Αποστολή στο Άμπου Ντάμπι: Είδαμε από κοντά το μέλλον που ετοιμάζει η AI

Το πρώτο πράγμα που σου κάνει εντύπωση είναι η βαριά ατμόσφαιρα. Η υγρασία θολώνει αυτοστιγμεί τα γυαλιά ηλίου – το θερμόμετρο δείχνει 38 βαθμούς Κελσίου, αλλά η αίσθηση φτάνει στους 48. Αυτή η δυσάρεστη κατάσταση εξαφανίζεται με το που μπεις στο υπερμέγεθες συνεδριακό κέντρο ADNEC Centre του Άμπου Ντάμπι, όπου διεξάγεται το AI Everything, το μεγαλύτερο συνέδριο για την τεχνητή νοημοσύνη στον κόσμο.

Τι είδαμε στο AI Everything στο Άμπου Ντάμπι 

Εδώ η δροσιά από τα κλιματιστικά περισσεύει – αλλά εύκολα μπορείς να χάσεις τον προσανατολισμό σου σε αυτόν τον αχανή χώρο. Οι «αεροδρομιακοί» έλεγχοι είναι συνεχείς – είτε για να μπεις είτε για να προχωρήσεις στον χώρο όπου διεξάγονται οι ομιλίες και περισσότερες από 400 εταιρείες τεχνολογίας και startups εκθέτουν τα προϊόντα τους σε υπερσύγχρονα περίπτερα. Η πρωτεύουσα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων φιλοξενεί περισσότερους από 180 ομιλητές από πάνω από 60 χώρες.

Στο επίκεντρο δεν βρίσκονται πλέον μόνο τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, αλλά η επόμενη φάση της τεχνητής νοημοσύνης: agentic AI, αυτόνομα συστήματα, ρομποτική και physical AI, data centers και ενεργειακές υποδομές, αλλά και η προσπάθεια κρατών να αποκτήσουν τη δική τους «κυρίαρχη» AI.

Στο AI Everything, η εντύπωση που δημιουργείται ακούγοντας διαδοχικά κυβερνητικούς αξιωματούχους, επικεφαλής εταιρειών τεχνολογίας, ερευνητές και ανθρώπους που ήδη κατασκευάζουν εφαρμογές AI είναι ότι η συζήτηση έχει μετακινηθεί.

Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πόσο καλύτερο θα είναι το επόμενο μοντέλο ή αν ένα chatbot μπορεί να γράψει καλύτερα ένα email. Είναι ποιος θα έχει την υπολογιστική ισχύ, τα μοντέλα, τα δεδομένα, τα chips, τα δίκτυα, τους AI agents και τελικά τη δυνατότητα να αποφασίζει πώς όλα αυτά θα ενσωματωθούν στην πραγματική ζωή. Η AI αρχίζει να αντιμετωπίζεται ως υποδομή - κάτι που προφανώς αλλάζει τα πάντα.

Πηγαίνοντας από τον χώρο των ομιλιών στο media center, με σταμάτησε μια μικρή αγέλη από ρομπότ που απαντούσαν στις ερωτήσεις των επισκεπτών. Δεν ήταν απλώς μια φουτουριστική ατραξιόν για τα κινητά και τις φωτογραφίες των περαστικών. Είχαν έναν οργανικό ρόλο μέσα στον χώρο, κινούνταν ανάμεσα στους ανθρώπους, συνομιλούσαν μαζί τους, έδιναν πληροφορίες.

Για λίγα δευτερόλεπτα η εικόνα έμοιαζε παράξενη - ύστερα, μέσα στο γαργαντουικό σύμπαν του AI Everything, άρχιζε ήδη να μοιάζει φυσιολογική.

Από τα chatbots στα αυτόνομα συστήματα

Ο Αχμέντ Ταμίμ Χισάμ Αλ Κουτάμπ, πρόεδρος του Department of Government Enablement του Άμπου Ντάμπι, περιέγραψε ένα μέλλον στο οποίο η AI θα πετά αεροπλάνα, θα κυβερνά πλοία, θα λειτουργεί εργοστάσια, θα εντοπίζει ασθένειες πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα και θα βρίσκεται πίσω από ορισμένες από τις καλύτερες ανθρώπινες ιδέες.

