Σωκράτης Σινόπουλος - Γιάννης Κυριμκυρίδης: Οι δύο μουσικοί μιλούν στην Athens Voice για το ντουέτο τους και τον «Τόπο» που ξεκίνησε από τη μουσική του Μπέλα Μπάρτοκ κι έγινε η πατρίδα τους
Θα μπορούσα να γράψω πολλά για τη λύρα του Σωκράτη Σινόπουλου και το πιάνο του Γιάννη Κυριμκυρίδη. Όμως την ώρα ακριβώς που ξεκινάω, ανακοινώνεται ότι ο δίσκος «Topos», που κυκλοφορεί από την ECM κερδίζει το βραβείο των Γερμανών Κριτικών (German Record Critic’s Award) στην κατηγορία Grenzgänge/Crossover. Στο σκεπτικό της βράβευσης διαβάζω τα εξής: “Ο Σωκράτης Σινόπουλος, ο δεξιοτέχνης της κρητικής λύρας, και ο Γιάν Κίριμ (Γιάννης Κυριμκυρίδης), ο μακροχρόνιος συνεργάτης του στο πιάνο, αντλούν έμπνευση από τα βάθη της πολιτιστικής εμπειρίας: ο διάλογός τους αναφέρεται στους «Έξι Ρουμάνικους Λαϊκούς Χορούς» του Μπάρτοκ, στους οποίους δίνουν νέα πνοή και τους συνεχίζουν με δικά τους κομμάτια. Έτσι, η λαϊκή παράδοση της Νοτιοανατολικής Ευρώπης γίνεται πηγή φρέσκιας δημιουργικότητας. Στη ροή του παιξίματος και στην εναλλαγή των διαθέσεων μεταξύ ενθουσιασμού και μελαγχολίας δημιουργείται μια εξαιρετικά ευαίσθητη μουσική δωματίου, που πετυχαίνει να ενθουσιάσει και να συγκινήσει”. Σκέφτομαι ότι δεν θα έβρισκα καλύτερα λόγια για να συνοδεύσω τη συζήτησή μας…
Τι ακριβώς έρχεται να δηλώσει ο τίτλος «Τόπος»;
Γ. Το album είναι ένα κάλεσμα σε έναν κόσμο που έχουμε δημιουργήσει με αφορμή τους ρουμάνικους χορούς του Μπάρτοκ. Είναι ένα νοητό μέρος όπου προκύπτει από την συνύπαρξη ανθρώπων, οργάνων και μουσικών πολιτισμών. Αυτός είναι ο τόπος που ξεκινήσαμε να φτιάχνουμε με τον Σωκράτη με την πρώτη νότα του δίσκου. Και σε αυτόν τον τόπο θέλουμε να επιστρέφουμε, να τον ανακαλύπτουμε ξανά και να καλούμε τους φίλους μας. Η λέξη, με τον τρόπο που τη χρησιμοποιούμε στην Ελλάδα όταν όλοι μιλάμε για τον “τόπο” μας, εκφράζει απολύτως αυτό που νιώθουμε για αυτόν τον δίσκο.
Σ. Και είναι σημαντικό για εμάς το ότι το νόημα αυτής της λέξης γίνεται αντιληπτό με τον ίδιο τρόπο και σε αρκετές ευρωπαϊκές γλώσσες, διότι είναι μια διεθνής έκδοση αυτό το άλμπουμ.
Τι αλλαγές φέρνει το πέρασμα από το κουαρτέτο στο ντούο; Ποιες εκφραστικές ανάγκες εξυπηρετεί;
Γ. Μερικές φορές το ίδιο το μουσικό υλικό σε οδηγεί από μόνο του. Ήταν οι ρουμάνικοι χοροί που μας έδωσαν την ιδέα μιας ηχογράφησης ως ντουέτο. Οπότε δε θα έλεγα ότι πρόκειται για πέρασμα καθώς το κουαρτέτο συνεχίζει να υφίσταται, να προγραμματίζουμε συναυλίες και να δημιουργούμε νέο υλικό. Θεωρήσαμε ότι ως ντουέτο θα ήμασταν ίσως πιο κοντά στο έργο του Μπάρτοκ.
