Animasyros: Θα μπορούσε να λέγεται και το «φεστιβάλ της συμπερίληψης»

Το φθινόπωρο του 2007, ο Βασίλης Καραμητσάνης και οι συνεργάτες του μπήκαν σε ένα πλοίο για τη Σύρο, μέσα σε φουρτούνα, για να παρουσιάσουν την ιδέα ενός φεστιβάλ animation. Δεν μπορούσαν φυσικά να γνωρίζουν πού θα έφτανε εκείνη η ιστορία. 19 χρόνια αργότερα, η εικόνα αποκτά σχεδόν συμβολικό χαρακτήρα. Μια ιδέα ταξιδεύει μέσα σε φουρτούνα, φτάνει σε ένα νησί και τελικά ριζώνει εκεί.

Αυτό είναι, νομίζω, και το πιο ενδιαφέρον στο Animasyros. Όχι μόνο οι ταινίες, οι δημιουργοί ή τα βραβεία του. Είναι ο τρόπος με τον οποίο μια προσωπική ιδέα μπορεί να πάψει κάποια στιγμή να ανήκει σε εκείνον που τη σκέφτηκε και να γίνει υπόθεση πολλών.

Το Animasyros είναι το Διεθνές Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων της Σύρου και το μεγαλύτερο φεστιβάλ animation στην Ελλάδα. Το ξεκίνησαν ο Βασίλης Καραμητσάνης, σήμερα πρόεδρός του, και η Μαρία Ανεστοπούλου, καλλιτεχνική του διευθύντρια. Η φετινή, 19η διοργάνωση πραγματοποιήθηκε από τις 21 έως τις 27 Σεπτεμβρίου, ήταν αφιερωμένη στα 200 χρόνια της Ερμούπολης και παρουσίασε περισσότερες από 280 ταινίες από 50 χώρες.

Προβολές, αφιερώματα, εκπαιδευτικά εργαστήρια, VR, masterclasses, pitching και επαγγελματικές συναντήσεις. Η Agora είναι το σημείο όπου το animation αποκαλύπτει και την άλλη του πλευρά: είναι τέχνη, αλλά είναι επίσης επάγγελμα, τεχνογνωσία και μια διεθνής δημιουργική βιομηχανία. Δεν θα σταθώ στα βραβεία. Γι’ αυτά έχουν ήδη γράψει αναλυτικά άλλοι συνάδελφοι. Εμένα μου έμειναν περισσότερο οι άνθρωποι.

Τον Βασίλη Καραμητσάνη τον έχω γνωρίσει και προσωπικά. Είναι δικηγόρος, αλλά αυτό που εντυπωσιάζει είναι η ικανότητά του να αναπτύσσει γύρω του κοινωνικά δίκτυα και συνεργασίες. Να φέρνει κοντά ανθρώπους από διαφορετικούς χώρους, να δημιουργεί σχέσεις εμπιστοσύνης και να μετατρέπει μια γνωριμία σε κοινό έδαφος για κάτι καινούργιο.

Όμως ούτε αυτό, νομίζω, είναι το πιο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό του. Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι διαβάζει. Είναι ένας άνθρωπος με περιέργεια για τον κόσμο, που δεν περιορίζεται στο επαγγελματικό του πεδίο. Που μπορεί να χαθεί σε ένα βιβλίο, να ακούσει μια συζήτηση, να κρατήσει μια ιδέα και να τη συνδέσει αργότερα με κάτι εντελώς διαφορετικό.

Οι συνεργασίες χτίζονται. Τα δίκτυα επίσης. Η περιέργεια όμως δύσκολα διδάσκεται. Και πολλές από τις ιδέες που τελικά αλλάζουν κάτι δεν γεννιούνται σε κάποιο προγραμματισμένο brainstorming. Γεννιούνται επειδή κάποιος παρατηρεί έναν τόπο και, για μια στιγμή, τον φαντάζεται διαφορετικό.

Στην πρώτη σειρά και η Μαρία Ανεστοπούλου. Σε όλη τη διάρκεια του φεστιβάλ έμοιαζε να βρίσκεται παντού ταυτόχρονα: σε μια προβολή, έξω από μια αίθουσα, με έναν καλεσμένο, λύνοντας κάτι που είχε προκύψει. Αν υπήρξαν προβλήματα, εμείς δεν τα καταλάβαμε — κι αυτό από μόνο του λέει πολλά. Μετά από δεκαεννέα διοργανώσεις, στο πρόσωπό της εξακολουθούσε να φαίνεται η ίδια αγωνία: να πάνε όλα καλά. Σημαίνει ότι τίποτα δεν θεωρείται αυτονόητο.

