Pluribus: Σε μία ουτοπία που τελικά καταλήγει διστοπική, όπου όλα είναι προδιαγεγραμμένα, η ισότητα των ανθρώπων δεν έρχεται ως κοινωνική κατάκτηση, αλλά ως κοινωνικός προγραμματισμός
Μέσα σε ένα απέραντο τηλεοπτικό σύμπαν, που κατακλύζεται από δεκάδες streaming πλατφόρμες και υπερπληθώρα κινηματογραφικών παραγωγών υπό συνθήκες έντονου συναγωνισμού, με πολυπόθητο έπαθλο την πλατιά αποδοχή από κοινό και κριτικούς, το Pluribus καταφέρνει δικαίως και με χαρακτηριστική ευκολία να ξεχωρίσει, αφήνοντας ένα αποτύπωμα που ήδη από τώρα μπορούμε με βεβαιότητα να πούμε ότι θα είναι έντονο και διαχρονικό.
Όχι μόνο για το πρωτότυπο σεναριακό θέμα και τη μαεστρία με την οποία το επεξεργάζεται ο εύστροφος καλλιτεχνικός δημιουργός της εν λόγω σειράς, αλλά -κατ’ εμέ πολύ περισσότερο- για την περιγραφική γλαφυρότητα με την οποία ξεδιπλώνει μπροστά στα μάτια του θεατή μία άκρως επίκαιρη φιλοσοφική και κοινωνικο-πολιτική συζήτηση, χωρίς προκλητικό καθοδηγητισμό και διδακτική διάθεση, παρά μόνο δίνοντας γόνιμη λαβή για περαιτέρω προβληματισμό σε όποιον ενδιαφέρεται, εκτός από την ικανοποίηση των πρόσκαιρων ψυχαγωγικών αναγκών του, να ασχοληθεί σε ένα επόμενο επίπεδο και με τα νοήματα που περιμένουν υπομονετικά να ανακαλυφθούν πίσω από τις εικόνες.
Το - με στοιχεία επιστημονικής φαντασίας, μαύρης κωμωδίας, ψυχολογικού θρίλερ και κοινωνικής σάτιρας - story έχει να κάνει με την εμφάνιση ενός εξωγήινου ιού που ενώνει όλους τους ανθρώπους του πλανήτη, εκτός ενός πολύ μικρού αριθμού (12), σε μία ειρηνική, αλλά πλήρως ομοιόμορφη και σε ανυπέρβλητο βαθμό υπερευτυχισμένη συλλογικότητα. Η πρωταγωνίστρια, που ανήκει στην ομάδα των «ανοσοποιημένων», διατηρεί την ατομική της συνείδηση και επιθυμεί διακαώς να επαναφέρει τον κόσμο στις πρότερες «εργοστασιακές του ρυθμίσεις», πασχίζοντας να οργανώσει την αντίσταση των διασωθέντων και αναγνωρίζοντας την πολύτιμη αξία να παραμένεις άνθρωπος με όλη τη σημασία της λέξης σε μία τέτοια πρωτόγνωρη κατάσταση.
Μέσα από τη δραματουργική εξέλιξη της σειράς εξερευνάται, ουσιαστικά, η συνύπαρξη της ατομικότητας με τη συλλογικότητα, που όμως αποκτά συγκρουσιακά χαρακτηριστικά, όταν το «εγώ» αναγκάζεται να αντιμετωπίσει το «εμείς» ως υπαρξιακή απειλή για την ίδια του την υπόσταση και μελλοντική προοπτική.
Η ατομικότητα και η συλλογικότητα δεν είναι κατ’ ανάγκη αντίθετες, αλλά στην πραγματικότητα αλληλο-συμπληρούμενες έννοιες, όταν η πρώτη εκλαμβάνεται ως η ανεξαρτησία του ατόμου να βούλεται ελεύθερα και να εισέρχεται εκούσια σε σύναψη σχέσεων με άλλα (εξίσου ανεξάρτητα) άτομα και η δεύτερη ως η πολιτική κοινωνία που θέτει τους (αποδεκτούς) κανόνες δικαίου και τους απαραίτητους περιορισμούς, υπό μορφή ενός συναινετικού ρυθμιστικού πλαισίου προστασίας και ασφαλούς προαγωγής αυτών των ελεύθερων συναλλαγών.