Σε τι περιορισμούς και σε τι ελευθερίες οδηγεί η συνύπαρξή των δύο συγκεκριμένων οργάνων αλλά και των μουσικών σας προσωπικοτήτων;
Σ. Ο συνδυασμός του πιάνου με την λύρα είναι κάπως ιδιαίτερος είναι η αλήθεια. Σίγουρα χρειάζεται αυξημένη αντίληψη αλλά και διαρκή εγρήγορση αυτή η επικοινωνία, και το βασικότερο είναι να μπορείς να αντιληφθείς και να διαχειριστείς τις ιδιαιτερότητες αυτές. Τη δουλεύουμε εδώ και αρκετό καιρό αυτή την συνύπαρξη και αισθανόμαστε ότι βρισκόμαστε σε καλό δρόμο, ανακαλύπτοντας διαρκώς καινούργια πράγματα. Αλλά εδώ νομίζω ότι το πιο σημαντικό είναι οι μουσικές προσωπικότητες. Οι άνθρωποι, οι δυο μας, ως προσωπικότητες, ζυμωνόμαστε και αλληλεπιδρούμε. Τα μουσικά όργανα, το πιάνο και η λύρα, είναι οι φωνές μας. Θα μπορούσαμε ίσως να έχουμε άλλες φωνές, να παίζαμε άλλα όργανα εννοώ. Αλλά η επικοινωνία μας θα παρέμενε το βασικό ζητούμενο.
Γ. Οι επιλογές που έχεις όταν έχεις ένα μουσικό όργανο στα χέρια σου είναι αναρίθμητες. Και ίσως ανεξάντλητες, αν ενεργοποιήσεις τη φαντασία σου. Για παράδειγμα μπορείς να μην παίξεις καθόλου και να χρησιμοποιήσεις τη σιωπή. Μπορείς απλά να κάθεσαι στο πιάνο και να ακούς τι θα παίξει ο Σωκράτης με τη λύρα του - ακόμα και σε αυτή την περίπτωση δημιουργείς μουσική. Διότι ο Σωκράτης έστω και αν δεν παίζεις, επηρεάζεται από το γεγονός ότι δεν παίζεις και αντιδρά με τη μουσική του σε αυτή τη συνθήκη. Οι περιορισμοί και οι ελευθερίες έχουν να κάνουν με τον τρόπο που αντιλαμβάνεσαι συνολικά τη σχέση με τον άνθρωπο, είτε ο άνθρωπος είναι ο συνδημιουργός είτε ο ακροατής.
Για ποιους λόγους τίθεται ο Μπέλα Μπάρτοκ στο κέντρο του «Τόπου» σας;
Σ. Προέκυψε τελείως φυσικά και αβίαστα, όταν δοκιμάσαμε πριν από μερικά χρόνια να παίξουμε για πρώτη φορά το έργο του Μπάρτοκ “Έξι Ρουμάνικοι Λαϊκοί Χοροί”, το οποίο ουσιαστικά είναι διασκευές, εναρμονίσεις ας πούμε, λαϊκών μελωδιών που κατέγραψε ο συνθέτης στα βουνά της Ρουμανίας. Συνδεθήκαμε αμέσως με αυτό το έργο, μας μίλησε σε μια δική μας γλώσσα, μας επανέφερε μνήμες και εικόνες πολύ οικείες, κάτι που δικαιολογείται από τα πολλά κοινά χαρακτηριστικά που έχουν οι μουσικές παραδόσεις των Βαλκανίων, και της Ελλάδας φυσικά. Αντιληφθήκαμε αμέσως ότι μπορούμε να δημιουργήσουμε τον δικό μας κόσμο και τον δικό μας τόπο αναπτύσσοντας το υλικό του Μπάρτοκ, εμπλουτίζοντάς το με τις δικές μας μνήμες και εικόνες.
Γιατί στο κέντρο βρίσκονται τα Βαλκάνια και όχι (πιο στενά) η Ελλάδα ή γιατί τα Βαλκάνια και όχι (πιο πλατιά), η Μεσόγειος;
Σ. Η Ελλάδα, ο κατ’ εξοχήν τόπος μας δηλαδή, υπάρχει μέσα στα Βαλκάνια αλλά και στη Μεσόγειο. Και αντιστρόφως, η Μεσόγειος υπάρχει μέσα στην Ελλάδα. Και τα Βαλκάνια επίσης. Πιστεύω ότι θα λειτουργούσαμε με τον ίδιο περίπου τρόπο αν ήταν στο κέντρο η Ελλάδα ή η Μεσόγειος. Στην προκειμένη περίπτωση, το επίκεντρο είναι μοιραία στα Βαλκάνια, επειδή από εκεί πηγάζει το βασικό μουσικό υλικό αυτού του δίσκου. Το μουσικό άνοιγμα που επιχειρούμε όμως αναπτύσσεται σε έναν ευρύτερο χώρο, όχι μόνο γεωγραφικό, αλλά και χρονικό, συνδυάζοντας τις αρχαϊκές μελωδίες των Ρουμάνικων χορών με την σύγχρονη δημιουργία.
