Κατερίνα Βαλσαμάκη: Η αρχιτεκτονική είναι πρωτίστως μια μορφή ελευθερίας

Στα 35 χρόνια της πορείας του, το Katerina Valsamaki Architects δραστηριοποιείται με την κεντρική πεποίθηση ότι η καρδιά της αρχιτεκτονικής είναι η κατοίκηση. Η ιδρύτρια του γραφείου, Κατερίνα Βαλσαμάκη, μιλάει στην ATHENS VOICE για τη φιλοσοφία της.

― Σε τι είδους έργα έχει διακριθεί το Katerina Valsamaki Architects και ποιες είναι οι αρχές της αρχιτεκτονικής σας;

Στα έργα του γραφείου μας, η αρχιτεκτονική δεν είναι απλώς κατασκευή· είναι αφήγηση. Από ιδιωτικές κατοικίες έως χώρους φιλοξενίας και ανακαινίσεις, κάθε έργο ξεδιπλώνεται σαν μια ιστορία που συνομιλεί με τον τόπο και τον χρόνο. Οι όγκοι στέκουν με ηρεμία, οι γραμμές παραμένουν απλές και το φως καθαρό υλικό που σκηνογραφεί την εμπειρία.

Η φιλοσοφία του γραφείου ριζώνει στη λιτότητα και την ουσία. Οι χώροι σχεδιάζονται για να αναπνέουν, να υποδέχονται τον άνθρωπο και να προσαρμόζονται στις ανάγκες του. Το φυσικό τοπίο δεν αποτελεί φόντο, αλλά συνομιλητή· τα υλικά, γήινα και αυθεντικά, αφηγούνται τη δική τους σιωπηλή ιστορία.

Μέσα από μια ισορροπία ανάμεσα στο σύγχρονο και το διαχρονικό, κάθε έργο επιδιώκει να αγγίξει κάτι βαθύτερο: μια αίσθηση κατοίκησης που δεν επιβάλλεται, αλλά αποκαλύπτεται διακριτικά, σαν φως που εισχωρεί απαλά σε έναν χώρο.

― Αναφέρετε την κατοικία ως «εμβρυακή σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο». Πώς μεταφράζεται αυτή η σκέψη σε συγκεκριμένες αρχιτεκτονικές αποφάσεις;

Η κατοικία συνιστά την «εμβρυακή σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο», μια και το «κατοικείν» αφορά στην αρχική και θεμελιακή σχέση του με τον κόσμο. Αυτή γίνεται αντιληπτή όχι απλώς ως καταφύγιο, αλλά ως το πρώτο φίλτρο μέσα από το οποίο ο άνθρωπος αισθάνεται, κατανοεί και νοηματοδοτεί το περιβάλλον του. Αυτή η σκέψη μεταφράζεται σε αρχιτεκτονικές αποφάσεις που δίνουν προτεραιότητα στην αίσθηση ασφάλειας, οικειότητας και συνέχειας. Οι χώροι οργανώνονται με τρόπο που αγκαλιάζει τον χρήστη, δημιουργώντας μια σταδιακή μετάβαση από το ιδιωτικό στο συλλογικό, από το εσωτερικό στο εξωτερικό. Το φως εισέρχεται ελεγχόμενα, όχι ως εντυπωσιασμός αλλά ως ήπια παρουσία που συνοδεύει τη ζωή. Τα ανοίγματα καδράρουν το τοπίο, επιτρέποντας μια διακριτική αλλά ουσιαστική σύνδεση με αυτό.

Τα υλικά επιλέγονται για την απτικότητα και τη φυσικότητά τους, ενισχύοντας τη σωματική εμπειρία του χώρου. Οι αναλογίες, η κλίμακα και η ροή των κινήσεων σχεδιάζονται με γνώμονα το ανθρώπινο σώμα. Έτσι, η κατοικία γίνεται ένας ζωντανός οργανισμός: ένα ενδιάμεσο πεδίο όπου ο άνθρωπος ριζώνει, προστατεύεται και ταυτόχρονα ανοίγεται προς τον κόσμο.

― Λέτε ότι η αρχιτεκτονική δεν είναι ποτέ πλήρης. Αυτό είναι μια μορφή ελευθερίας ή μια μόνιμη εκκρεμότητα;

Η αρχιτεκτονική δεν είναι ποτέ πλήρης, γιατί δεν απευθύνεται σε ένα στατικό αντικείμενο αλλά σε μια ζωντανή, μεταβαλλόμενη εμπειρία. Κατοικείται, φθείρεται, μετασχηματίζεται μέσα στον χρόνο και από τους ανθρώπους που τη ζουν. Υπό αυτή την έννοια, η «ατέλειά» της δεν είναι έλλειψη· είναι ο χώρος όπου μπορεί να εγγραφεί η ζωή.

Είναι, λοιπόν, πρωτίστως μια μορφή ελευθερίας. Η δυνατότητα του χώρου να δέχεται πολλαπλές αναγνώσεις, να προσαρμόζεται, να αποκτά νέα νοήματα πέρα από την αρχική πρόθεση του σχεδιασμού, αποτελεί ουσιώδες χαρακτηριστικό της αρχιτεκτονικής. Ο αρχιτέκτονας δεν ορίζει τα πάντα· αφήνει περιθώρια για το απρόβλεπτο, για την οικειοποίηση, για τη σιωπηλή παρέμβαση του χρήστη.

Ταυτόχρονα, υπάρχει και μια διαρκής εκκρεμότητα, όχι ως αδυναμία αλλά ως συνείδηση, ότι κάθε έργο είναι μέρος μιας μεγαλύτερης συνέχειας. Στην αρχιτεκτονική σύνθεση, κάθε απόφαση συνομιλεί με το παρελθόν και ανοίγεται στο μέλλον, χωρίς να μπορεί ποτέ να το εξαντλήσει. Σε αυτή τη λεπτή ισορροπία, η αρχιτεκτονική βρίσκει τη ζωντάνια της: ανάμεσα στο ολοκληρωμένο και το ανοιχτό, στο ορισμένο και το εν δυνάμει.