Είδαμε τη νέα έκθεση του Γιάννη Ψυχοπαίδη λίγο πριν ανοίξει στο κοινό

Η νέα έκθεση που εγκαινιάζεται στις 20 Μαΐου στο Μουσείο Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή με τον τίτλο «Γιάννης Ψυχοπαίδης- Τοπία της μνήμης, αυτά που κράτησα» δεν αποτελεί μια αναδρομική έκθεση αφιερωμένη στον μεγάλο Έλληνα καλλιτέχνη αλλά μια παρουσίαση έργων που εκείνος κράτησε μακριά από τη θέα του κοινού σε διάφορες περιόδους της ζωής του και της καλλιτεχνικής του δημιουργίας. Θα λέγαμε επομένως ότι είναι μια αφήγηση, χωρισμένη σε 20 κεφάλαια, που σκιαγραφούν την πορεία του Γιάννη Ψυχοπαίδη από το 1962 έως και σήμερα. Την έκθεση έχει επιμεληθεί ο Κυριάκος Κουτσομάλλης, ο οποίος πέρασε πολύ χρόνο με τον Γιάννη Ψυχοπαίδη ώστε να καταφέρουν να περάσουν μαζί στην παρουσίαση αυτό το προσωπικό στοιχείο που διατρέχει την έκθεση.

«Γιάννης Ψυχοπαίδης- Τοπία της μνήμης: Αυτά που κράτησα» στο Μουσείο Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή

Ο Γιάννης Ψυχοπαίδης ήταν εκείνος που προλόγισε την έκθεσή του. Με τον γοητευτικό και στοχευμένο λόγο του εξήγησε το σκεπτικό πίσω από την επιλογή των εκθεμάτων, που παρουσιάζει για πρώτη φορά στο κοινό. Είναι μια έκθεση χωρισμένη σε 20 κεφάλαια, φαινομενικά άσχετα μεταξύ τους και το στοίχημα είναι να βρεθεί ένα εσωτερικό νήμα που τα συνδέει. Αυτό δεν είναι άλλο από την ίδια τη στάση ζωής του καλλιτέχνη, τη στάση του απέναντι στη ζωή και στα πράγματα και πώς αυτή αποτυπωνόταν στο έργο του. Όλο το ζουμί της έκθεσης βρίσκεται -θα λέγαμε- στον υπότιτλο «αυτά που κράτησα». Όπως ο ίδιος ανέφερε, σε κάθε σημείο της πορείας του, υπήρχαν πάντα κάποια έργα -όχι πολλά- που κρατούσε πίσω, ώστε να τα έχει ως σημεία αναφοράς: «Κράταγα 2-3 έργα από κάθε περίοδο ως παρακαταθήκη μιας ιδέας, ως ντοκουμέντο μιας εποχής, ώστε να μου δώσουν εκείνο το βήμα για κάτι καινούριο». Ήταν μια ενστικτώδης πράξη του καλλιτέχνη και δεν είχε σκεφτεί ποτέ ότι αυτά τα έργα του θα μπορούσαν ποτέ να αποτελέσουν η αφορμή και το αντικείμενο μιας έκθεσης. 

Οπότε αυτό που βλέπουμε δεν είναι μια αναδρομική αλλά ίχνη μιας πορείας, που μας δίνουν μια ενδεικτική εικόνα για το έργο του Γιάννη Ψυχοπαίδη σε διάφορες περιόδους της ζωής του, σε όποιο σημείο του κόσμου και αν δημιουργούσε εκείνη την εποχή. Πρόκειται για έργα που καλύπτουν όλο το φάσμα των τεχνικών που έχει χρησιμοποιήσει στη μακρά καλλιτεχνική του πορεία. Άλλωστε για εκείνον η ύλη είναι μια πρόκληση. «Σου αποκαλύπτεται. Μέσα από τη δική σου περιέργεια για την αναζήτηση της αλήθειας, το ίδιο το υλικό σου φανερώνεται». Και ο καλλιτέχνης είναι πάντα ανοιχτός να δοκιμάσει καινούρια μέσα και τεχνικές. Ωστόσο, με πλήρη συνείδηση ότι οι τεχνικές είναι μέσα και όχι αυτοσκοπός. Για τον Γιάννη Ψυχοπαίδη, η ιδέα και η τεχνική είναι έννοιες αδιαχώριστες. 

Μέσα στην έκθεση υπάρχουν αναφορές σε άλλους καλλιτέχνες-δασκάλους, όπως πχ ο Μιλέ ή ο Ρενουάρ. Πώς συνδιαλέγεται όμως με αυτούς ο Γιάννης Ψυχοπαίδης; «Είναι οι αναφορές μας, η παιδεία μας. Ο κόσμος που έχει προηγηθεί διαπερνά τον σημερινό κόσμο». Άλλωστε ο ίδιος πιστεύει ότι για να οικοδομηθεί κάτι καινούριο, πρέπει να αποδομήσουμε το παλιό και να ανακατασκευάσουμε κάτι νέο με καινούρια μέσα. Οπότε, όπως αναφέρει «αναζητάμε τη σύνθεση μέσα από τη δομική αποσύνθεση».

