Οι υπέροχες μέρες του Wenders και ο Βούδας της διπλανής πόρτας

Οι τουαλέτες του Τόκιο, ο Lou Reed, ο Βουδισμός, ο Πλούταρχος (ο αρχαίος) και να χαμογελάς στον ουρανό στο ξεκίνημα κάθε καινούργιας μέρας. Αυτή η εταιρεία που έχει στήσει και διαχειρίζεται τις τουαλέτες του Τόκιο, η Tokyo Toilet πρέπει να είναι μια από τις καλύτερες εταιρείες του κόσμου. Εκτός του ότι έχει εντυπωσιακής τεχνολογίας τουαλέτες, έχει ένα από τα καλύτερα HR τμήματα στον κόσμο. Ένα τμήμα που προσλαμβάνει τύπους όπως ο Hirayama (Koji Yakusho). Και πάνω που δεν θα έλεγες ακριβώς το ίδιο για την επιλογή του Takashi (Tokio Emoto), ο μάλλον μέτριας διανοητικής κατάστασης αυτός τύπος, βγάζει τέτοια ενσυναίσθηση που καταλήγεις να τον λατρέψεις κι εσύ όσο και ο διευθυντής του τμήματος HR που τον προσέλαβε.

Φίλε, τέρμα τ’ αστεία, αυτή δεν είναι μια ταινία για έναν τύπο που καθαρίζει τουαλέτες, αυτή είναι μια ταινία για έναν τύπο που έχει βρει το απόλυτο νόημα της ζωής: να ζεις απαλλαγμένος από την αίσθηση ότι υποφέρεις, να νιώθεις ελεύθερος και ανεξάρτητα από τις εξωτερικές συνθήκες, να βρίσκεσαι σ’ έναν κόσμο συνεχούς αδιατάρακτης εσωτερικής ειρήνης. Να γεύεσαι κάθε μπουκιά, να απολαμβάνεις κάθε γουλιά, να ζεις στο απόλυτο βάθος του το κάθε δευτερόλεπτο, να παρατηρείς κάθε πράγμα που συμβαίνει γύρω σου τη στιγμή που συμβαίνει, χωρίς καμιά αξιολογική κρίση. Αυτό δηλαδή που στον Βουδισμό ονομάζουν «Sati» και αποτελεί το πρώτο από τα επτά στοιχεία της Φώτισης. Ο βουδιστικός όρος μεταφράστηκε στα αγγλικά ως «mindfullness» και στα ελληνικά ως «ενσυνειδητότητα», μια έννοια που με απλά λόγια σημαίνει να απαλλαγείς από τον αυτόματο πιλότο στον οποίο αναθέτεις κάθε μέρα τη ζωή σου.

Ο Wim Wenders, την τελευταία ημέρα των γυρισμάτων φορούσε μια ολόσωμη φόρμα ίδια με αυτήν του Hirayama, αυτήν που έγραφε στην πλάτη «The Tokyo Toilet». Όπως ο ίδιος έχει πει, με την κίνηση αυτή ήθελε να δείξει ότι ως σκηνοθέτης δεν ήθελε να κάνει μια σημαντικότερη δουλειά όχι απλά από τον ηθοποιό, αλλά από τον χαρακτήρα που ο ηθοποιός υποδυόταν: «Καθάριζε τις τουαλέτες με την ίδια αφοσίωση που οι Ιάπωνες δημιουργούσαν με τα χέρια ξύλινα γλυπτά, κεραμικά και κοσμήματα. Ασχολούνταν με καθένα από αυτά σαν να ήταν μοναδικό». Αυτό κάνει ο Hirayama, αυτό κάνει και ο Wenders.

Διαβάζω αυτόν τον καιρό –συμπτωματικά– ξανά το «Περί ευθυμίας» του Πλούταρχου. «Δεν πρέπει να παραβλέπουμε ακόμα και τα πιο κοινά πράγματα, αλλά να τα λογαριάζουμε κατά την αξία τους και να νιώθουμε ευγνώμονες που ζούμε, που υγιαίνουμε, που βλέπουμε τον ήλιο» (εκδόσεις Στιγμή, μετάφραση: Γεώργιος Α. Χριστοδούλου). Που νιώθουμε τον άνεμο να κινεί τα φύλλα των δέντρων κάθε στιγμή με τρόπο διαφορετικό, θα πρόσθετε ο Hirayama – και ο Wenders φυσικά.

Στο Τόκιο υπάρχει ένα δισκάδικο σε μια άθλια στοά, πάνω σε κάποιον όροφο, που έχει κασέτες και δίσκους (οπωσδήποτε με obi) και δείχνει φανταστικό. Αναγνωρίζοντας ότι όσον αφορά στη σχέση μου με τους δίσκους, βρίσκομαι στον αντίποδα αυτού που θέλει να πει με την ταινία του ο Wenders, θα ήθελα πολύ να το επισκεφθώ. Στο φορτηγάκι του Hirayama παίζει αποκλειστικά κασέτες κι εμείς ακούμε μαζί του Patti Smith, Lou Reed, Kinks, Rolling Stones, Sachiko Kanenobu, Van Morrison, Otis Redding, Animals, Nina Simone. Στο χάος της κίνησης μιας μεγαλούπολης, όλα αυτά ακούγονται πιο όμορφα απ’ οπουδήποτε αλλού. Ίσως επειδή εμείς οι θεατές ακούμε τη μουσική μέσα από τα αυτιά ενός υπέροχου ανθρώπου, όπως και βλέπουμε μέσα από τα μάτια του Hirayama ένα Τόκιο φωτεινό, ηλιόλουστο, σχεδόν μαγικό. Ένα Τόκιο χαμογελαστό, ένα Τόκιο που σου επιτρέπει να πάρεις από το χέρι ένα παιδί που αναζητά τη μαμά του, ένα Τόκιο που δεν ενοχλείται αν γίνεις μούσκεμα στη βροχή, αν δεν έχεις λεφτά για βενζίνη ή αν χορέψεις μια νύχτα με τη σκιά σου.

Να κλείνουν τα μάτια σου την ώρα που διαβάζεις κάτω από το φως μιας μικρής λάμπας το βιβλίο σου. Να βγάζεις τα γυαλιά και να κοιμάσαι μέχρι τη στιγμή που μια σιδερένια σκούπα στα χέρια ενός οδοκαθαριστή σε ξυπνήσει. Να βγαίνεις από το σπίτι παίρνοντας μια βαθιά ανάσα ακόμη κι αν η ατμόσφαιρα δεν είναι η πιο καθαρή. Να χαμογελάς στον ουρανό στο ξεκίνημα κάθε καινούργιας μέρας.