Στην Ελλάδα έχουμε μια αδυναμία στο παρελθόν. Και δικαίως πολλές φορές. Έχουμε όμως και μια τάση να αντιλαμβανόμαστε τον πολιτισμό κυρίως ως κάτι που πρέπει να διασώσουμε, να αποκαταστήσουμε ή να θυμηθούμε. Πιο δύσκολο είναι να παράγεις κάτι καινούργιο και να το εντάξεις σταδιακά και πραγματικά στη ζωή μιας πόλης. Στη Σύρο αυτό έχει συμβεί.

Καθώς απομακρύνομαι χρονικά από το φεστιβάλ και το νησί, αυτό που μου μένει είναι η συμμετοχή της ίδιας της πόλης. Οι ντόπιοι καλλιτέχνες, οι εθελοντές, οι δραστήριοι ηλικιωμένοι ενός ΚΑΠΗ, οι επαγγελματίες, οι μαγαζάτορες, οι εθελοντές. Οι αίθουσες και οι δρόμοι της Ερμούπολης, οι κουβέντες που συνεχίζονταν μετά τις προβολές. Μέχρι και η κακαβιά της κυρίας Γεωργίας Ματθαίου, που μας ζέστανε την τελευταία ημέρα όταν έπιασε η βροχή, έγινε μέρος της εμπειρίας.

Εκεί βρίσκεται η διαφορά ανάμεσα σε ένα event και σε κάτι που έχει αποκτήσει ρίζες. Το πρώτο συμβαίνει σε έναν τόπο. Το δεύτερο αρχίζει να ανήκει στον τόπο.

Και θα μπορούσε πράγματι το Animasyros να λέγεται και φεστιβάλ της συμπερίληψης. Στη διοργάνωση συμμετείχαν άτομα από σχολείο ειδικής αγωγής, όχι απλώς ως κοινό: έφτιαξαν animation, παρουσίασαν τη δουλειά τους, βραβεύτηκαν, ανέβηκαν στη σκηνή, υποκλίθηκαν και ύστερα κάθισαν ανάμεσα στους υπόλοιπους θεατές. Αυτό είναι από τα ωραιότερα πράγματα που συμβαίνουν στο Animasyros. Η συμπερίληψη ως συμμετοχή στη δημιουργία.

Κάθε μεγάλη διοργάνωση υπήρξε κάποτε μια μικρή ιδέα που δεν είχε αποδείξει τίποτα. Κάποιος την είπε πρώτος. Κάποιος άλλος συμφώνησε να βοηθήσει. Ένας τρίτος άνοιξε μια πόρτα. Κάποιος έδωσε χρόνο, κάποιος χώρο, κάποιος χρήματα. Στην Ελλάδα συχνά ζητάμε από μια πρωτοβουλία να έχει ήδη πετύχει για να την πάρουμε στα σοβαρά. Μόνο που τα πράγματα δεν γίνονται με αυτή τη σειρά. Πριν αποκτήσουν κύρος, οι περισσότερες καλές ιδέες υπήρξαν μικρές και αβέβαιες και στηρίχθηκαν στην επιμονή λίγων ανθρώπων.

Σήμερα το Animasyros φέρνει στη Σύρο δημιουργούς, επαγγελματίες, πρεσβείες και ανθρώπους από χώρες χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Δημιουργεί κίνηση στην τοπική οικονομία και έναν επιπλέον λόγο για να επισκεφθεί κανείς το νησί. Η αρχική φλόγα έχει πια περάσει σε πολλούς.

Από τον Μάρκο Βαμβακάρη στο animation

Η Σύρος έχει ήδη μεγάλο πολιτιστικό κεφάλαιο. Τον Μάρκο Βαμβακάρη, τον Μάνο Ελευθερίου, το Θέατρο Απόλλων, την ίδια την Ερμούπολη. Το σημαντικό για έναν τόπο δεν είναι μόνο να μπορεί να δείχνει το παρελθόν του. Είναι να έχει κάτι να προσθέσει σε αυτό. Το Animasyros κάνει ακριβώς αυτό. Φέρνει στο νησί μια τέχνη απολύτως σύγχρονη, με ισχυρό τεχνικό υπόβαθρο, που συναντά τον κινηματογράφο, το design και την τεχνολογία.

Γυρίζοντας σπίτι, άνοιξα το iPad και άρχισα να δοκιμάζω πώς θα μπορούσα να φτιάξω το δικό μου animation. Δεν έχω καμία σχέση με το animation. Αλλά ένα καλό φεστιβάλ αυτό κάνει. Σε βάζει στον πειρασμό να δοκιμάσεις.