Βέβαια οι πρώτες του επιρροές υπήρξαν τα κλασικά εικονογραφημένα που τότε τα σχεδίαζαν μεγάλοι καλλιτέχνες και designers από το εξωτερικό, αλλά και ο «Μικρός Ήρως», με τα σκίτσα του Βύρωνα Ατόσογλου, που υπέγραφε ως Byron. H πρώτη του ολοκληρωμένη «ώριμη» ζωγραφιά ήταν ο Γιάννης Αγιάννης, επηρεασμένη από την ιστορία αυτού του κατατρεγμένου ήρωα από τους Άθλιους του Ουγκό, που συνεχίζει μέχρι και σήμερα να αποτελεί το αγαπημένο του λογοτεχνικό έργο. 

Το Κίνημα των Νέων Ελλήνων Ρεαλιστών της δεκαετίας του 1960

Αυτό το στοιχείο ήταν πολύ σημαντικό στην τέχνη του, καθώς ξεκίνησε να δημιουργεί τη δεκαετία του 1960, που ήταν μια πολύ δημιουργική 7ετία, πριν τη δικτατορία, όπου οι καλλιτέχνες πίστευαν ότι με την τέχνη τους μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο. Ήταν η γενιά που είχε δάσκαλους τη γενιά του 1930. Κι όμως για να μπορέσουν να δημιουργήσουν κάτι δικό τους, έπρεπε να έρθουν σε σύγκρουση με το παλιό, με το κατεστημένο, το συμβατικό και να διαγράψουν τη δική τους πορεία. «Αμφισβητούσαμε αυτό που είχε προηγηθεί δίχως να το αναιρούμε». Ταυτόχρονα, η συγκεκριμένη περίοδος χαρακτηριζόταν από πολλές κοινωνικές εντάσεις και μάχες. Οι άνθρωποι μάχονταν στον δρόμο: «Ό,τι μας συνέβαινε το πρωί στους δρόμους, τα ζωγραφίζαμε το απόγευμα. Τα θέματά μας ήταν αυτά που βιώναμε στην καθημερινότητά μας». Παράλληλα, ήταν και η περίοδος που εμφανίστηκε και άνθιζε η καταναλωτική κοινωνία που καλλιεργούσε το φαίνεσθαι και το ψέμα. Οπότε η τέχνη τους ήταν και η αντίσταση σε όλο αυτό το ψέμα. 

Όπως αναφέρει στον κατάλογο της έκθεσης ο επιμελητής Κυριάκος Κουτσομάλλης, «Ο Γιάννης Ψυχοπαίδης, σε συνέργεια και συμπρακτική συνεργασία με τους ομολόγους του κινήματος των Νέων Ελλήνων Ρεαλιστών (Βαλαβανίδης, Δίγκα, Κατζουράκης, Μποτσόγλου), ανέλαβε τον ρόλο της σθεναρής αντίστασης, με χρωστήρα τη γραφίδα που τροφοδοτούσε η εξπρεσιονίζουσα νεορεαλιστική βεβαιότητα. Ήταν ένας αγώνας για έναν ουσιαστικό εκδημοκρατισμό και εκσυγχρονισμό του γενέθλιου τόπου». 

Ένας καλλιτέχνης που αγαπά με πάθος αυτό που κάνει, που μάχεται με την τέχνη του σε όλη του την πορεία για ένα καλύτερο αύριο, που σχολιάζει με τον δικό του μοναδικό τρόπο την επικαιρότητα, δίνοντας ωστόσο πάντοτε ένα θετικό πρόσημο. Διότι πιστεύει ακόμη πως με την τέχνη του βάζει ένα μικρό λιθαράκι ώστε να αλλάξει ο κόσμος προς το καλύτερο... Όπως ο ίδιος αναφέρει στον κατάλογο της έκθεσης: «Σήμερα φοβόμαστε όλοι για το ευρωπαïκό μέλλον, για την Ευρώπη της αλληλεγγύης και των ανοιχτών οριζόντων. [...] Δεν πρέπει να αφήσουμε να χαθούν οι μεγάλες αξίες αυτού που θεωρήσαμε ότι ήταν η ευρωπαïκή ενότητα, αυτά που μας δίδαξε ο ευρωπαικός Διαφωτισμός της αλληλεγγύης και του ανθρωπισμού. Ανοιχτές, πλουραλιστικές κοινωνίες, χωρίς φόβο, σαν το βασικό όπλο ενάντια στον φασισμό και τον ρατσισμό, στον σκοταδισμό που πλανιέται γύρω από την Ευρώπη -και όχι μόνο- και απειλεί να επαναφέρει τον κόσμο μας τα εφιαλτικά φασιστικά φαντάσματα ενός όχι και τόσο μακρινού παρελθόντος». 

INFO
Μουσείο Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή, 20 Μαΐου έως 5 Οκτωβρίου