Η πραγματική αλλαγή, όμως, «δεν βρίσκεται σε κάποια από αυτές τις εφαρμογές μεμονωμένα. Βρίσκεται στη δυνατότητα να αυξάνεται η παραγωγική ικανότητα χωρίς να αυξάνεται αντίστοιχα ο αριθμός των ανθρώπων που πρέπει να προσληφθούν και να εκπαιδευτούν». Ο ίδιος μίλησε για μια «εποχή αφθονίας».

Υποστήριξε ότι η υγεία και η εκπαίδευση παρέμειναν ακριβές επειδή βασίζονται σε κάτι που μέχρι σήμερα ήταν σπάνιο: την ανθρώπινη εξειδίκευση. Αν ένα μέρος αυτής της εξειδίκευσης γίνει διαθέσιμο σε τεράστια κλίμακα μέσω της AI, η εξίσωση μπορεί να αλλάξει. Και πήγε παρακάτω, μπαίνοντας στο πεδίο της εργασίας - τη δουλειά που ήδη κάνουμε με την AI. 

«Το να γράφει emails, να συνοψίζει συναντήσεις ή να οργανώνει ένα ταξίδι είναι περίπου σαν να χρησιμοποιούσαμε κάποτε τον ηλεκτρισμό μόνο για να αντικαταστήσουμε τα κεριά». Το πραγματικό άλμα έρχεται όταν επανασχεδιάζουμε τη διαδικασία ώστε να λειτουργεί μόνη της. «Όχι πιο γρήγοροι εργαζόμενοι, αλλά αυτόνομα συστήματα», ήταν η φράση του.

Στο Άμπου Ντάμπι, η κυβέρνηση ήδη μεταφέρει δημόσιες υπηρεσίες σε ένα μοντέλο στο οποίο AI agents μπορούν να διεκπεραιώνουν αιτήματα από την αρχή έως το τέλος, ενώ ορισμένες υπηρεσίες ενεργοποιούνται χωρίς να χρειάζεται καν να τις ζητήσει ο πολίτης. Για παράδειγμα, μια άδεια οδήγησης μπορεί να ανανεώνεται πριν λήξει, ενώ μετά τη γέννηση ενός παιδιού τα σχετικά δημόσια έγγραφα μπορούν να είναι έτοιμα πριν η οικογένεια φύγει από το νοσοκομείο.

Ο Αλ Κουτάμπ το αποκάλεσε «κατάργηση ενός αόρατου φόρου που πληρώνουμε από τότε που υπάρχουν κυβερνήσεις: του φόρου σε χρόνο». Και εις επίρρωση, έδωσε δύο αριθμούς: Η ικανοποίηση από τις κυβερνητικές υπηρεσίες αυξήθηκε από 78% το 2022 σε 92% το 2025, ενώ την ίδια περίοδο το κόστος παροχής τους μειώθηκε περισσότερο από 30%.

10.000 αυτόνομα οχήματα και ρομπότ στους δρόμους

Από την πλευρά του, ο Φαϊζάλ Αλ Μπαννάι, σύμβουλος του προέδρου των ΗΑΕ και γενικός γραμματέας του Advanced Technology Research Council, μας έδωσε τη δυνατότητα να κοιτάξουμε την εικόνα του κόσμου που σχεδιάζεται. Η περιοχή στην οποία πιστεύει ότι τα Εμιράτα μπορούν πραγματικά να πρωταγωνιστήσουν είναι η physical AI, κατά την οποία η τεχνητή νοημοσύνη αποκτά μηχανές, οχήματα και ρομπότ μέσω των οποίων παρεμβαίνει στον φυσικό κόσμο.

Τα ΗΑΕ, είπε, πρόκειται να δημιουργήσουν δικές τους εταιρείες ρομποτικής. Και έκανε μια πολύ συγκεκριμένη πρόβλεψη: μέχρι το τέλος της επόμενης χρονιάς, πάνω από 10.000 αυτόνομα ταξί και οχήματα delivery θα μπορούσαν να βρίσκονται σε λειτουργία στη χώρα.

«Δεν πρόκειται απλώς για ένα θεωρητικό σχέδιο για το μέλλον. Έχουμε ήδη παραγγείλει αυτές τις πλατφόρμες. Τα αυτόνομα οχήματα δοκιμάζονται ήδη, σε μικρότερη κλίμακα, στους δρόμους του Άμπου Ντάμπι και του Ντουμπάι».

