Ένα απλό ατύχημα: Ο Τζαφάρ Παναχί στην κορυφαία μάλλον ταινία της καριέρας του

Σε μια αποθήκη φτάνει μια τριμελής οικογένεια –ο μπαμπάς, η έγκυος σύζυγος και το μικρό κοριτσάκι τους– ύστερα από ένα ατύχημα που είχαν με το αυτοκίνητό τους στον δρόμο. Ο ιδιοκτήτης της αποθήκης θα αναγνωρίσει, από τη φωνή αλλά και τον ήχο του ξύλινου ποδιού στο βάδισμα του οδηγού του οχήματος, τον βασανιστή του από τις αμέτρητες μέρες που πέρασε στη φυλακή. Ο τρομοκρατημένος άντρας θα παρακολουθήσει την οικογένεια και θα βάλει σε εφαρμογή ένα παράτολμο σχέδιο, που θα ολοκληρωθεί μόνο με τον θάνατο του «σαδιστή κουτσού που του κατέστρεψε τη ζωή».

Ο Τζαφάρ Παναχί / © Majid Saeedi

Η ταινία του Ιρανού Τζαφάρ Παναχί κέρδισε τον φετινό Χρυσό Φοίνικα. Πρόκειται για ένα φιλμ πανέξυπνα στημένο, με τρόπο που κουμπώνει υποδειγματικά το θέατρο του παραλόγου (αναφορά στο «Περιμένοντας τον Γκοντό» του Μπέκετ) με την κινηματογραφική έμπνευση, η οποία όχι μόνο αποκαλύπτει το αληθινό πρόσωπο του… Γκοντό, αλλά αφοπλίζει με μαεστρία τις τυφλές βόμβες της στείρας πολιτικής συνθηματολογίας. Η πρόθεση του Παναχί δεν είναι να φτιάξει μια αντικαθεστωτική ταινία για το σημερινό Ιράν, αλλά να αποδομήσει τα συστατικά του πολιτικού θρίλερ (ομοιότητες μόνο σε μια πρώτη ανάγνωση με το πολανσκικό «Ο θάνατος και η κόρη») συνθέτοντας έναν ύμνο για τα απρόσμενα παιχνίδια της μοίρας και την υπερτιμημένη ανθρώπινη ικανότητα να διορθώνει τα πάντα. Ο Παναχί στην κορυφαία μάλλον ταινία της καριέρας του κάνει το τρομακτικό να μοιάζει κωμικό –υπάρχουν στιγμές ασύλληπτης σουρεαλιστικής έμπνευσης που θυμίζουν Μαρξ (τα αδέλφια, μην τυχόν και μπερδευτείτε)– και το δραματικό να δείχνει συνηθισμένο.

Συνηθισμένο όπως ένα απλό, καθημερινό ατύχημα, που όμως είναι ικανό να φέρει τα πάνω κάτω στις ζωές κάποιων ανθρώπων. Σαν εκείνους που καλεί ο μπερδεμένος ήρωας για να μπορέσει να ταυτοποιήσει το πρόσωπο του μοχθηρού εκπροσώπου του ιρανικού καθεστώτος. Σταδιακά το βανάκι όπου βρίσκεται δεμένος ο βασανιστής γεμίζει από κόσμο: ένα νιόπαντρο ζευγάρι, μια φωτογράφο που έχει αφήσει πίσω την παλιά της ζωή, έναν οργισμένο άντρα που του έχει σαλέψει και βλέπει παντού φαντάσματα… Με όχημα το αγαπημένο του αφηγηματικό εργαλείο –σχεδόν όλα τα φιλμ του Παναχί έχουν πλοκή που εκτυλίσσεται σε ένα αυτοκίνητο–, ο διορατικός σκηνοθέτης υπογράφει μια διεισδυτική αλληγορία για τους αληθινά χαμένους της ζωής, που δεν είναι άλλοι από εκείνους που επενδύουν στο τυφλό μίσος και βρίσκονται σε συνεχή πόλεμο με τον ίδιο τους τον εαυτό.