Πώς προέκυψαν οι δικές σας συνθέσεις; Υπό ποιο πρίσμα ήρθαν να συναντήσουν τον Μπάρτοκ;
Γ. Με εξαίρεση τη Βλαχία, οι υπόλοιπες προσωπικές συνθέσεις προέκυψαν κατά τη διάρκεια των προβών σε επίπεδο ιδεών. Η τελική μορφή διαμορφώθηκε στο στούντιο την ημέρα της ηχογράφησης ως φυσική συνέχεια των χορών. Για την ακρίβεια συνεχίσαμε να ηχογραφούμε μετά το τέλος του 6ου χορού, αυτοσχεδιάζοντας. Μέσα στον κόσμο του Μπάρτοκ που είχε δημιουργηθεί μετά από 40 σχεδόν λεπτά συνεχόμενης ηχογράφησης, απλά συνεχίσαμε να ηχογραφούμε. Νιώσαμε θεωρώ και οι δύο ότι καθώς χτίζαμε έναν κόσμο γίνομασταν την ίδια στιγμή και μέρος του.
Σ. Αλλά και το κομμάτι “Βλαχία” δημιουργήθηκε σε απόλυτη σύνδεση με το υλικό, με τον Μπάρτοκ δηλαδή, κατά την μακρά περίοδο της προετοιμασίας αυτής της ηχογράφησης. Αυτό το σύντομο μουσικό θέμα είναι για εμένα το απόσταγμα από όλο το έργο του Μπάρτοκ, σε συνδυασμό με μουσικά μοτίβα της παράδοσης των βλαχορουμάνικων κομματιών της κεντρικής Ελλάδας, όπως είθισται να τα ονομάζουν ακόμα οι λαϊκοί μουσικοί της χώρας.
Τι προκλήσεις έχει να αντιμετωπίσει κάποιος που δημιουργεί ένα fusion ανάμεσα στη λόγια μουσική, τη λαϊκή μουσική και τη jazz;
Γ. Δε βρίσκω κάποια πρόκληση. Είναι απλά μουσική. Και όσο λιγότερη σκέψη υπάρχει όταν την παράγεις, τόσο πιο αληθινή είναι.
Σ. Συμφωνώ απόλυτα. Η πρόθεσή μας δεν είναι να δημιουργήσουμε fusion. Μπήκαμε σε αυτόν τον διάλογο με ειλικρίνεια, κουβαλώντας ο καθένας τον δικό του σύνθετο μουσικό κόσμο, με μόνο σκοπό να καταφέρουμε να δημιουργήσουμε αυτόν τον μουσικό τόπο. Στο τελικό αποτέλεσμα, πράγματι, ανιχνεύονται στοιχεία τόσο από την λόγια μουσική όσο και από την λαϊκή και την jazz, τα οποία όμως ήταν ήδη αφομοιωμένα από το καθένα μας ξεχωριστά πριν ξεκινήσουμε να διαμορφώνουμε τον κοινό μας ήχο.
Ποιο νιώθετε ότι είναι το μουσικό σπίτι του καθενός από εσάς; Ο “τόπος” στον οποίο νιώθει ο καθένας πιο άνετα: η κλασική, το έθνικ, η jazz;
Σ. Αισθάνομαι ότι βρίσκομαι σε ένα διαρκές ταξίδι στη μουσική, το οποίο είναι γεμάτο ευχάριστες εκπλήξεις, οπότε μου είναι πολύ δύσκολο να απαντήσω σε αυτή την ερώτηση. Ο τόπος μου πάντως, με την έννοια της καταγωγής, παραμένει ο φυσικός τόπος του μουσικού μου οργάνου, της πολίτικης λύρας. Οι ελληνικές μουσικές παραδόσεις δηλαδή και ειδικότερα οι παραδόσεις της Μικράς Ασίας και της Κωνσταντινούπολης.
Γ. Προσωπικά αυτό που με κάνει να νιώθω άνετα ή όχι είναι ο άνθρωπος με τον οποίο συνυπάρχω μουσικά. Αυτό δεν έχει σχέση με το είδος της μουσικής. Συνδέεται με την αίσθηση του αν αυτό που κάνουμε παρέα βγάζει κάποιο νόημα. Δεν μπορώ να ορίσω ποιο είναι αυτό, απλά το αισθάνομαι όταν υπάρχει.