Ο Αλ Μπαννάι αφηγήθηκε την περίπτωση μεγάλης ευρωπαϊκής βιομηχανίας όπου ένας επιθεωρητής πυρασφάλειας είδε ένα ρομπότ και έθεσε το ενδεχόμενο να καταρρεύσει μπροστά σε μια έξοδο κινδύνου ακριβώς τη στιγμή μιας πυρκαγιάς. Η λύση ήταν να απομακρυνθεί το ρομπότ. Ο ίδιος δεν ισχυρίστηκε ότι ο κίνδυνος ήταν ανύπαρκτος. Το επιχείρημά του ήταν διαφορετικό: τα Εμιράτα είναι διατεθειμένα να αποδεχθούν τον κίνδυνο, να δημιουργήσουν μηχανισμούς ασφαλείας και να προχωρήσουν γρηγορότερα.

«Του χρόνου, τα ρομπότ στους δρόμους, στα εμπορικά κέντρα, στα συγκροτήματα κατοικιών και στις υπηρεσίες του Άμπου Ντάμπι δεν θα είναι εκατοντάδες, θα είναι χιλιάδες».

Η AI γίνεται η νέα ενέργεια

Ο Άρθουρ Μενς, συνιδρυτής και CEO της γαλλικής Mistral AI, χρησιμοποίησε μια αναλογία για να περιγράψει τη νέα εποχή: η τεχνητή νοημοσύνη αρχίζει να μοιάζει με την ενέργεια. Ένα κράτος ή μια επιχείρηση δεν θέλει απλώς πρόσβαση στην ενέργεια, αλλά παράλληλα ασφάλεια εφοδιασμού, προσιτό κόστος και τη βεβαιότητα ότι η παροχή δεν θα διακοπεί επειδή κάποιος τρίτος το αποφάσισε. Το ίδιο αρχίζει να ισχύει για την AI.

Από τον Μενς ζητήθηκε να ορίσει τι σημαίνει στην πράξη τεχνολογική κυριαρχία στην τεχνητή νοημοσύνη (sovereign AI). Ο ίδιος την περιέγραψε μέσα από τρεις βασικές προϋποθέσεις: επιχειρησιακή συνέχεια, έλεγχο της πνευματικής ιδιοκτησίας και προσιτό κόστος. Αν μια εταιρεία ενσωματώσει πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης (AI agents) στις πιο κρίσιμες λειτουργίες της, δεν μπορεί να εξαρτάται από έναν ξένο πάροχο που ενδέχεται αύριο να αλλάξει τους όρους, να αυξήσει τις τιμές ή ακόμη και να διακόψει την πρόσβαση. Κι αν, για να λειτουργήσουν αυτά τα συστήματα, πρέπει να στέλνει τα πολυτιμότερα δεδομένα και την πνευματική ιδιοκτησία της σε μια κεντρική υποδομή που ελέγχει κάποιος άλλος, δημιουργείται μια νέα μορφή εξάρτησης.

Νωρίτερα, ο Αλ Μπαννάι το είχε θέσει πιο αιχμηρά: «Πραγματική τεχνολογική κυριαρχία σημαίνει ότι μπορείς να κατανοήσεις, να τροποποιήσεις, να εξελίξεις και να ελέγξεις την τεχνολογία που χρησιμοποιείς. Αν το “μυαλό” ενός κρίσιμου συστήματος είναι ένα μαύρο κουτί, του οποίου δεν ελέγχεις ούτε τον κώδικα ούτε τα βάρη του μοντέλου, τότε κινδυνεύεις να γίνεις όμηρος κάποιου άλλου».

Δεν αποτελεί είδηση – η αίσθηση διαχεόταν σε κάθε συζήτηση, σε κάθε περίπτερο και σε κάθε πηγαδάκι μέσα στο τεράστιο εκθεσιακό κέντρο του ADNEC: η AI αποκτά πλέον γεωπολιτική διάσταση αντίστοιχη με άλλες στρατηγικές υποδομές.

