Ξαναβλέποντας τον Dr. Strangelove

Το Dr. Strangelove or: How I learn to Stop Worrying and Love the Bomb ήταν μια αμερικανο-βρετανική μαύρη κωμωδία που σατίριζε την αμερικανική και τη βρετανική στάση απέναντι στην πυρηνική απειλή κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου. Η ταινία παρωδεί τις διακυμάνσεις της πολιτικής από την αφελή συμμόρφωση, τον εφησυχασμό και τη συναίνεση μέχρι τις φοβίες και το άγχος για τον επερχόμενο Αρμαγγεδώνα.

Όταν το Dr. Strangelove βγήκε στους κινηματογράφους το 1964, έσπασε όλα τα ρεκόρ εισιτηρίων στις ΗΠΑ και έγινε μεγάλη επιτυχία παντού στην Ευρώπη. Ως σάτιρα με ανησυχητικά ειλικρινή τόνο, η ταινία αντιμετωπίστηκε με πικρά γέλια: ιδιαίτερα η τελευταία σκηνή της εκμηδένισης του κόσμου με μουσική υπόκρουση το πατριωτικό τραγούδι της Vera Lynn «We ’ll Meet Again» έμεινε στην ιστορία ως υπενθύμιση τόσο των βομβαρδισμών του Β' Παγκοσμίου Πολέμου −τους οποίους το 1964 θυμούνταν πολλοί άνθρωποι− όσο και ως προειδοποίηση για το τι μπορεί να μας περιμένει. Για να καταλάβουμε την αξία και τον αντίκτυπο της ταινίας πρέπει να πάρουμε υπόψη ότι οι ατομικές βόμβες στην Ιαπωνία ήταν εκείνη την εποχή σχετικά πρόσφατες: μετά το 1945, οι ΗΠΑ ευημερούσαν κρατώντας μια αυτάρεσκη σιωπή για τον όλεθρο που είχαν προκαλέσει. Πάντως, από το 1949 μέχρι το 1953, συνειδητοποίησαν όλοι ότι η ατομική βόμβα δεν ήταν απλώς μια εμπειρία του παρελθόντος αλλά ένα ενδεχόμενο του μέλλοντος: όπως οι ατομικές βόμβες είχαν εξασφαλίσει την αμερικανική νίκη, θα μπορούσαν, αν πέσουν σε λάθος χέρια, να εξασφαλίσουν την αμερικανική καταστροφή. Ήδη το 1949 όταν η Σοβιετική Ένωση ανακοίνωσε ότι είχε κι εκείνη κατασκευάσει ατομική βόμβα, οι δύο υπερδυνάμεις έγιναν σαν δύο σκορπιοί σε ένα μπουκάλι: ο καθένας ήταν ικανός να σκοτώσει τον άλλον, αν και μονάχα με κίνδυνο της ζωής του.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η παραγωγή ταινιών με επίκεντρο τον πυρηνικό πόλεμο αυξήθηκε σηματοδοτώντας τον γενικευμένο φόβο για τον πυρηνικό πόλεμο. Ωστόσο, παρά το άγχος, οι κινηματογραφιστές και το κοινό διατηρούσαν την αισιοδοξία ότι η ανθρωπότητα θα ξεπερνούσε τον πειρασμό να καταφύγει στη χρήση όπλων μαζικής καταστροφής. Στη δεκαετία του 1950 οι άνθρωποι δεν ήθελαν να ακούνε δυσάρεστα πράγματα. Αλλά η ανέγερση του Τείχους του Βερολίνου και η Κρίση των Πυραύλων στην Κούβα το 1962 συγκλόνισαν ολόκληρο τον κόσμο και κατέρριψαν τον αμερικανικό μύθο της ασφάλειας και του αήττητου.

Το Dr. Strangelove βασίστηκε στο μυθιστόρημα του Βρετανού συγγραφέα Peter Bryant (ψευδώνυμο του Peter George) του 1958 «Two Hours to Doom» ή «Red Alert» όπως ήταν ο αμερικανικός τίτλος, όπου ο George, ένας πρώην αξιωματικός της Βασιλικής Αεροπορίας, περιέγραφε αυτό που πίστευε ως πιο πιθανή αρχή του Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Κιούμπρικ συνεργάστηκε στο σενάριο με τον συγγραφέα, καθώς και με τον γνωστό σεναριογράφο Τέρι Σάουθερν, ενώ ο Πίτερ Σέλερς έπαιξε τρεις από τους ρόλους αυτοσχεδιάζοντας αρκετά. Ενώ η μυθοπλασία περί πυρηνικού πολέμου και η σάτιρα δεν ήταν καινούργια για την Αμερική, καμία άλλη ταινία δεν είχε επιτεθεί στο αμερικανικό κατεστημένο και στην άποψή του για τον Ψυχρό Πόλεμο με τον τρόπο του Dr Strangelove, που βασιζόταν στην ιδέα του «κόκκινου κουμπιού» που το πατάει ένας τρελός, απατεώνας, Αμερικανός στρατηγός. Έτσι, στην ταινία παρουσιάζονται μια σειρά τρελοί και ημίτρελοι χαρακτήρες, μεταξύ των οποίων ένας ναζιστής ατομικός φυσικός που έχει βρει καταφύγιο στις ΗΠΑ, που λαμβάνουν αποφάσεις μεταξύ τυρού και αχλαδιού για το αν οι ΗΠΑ θα επιτεθούν στη Σοβιετική Ένωση. Ο Κιούμπρικ αποδοκίμαζε τον αμερικανικό πατριωτισμό σύμφωνα με τον οποίον, εκείνη την εποχή τουλάχιστον, οι άνθρωποι που έπαιρναν αποφάσεις ήταν κάθε άλλο παρά μανιακοί, τέρατα και ηλίθιοι.

Το Dr. Strangelove είναι ένα μοναδικό κομμάτι ιστορικής μυθοπλασίας. Παρέχει πλούσιες και ακριβείς απεικονίσεις της αγωνίας και των αντανακλαστικών του Ψυχρού Πολέμου των ΗΠΑ και της Βρετανίας που διαφέρουν πολύ μεταξύ τους: η ταινία είναι από μόνη της απόδειξη μιας εκρηκτικής αντικουλτούρας, ενώ ταυτοχρόνως υπενθυμίζει ότι ο Ψυχρός Πόλεμος λειτούργησε ως πολύ διαφορετικό ιστορικό σκηνικό για την Αμερική και τη Βρετανία. Οι Αμερικανοί κατελήφθησαν από ένα είδος παράνοιας και αντικομμουνιστικής υστερίας, ενώ οι Βρετανοί προσπαθούσαν να συνεννοηθούν με τους Ρώσους. Ενδιαφέρον έχει, εξάλλου, η σύνδεση της εξουσίας με το σεξ: το Dr Strangelove δείχνει την έμμονη ιδέα του σεξ εκ μέρους των Αμερικανών, την οποία ενσαρκώνει ο Τζορτζ Σ. Σκοτ στον απολαυστικό ρόλο του στρατηγού Μπακ Τέρτζιντσον.