Το κουαρτέτο εξακολουθεί να υπάρχει ή το ντούο έχει πάρει κατά κάποιον τρόπο τη θέση του, έστω και για το επόμενο διάστημα;
Σ. Συνυπάρχουν και τα δύο σχήματα πλέον. Τη μουσική μοιραζόμαστε σε κάθε περίπτωση. Και τα δύο έχουν την γοητεία τους. Στο κουαρτέτο μοιραζόμαστε οι τέσσερις την μουσική. Στο ντουέτο οι δύο, οπότε ο μουσικός χώρος που έχει ο καθένας μας για να αναπτυχθεί είναι μεγαλύτερος. Αυτή είναι νομίζω η ομορφιά αλλά και η δυσκολία σε ένα ντουέτο.
Σχεδιάζετε να παιχτεί ζωντανά αυτός ο δίσκος;
Σ. Ναι, έχουμε ήδη προγραμματίσει μερικές συναυλίες στην Ευρώπη και θα παρουσιάσουμε τον Τόπο και στο Φεστιβάλ Αθηνών, στην Πειραιώς, στις 14 Ιουνίου. Ανυπομονούμε πολύ για αυτές τις επερχόμενες συναυλίες για να δούμε τελικά πώς θα ανασυνθέσουμε και θα πώς προσαρμόσουμε το υλικό στις εκάστοτε συνθήκες, στον εκάστοτε τόπο.
Τι νιώθετε να σας συνδέει με την ECM και τον Manfred Eicher;
Γ. Το ότι στο κέντρο είναι πάντα ο δημιουργός. Και ότι για να δημιουργήσει ο δημιουργός έχει τις σωστές συνθήκες - είτε αυτό λέγεται τεχνικός εξοπλισμός, είτε λέγεται καλός ήχος, είτε -το πιο σημαντικό- συμπεριφορές. Ο Eicher είναι άνθρωπος που σε κάνει να νιώθεις ελεύθερος. Σε εμπνέει όταν βρίσκεσαι στον ίδιο χώρο και με έναν μοναδικό τρόπο έχει το χάρισμα να αισθάνεσαι καλά με αυτό που είσαι. Και αυτό είναι μια κουλτούρα που υπάρχει σε όλη την ομάδα της ECM.
Τι μουσικές ακούτε τον τελευταίο καιρό;
Γ. Για να ακούσω κάτι χρειάζομαι μια αφετηρία. Μπορεί να έχω ανοιχτό το ραδιόφωνο, να ακούσω ένα παλιό λαϊκό και να μου δημιουργήσει τη διάθεση να ακούσω παρόμοιες μουσικές. Άλλες φορές θα στείλει ένας φίλος ένα link και αυτό θα γίνει αρχή για νέα εξερεύνηση. Επηρεάζομαι επίσης πολύ από το υλικό που είτε μελετάω στο πιάνο είτε προβάρω. Για παράδειγμα όταν κάναμε τις συναντήσεις μας με τον Σωκράτη με αφορμή τους χορούς, είχα μπει στον κόσμο του Μπάρτοκ που με οδήγησε στη μουσική της Λιλί Μπουλανζέ. Αυτό τον καιρό τα απογεύματα μελετάω το 2ο σκέρτζο του Σοπέν, οπότε όταν σηκώνομαι από το πιάνο συνηθίζω να ακούω εκτελέσεις του έργου από πιανίστες. Και αυτό το νήμα ξετυλίγεται και δεν ξέρεις πού θα σε φτάσει. Υπάρχει όμως κάθε φορά μια αρχή.
Σ. Ακούω σχεδόν τα πάντα και χαίρομαι που η μουσική εξακολουθεί να με συγκινεί με τον ίδιο τρόπο που με συγκινούσε όταν ήμουν μαθητής ακόμα.
Τι να περιμένουμε στο άμεσο μέλλον;
Σ. Με τον Γιάννη έχουμε μια πολύ ουσιαστική επικοινωνία και αυτό μας γεμίζει με χαρά αλλά και με την βεβαιότητα ότι μπορούμε να εκφραστούμε με τον ήχο αυτού του ντουέτου μέσα από μια πολύ ευρεία γκάμα μουσικού υλικού. Οπότε είναι σχεδόν βέβαιο ότι μόλις αισθανθούμε πληρότητα με το υλικό του “Τόπου”, θα ασχοληθούμε με κάτι άλλο, που μπορεί να έχει πάλι στο επίκεντρο το έργο ενός συνθέτη, ή δικά μας πράγματα, ή μόνο αυτοσχεδιασμούς. Είναι όλα ανοιχτά προς το παρόν.
17°