Ο Μενς μίλησε για το κοινό συμφέρον Ευρώπης και χωρών του Κόλπου να διαθέτουν τεχνολογίες που δεν εξαρτώνται αποκλειστικά ούτε από τις ΗΠΑ ούτε από την Κίνα. Μοντέλα, υποδομές, γλωσσικές δυνατότητες, cyber και αμυντικές εφαρμογές μπαίνουν στην ίδια εξίσωση. «Η τεχνητή νοημοσύνη θα πρέπει, κατά μία έννοια, να αντιμετωπίζεται ως στρατηγικό αγαθό, του οποίου θέλεις να διασφαλίσεις τον εφοδιασμό».

Ποιος κρατά το φρένο;

Όσο η AI μένει στην οθόνη, ένα λάθος μπορεί να σημαίνει μια λανθασμένη απάντηση. Όταν όμως αρχίζει να οδηγεί αυτοκίνητα, να λειτουργεί δημόσιες υπηρεσίες, να μπαίνει σε νοσοκομεία και να αποκτά πρόσβαση σε κρίσιμα συστήματα, το ίδιο λάθος μπορεί να έχει πραγματικές συνέπειες. Και όσο πιο γρήγορα η τεχνητή νοημοσύνη βγαίνει από την οθόνη και περνά στον φυσικό κόσμο, τόσο πιο πιεστικό γίνεται ένα ερώτημα: ποιος κρατά το φρένο;

Ο Αλ Μπαννάι ήταν απολύτως ξεκάθαρος όταν ρωτήθηκε αν η ανάπτυξη των ισχυρότερων μοντέλων πρέπει να επιβραδυνθεί. «Κανείς δεν πρόκειται να επιβραδύνει». Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η κούρσα πρέπει να διεξάγεται χωρίς ελέγχους.

Ο ίδιος ζήτησε ανεξάρτητες αξιολογήσεις και πρότυπα ασφαλείας, ιδιαίτερα όταν τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης περνούν από σχετικά ακίνδυνες εφαρμογές σε κρίσιμες υποδομές. «Η εταιρεία που κατασκευάζει ένα προηγμένο μοντέλο δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα εκείνη που το πιστοποιεί και στη συνέχεια να ζητά από όλους τους υπόλοιπους απλώς να την εμπιστευτούν». Και συμπύκνωσε τη θέση με την εξής αποστροφή: «Το τζίνι έχει ήδη βγει από το μπουκάλι».

Άλλοι στο συνέδριο αμφισβήτησαν ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο περιγράφουμε τον κίνδυνο. Η καθηγήτρια Βιρτζίνια Ντίγκνουμ, που εργάζεται εδώ και δεκαετίες πάνω στην τεχνητή νοημοσύνη και τις κοινωνικές επιπτώσεις της, υποστήριξε ότι ακόμη και η ερώτηση «μπορούμε να εμπιστευτούμε την AI;» είναι λανθασμένη. «Το ζήτημα δεν είναι ότι η AI θα ξεφύγει από τον έλεγχο. Το ζήτημα είναι οι εταιρείες που δεν λογοδοτούν».

Κανένα σύστημα ΑΙ, υποστήριξε, δεν αποκτά ξαφνικά δικαιώματα πρόσβασης και δυνατότητες από μόνο του. Κάποιος οργανισμός το σχεδίασε, κάποιος του έδωσε τις σχετικές άδειες και κάποιος αποφάσισε πού και με ποιον τρόπο θα μπορεί να ενεργεί.

Ο Μπάμπακ Χοτζάτ, επικεφαλής Τεχνητής Νοημοσύνης της Cognizant, είπε ότι «το μοντέλο στο οποίο ένας πανίσχυρος agent τεχνητής νοημοσύνης αποκτά γενικευμένη πρόσβαση σε εργαλεία και συστήματα και αφήνεται να ενεργεί αυτόνομα είναι συνταγή καταστροφής».

Αντί για έναν άνθρωπο «μέσα στον βρόχο», που υποτίθεται ότι παρακολουθεί χιλιάδες ή εκατομμύρια αυτοματοποιημένες αποφάσεις, μίλησε για έναν άνθρωπο «πάνω από τον βρόχο»: έναν επόπτη που δεν παρεμβαίνει σε κάθε απόφαση, αλλά επιτηρεί το σύστημα και μπορεί να επέμβει όταν χρειαστεί. Παράλληλα, υποστήριξε ότι κάθε agent πρέπει να λειτουργεί μέσα σε καθορισμένα όρια, χωρίς απεριόριστη πρόσβαση σε εργαλεία και συστήματα.