Σε ένα τέτοιο οικοδόμημα, η καθημερινότητα είναι μία συνεχής αναζήτηση ενός ιδανικού μίγματος ανάμεσα στην ανεμπόδιστη προσωπική έκφραση και την απρόσκοπτη λειτουργία του συνόλου και ως τέτοια, ισοδυναμεί με ταύτιση του ατομικού με το συλλογικό συμφέρον, αφενός, διότι η ατομικότητα δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τη συλλογικότητα (ειδάλλως, ελλοχεύει ο κίνδυνος κατάχρησης των ατομικών ελευθεριών και περιέλευσης της κοινωνίας στο χάος της ασυδοσίας), αφετέρου, διότι η δεύτερη χωρίς την πρώτη οδηγεί με ιστορική βεβαιότητα στον ολοκληρωτισμό.
Η επιτυχία του οικοδομήματος στηρίζεται σε μία βιώσιμη ισορροπία των δύο συστατικών στοιχείων του, η οποία καθορίζεται από κοινωνικό συμβόλαιο, δηλαδή από κοινή συμφωνία. Όταν το κοινωνικό συμβόλαιο καταλύεται, το οικοδόμημα προφανώς καταρρέει. Στη συγκεκριμένη σειρά, η κατάλυση του κοινωνικού συμβολαίου έρχεται, όταν η συλλογικότητα σπάει τη μέχρι πρότινος διαμορφωμένη ισορροπία και επιχειρεί για δικό της κέρδος να αλλοιώσει εν μία νυκτί (κυριολεκτικά) τον πυρήνα της ατομικότητας, κατασκευάζοντας ανθρώπους που χάνουν την ιδιοσυγκρασία, την ταυτότητα, τα διαφοροποιητικά χαρακτηριστικά, την ίδια την εσωτερική τους ζωή.
Η βιαιότητα της αλλαγής στη σειρά κάμπτεται από το αντάλλαγμα μιας απεριόριστης -σε ηλιθιωδώς εξωπραγματικό βαθμό- δοτής ευτυχίας των ατόμων, η οποία, ακριβώς επειδή δεν είναι αυθεντική, περισσότερο λειτουργεί ως ναρκωτική ουσία που κρατά σε κατάσταση διαρκούς ύπνωσης τα «θέλω» τους και, υποδόρια, ως ένας ελεγκτικός μηχανισμός των συνειδήσεών τους. Με αυτόν τον τρόπο, η ευτυχία μετατρέπεται από θετική κατάσταση του ατόμου σε μέσο υποταγής της ελεύθερης βούλησης και εκείνος που το αντιλαμβάνεται έγκαιρα, όπως εν προκειμένω η ταλαντούχα πρωταγωνίστρια, αντιστέκεται σθεναρά. Το γεγονός αυτό ενεργοποιεί ανακλαστικά κοινωνικού απομονωτισμού, όταν τα μέλη της συλλογικότητας αντιλαμβάνονται αυτή την αντίσταση του ατόμου ως αδυναμία (ή άρνηση) ενσωμάτωσης και, γι’ αυτόν τον λόγο, αποφασίζουν να κρατήσουν το «αντιδραστικό» μέλος σε ασφαλή απόσταση από το υπόλοιπο ομοιογενές και «υπάκουο» κοινωνικό σύνολο για να το προφυλάξουν.
Η παντελής απουσία του μηχανισμού της συμπερίληψης και της αποδοχής της διαφορετικότητας, στοιχεία που ευδοκιμούν σε πιο φιλελεύθερες κοινωνίες και προάγουν την ανθρώπινη ποικιλομορφία και την αμφισβήτηση (όχι ανυπακοή) των κανόνων έναντι της τυφλής συμμόρφωσης σε αυτούς, είναι ένα εμφανές χαρακτηριστικό των συλλογικών κοινωνιών, οι οποίες τρέμουν την ατομικότητα ως απειλή για τη συλλογική ισορροπία και την αντιμετωπίζουν ως μεταδοτική ασθένεια που θεραπεύεται με πρακτικές παθητικού αποκλεισμού του «ασθενή», δηλαδή θέτοντάς τον σε καθεστώς κοινωνικής απομόνωσης ως μέσο επιβολής τιμωρίας ή άσκησης πίεσης για συμμόρφωση (που, πράγματι, δείχνει να φέρνει αποτελέσματα, αφού η πρωταγωνίστρια της σειράς αναγκάζεται να υποκύψει υπό το βάρος της μοναξιάς, στην οποία την έχει θέσει η κυρίαρχη συλλογικότητα, και καταλήγει να ζητεί απεγνωσμένα την επαναφορά της κοινωνικής επαφής, δηλαδή την κοινωνική της επανένταξη).
