Δεκαπενταύγουστος: Η σημειολογία της ημερομηνίας για τον Χριστιανισμό

Για τους Ορθόδοξους λαούς, Δεκαπενταύγουστος δεν είναι μόνο η ημέρα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, που γιορτάζεται στις 15 του μήνα, αλλά και η νηστεία και οι προσευχές που προηγούνται αυτής ως προετοιμασία και διαρκούν δύο ολόκληρες εβδομάδες. Η Παναγία αποτελεί το δεύτερο ιερότερο πρόσωπο στο θρησκευτικό σύστημα του Χριστιανισμού, μετά από εκείνο του ίδιου του Θεού. Στα ελληνικά, την αποκαλούν επίσης Μεγαλόχαρη, Παντάνασσα, Παρθένο, Κεχαριτωμένη, Φανερωμένη κλπ., ενώ σε διαφορετικές περιοχές δίνεται μεγαλύτερη έμφαση σε συγκεκριμένες ιδιότητές της, ανάλογα με την ιστορία και τις ιδιομορφίες της κάθε περιοχής. Συνολικά, υπάρχουν περισσότερα από 500 τέτοια «Θεοτοκωνύμια», ενώ ο Δεκαπενταύγουστος αποκαλείται και «Πάσχα του καλοκαιριού».

Η Κοίμησις της Θεοτόκου, που αποτελεί σημαντική εορτή για όλη τη χριστιανοσύνη, αλλά και για τον Μουσουλμανικό κόσμο — όπου η Παναγία κατέχει επίσης εξέχουσα θέση — δεν περιγράφεται σε κανένα από τα βιβλία της Αγίας Γραφής. Η πηγή που σώζεται σήμερα είναι το απόκρυφο λατινικό κείμενο, "De transitu beatae Mariae virginis" («Περί μεταστάσεως της μακαρίας Παρθένου Μαρίας»), από τον 5ο αιώνα μ.Χ., που θεωρείται μετάφραση ενός παλαιότερου ελληνικού κειμένου, το οποίο βέβαια δεν σώζεται. Συγκρινόμενο με το παρόμοιο απόκρυφο έργο που σώζεται επίσης σε μετάφραση στα λατινικά, το "Joannis liber de Dormitione Mariae" («Βίβλος Ιωάννου περί της Κοιμήσεως της Μαρίας»), το "De transit" φαίνεται πως ήταν κάτι σαν μια σύνοψη όλων των απόκρυφων παραδόσεων που αφορούσαν την Κοίμηση.

Γιατί μας ενδιαφέρει η Κοίμηση, δηλαδή η αποδημία της ψυχής της Θεοτόκου από τα εγκόσμια; Θα πρέπει να θυμηθούμε πως σχεδόν όλες οι μέρες που είναι αφιερωμένες στη μνήμη Αγίων ή Μαρτύρων της Εκκλησίας συμπίπτουν με την επέτειο του — συνήθως μαρτυρικού — θανάτου τους. Στην περίπτωση της Παναγίας, υπάρχουν περισσότερες από μία εορτές αφιερωμένες στη μνήμη της, όπως για παράδειγμα η ημέρα του Ευαγγελισμού της, δηλαδή της επίσκεψής της από τον Αρχάγγελο Γαβριήλ και της ανακοίνωσης σε αυτήν ότι θα φέρει στον κόσμο τον Υιό του Θεού, ένα συμβάν το οποίο περιγράφεται και στην Καινή Διαθήκη. Τα Εισόδια, η Κοίμηση και η Ανάληψη της Θεοτόκου δεν περιγράφονται πουθενά μέσα στη Βίβλο, αλλά σε απόκρυφα κείμενα, τα οποία σώζονται μόνο σε μετάφραση.

Σύμφωνα με την παράδοση, η Παναγία πληροφορήθηκε τον επικείμενο θάνατό της και αυτή τη φορά από έναν άγγελο, τρεις μέρες πριν αυτός συμβεί. Ως προετοιμασία για το γεγονός, μετέβη στο Όρος των Ελαιών (όπου υποτίθεται πως βρίσκεται σήμερα ο τάφος της) για να προσευχηθεί, αφότου χάρισε τα υπάρχοντά της σε δύο χήρες γειτόνισσές της. Καθώς την ημέρα της Κοίμησής της οι Απόστολοι βρίσκονταν σκορπισμένοι σε διαφορετικές γωνιές του κόσμου, όπου κύρησσαν τον λόγο του Θεού, μια νεφέλη τους άρπαξε και τους έφερε κοντά της, στο σπίτι του Ιωάννη του Ευαγγελιστή. Ο μόνος απών από την Κοίμηση ήταν ο Απόστολος Θωμάς.

Καθώς η αλληγορικής (μάλλον) σημασίας ιστορία αυτή δεν αναφέρεται σε κανένα από τα θεμελιώδη κείμενα του Χριστιανισμού, πολλοί την έχουν απορρίψει ως μεταγενέστερη «τσαρλατανιά», με πιο πρόσφατο παράδειγμα την κριτική που άσκησε σε αυτήν ο συγγραφέας Πέτρος Τατσόπουλος, μιλώντας τόσο για την ιστορία της Κοίμησης της Θεοτόκου, όσο και για εκείνη της προέλευσης της Αγίας Ζώνης, που υποτίθεται ότι φυλάσσεται στην Μονή Βατοπεδίου, στο Άγιον Όρος.

Αν διαβάσει κανείς με προσοχή την Καινή Διαθήκη, είναι βέβαιο πως θα συναντήσει και άλλα τέτοια χωρία, που με μοναδικό γνώμονα την λογική δεν μπορούν εύκολα να εξηγηθούν ή να θεωρηθούν ως δεδομένα. Όσο, όμως, και να προσπαθήσει κανείς να ερμηνεύσει τις γραφές, και να βρει το νόημα ανάμεσα από τις λέξεις, είναι γεγονός ότι, είτε εθιμοτυπικά, είτε επειδή πιστεύουν πραγματικά πως θα δουν αποτελέσματα, πολλοί άνθρωποι συνεχίζουν να κάνουν τάματα και να πηγαίνουν γονυπετείς από το λιμάνι μέχρι τον Ιερό Ναό της Ευαγγελίστριας της Τήνου, παρακαλώντας τον Θεό να εισακούσει τις προσευχές τους. Τα λεγόμενα αυτά «προσκυνήματα», όπως είναι αντίστοιχα και εκείνο στον ναό του Άγιου Σπυρίδωνα, στην Κέρκυρα, και βέβαια στον Πανάγιο Τάφο, στα Ιεροσόλυμα, έχουν τις ρίζες τους σε παλαιότερες παραδόσεις, που προηγούνται κατά πολύ του Χριστιανισμού.