Η ιδέα ότι η συλλογικότητα είναι μία ανώτερη κατάσταση ύπαρξης (state of being) και, άρα, πρέπει οπωσδήποτε να κυριαρχήσει αντλεί τη δυναμική της από τον φόβο ότι η προτεραιότητα στο ατομικό συμφέρον ισοδυναμεί με αδιαφορία για το κοινό καλό και με έλλειψη κοινωνικής ευθύνης, μπερδεύοντας όμως στην ουσία την ατομικότητα, που είναι απαραίτητη για μία υγιή κοινωνία, με τον ατομικισμό, που όντως όταν γίνεται ακραίος και υπερβολικός, διαβρώνει τη συλλογικότητα.
Εξάλλου, στη σειρά βλέπουμε κάτι που ισχύει και στην πραγματικότητα: Ότι, δηλαδή, η περιφρούρηση της ατομικότητας σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι χάνεται η αίσθηση του κοινωνικού ενδιαφέροντος και της ανθρωπιάς (όσο η πρωταγωνίστρια αντιτίθεται στο νέο καθεστώς της εξωγήινης απειλής και οργανώνει την αντίστασή της, πασχίζει παράλληλα να σώσει όχι μόνο τη φίλη της, έστω και νεκρή, από το να γίνει λεία των κογιότ της ερήμου, αλλά και τον τύποις εκπρόσωπο του εχθρού της και συμπαθέστατη κατά τ’ άλλα φυσιογνωμία, ονόματι Ζόσια, όταν κινδυνεύει να πεθάνει από καρδιακή ανακοπή και απαιτείται η έγκρισή της για τη χορήγηση άμεσης ιατρικής βοήθειας).
Μία κοινωνία που ευνοεί την απόλυτη, σαν flat-line καρδιογράφημα, ομοιομορφία, καταπνίγοντας τις πολιτισμένες συγκρούσεις και τις δημιουργικές ανησυχίες των ατόμων της ως φορέων ελεύθερης και κριτικής σκέψης, διαφοροποιημένων life styles και ακηδεμόνευτων επιλογών, δείχνει εξ όψεως ιδανική, αφού κατευνάζει τα ανθρώπινα πάθη και τις αντιπαλότητες με το πέπλο μιας κατασκευασμένης αγάπης, εξασφαλίζοντας διαρκή ειρήνη, αλλά στην ουσία στερείται το απαραίτητο εσωτερικό καύσιμο που μπορεί να την ωθήσει με φόρα στην εξέλιξη και την πρόοδο, ακόμα κι αν πρέπει να διέλθει μέσα από εμπόδια και δυσκολίες.
Σε μία ουτοπία που τελικά καταλήγει δυστοπική, όπου όλα είναι προδιαγεγραμμένα, η ισότητα των ανθρώπων δεν έρχεται ως κοινωνική κατάκτηση, αλλά ως κοινωνικός προγραμματισμός, η πάλη για προσωπική διάκριση μέσα από την ενεργοποίηση ιδιαίτερων ταλέντων και δεξιοτήτων παρέλκει, τα προσωπικά όνειρα και ιδανικά απουσιάζουν, η αναζήτηση λύσεων σε καθημερινά προβλήματα είναι άγνωστη όσο και αχρείαστη διεργασία και οι άνθρωποι κινούνται νωχελικά στον ίδιο αποκαμωμένο ρυθμό, η ασφάλεια από αγαθό καταντά βάρος και η ζωή περιορίζεται σε μία ήσυχη, πλην μονότονη διαδρομή με αδιάφορο προορισμό.
Ειλικρινά, βρίσκει κανείς γοητευτική μία τέτοια προοπτική;
15°