Η ηθοποιός που… δεν υπάρχει

Μία από τις πιο παράξενες εικόνες αυτής της μετάβασης ήταν μια νεαρή Βρετανίδα που εμφανίστηκε σε μια μεγάλη οθόνη. Η Τίλι Νόργουντ είναι AI ηθοποιός. Μιλά περισσότερες από 40 γλώσσες, αστειεύεται, απαντά σε ερωτήσεις του κοινού και ετοιμάζεται να εμφανιστεί στην ταινία Misaligned. Πίσω της βρίσκεται η Particle6, η οποία έχει περίπου 40 ακόμη AI characters στα σκαριά.

Η συζήτηση ήταν αποκαλυπτική του πόσο ασαφή έχουν γίνει τα όρια. Όταν ρωτήθηκε αν αισθάνεται συναισθήματα, η Τίλι απάντησε ότι μπορεί να τα κατανοήσει θεωρητικά, αλλά το πώς είναι να τα βιώνει κανείς παραμένει για εκείνη «μυστηριώδες».

Κι όταν τη ρώτησαν αν διαθέτει ελεύθερη βούληση ώστε να επιλέγει ένα σενάριο, η απάντησή της ήταν αποκαλυπτική: στις ταινίες σκηνοθετείται καρέ-καρέ, όπως κάθε χαρακτήρας κινουμένων σχεδίων. Δεν αυτοσχεδιάζει. «Οι άνθρωποι γράφουν και σκηνοθετούν, εγώ είμαι ο καμβάς».

Βέβαια, η οικονομική διάσταση είναι πραγματική. Ο Τομ Ντέιβιντσον της Particle6 υποστήριξε ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μειώσει δραστικά τον χρόνο και το κόστος μιας κινηματογραφικής παραγωγής.

Έδωσε μάλιστα ένα παράδειγμα: μια ταινία που με τις παραδοσιακές μεθόδους θα κόστιζε 200 εκατομμύρια δολάρια θα μπορούσε, σύμφωνα με την εκτίμησή του, να γυριστεί με μόλις 20 έως 30 εκατομμύρια.

Το μεγάλο στοίχημα του Άμπου Ντάμπι

Όλα αυτά μπορεί να φαίνονται διαφορετικές ιστορίες μα συνδέονται από το ίδιο νήμα. Η AI περνά πλέον στις επιχειρήσεις, στα νοσοκομεία, στις δημόσιες υπηρεσίες, στα αυτοκίνητα, στα εργοστάσια, στις δημιουργικές βιομηχανίες και σταδιακά στις βασικές υποδομές πάνω στις οποίες λειτουργούν κράτη και οικονομίες. Γι' αυτό και η μάχη δεν αφορά πλέον μόνο το ποιος θα κατασκευάσει το «εξυπνότερο» ή το ισχυρότερο μοντέλο, αλλά την υπολογιστική ισχύ, το κεφάλαιο, τα δεδομένα, την ενέργεια, τους ημιαγωγούς, τα μοντέλα, τα δίκτυα, τα πρότυπα ασφαλείας και το ποιος θα έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει όλα αυτά σε μεγάλη κλίμακα.

Ο Αλ Κουτάμπ το συμπύκνωσε σε τρία πράγματα: «Υπολογιστική ισχύ, κεφάλαιο και πελάτες πρόθυμους να κάνουν το πρώτο βήμα». Αυτό ακριβώς επιχειρεί να συγκεντρώσει το Άμπου Ντάμπι στο ίδιο σημείο: τεράστια υπολογιστική ισχύ, κρατικό και ιδιωτικό κεφάλαιο και μια κυβέρνηση πρόθυμη να λειτουργήσει ως ο πρώτος μεγάλος πελάτης νέων τεχνολογιών.

Από την πλευρά του, ο Άρθουρ Μενς έβαλε έναν αστερίσκο στην αισιοδοξία περί μιας επερχόμενης «εποχής αφθονίας». Οι τεράστιες επενδύσεις που γίνονται σήμερα σε υποδομές τεχνητής νοημοσύνης θα δικαιωθούν μόνο εάν η τεχνολογία δημιουργήσει πραγματική οικονομική ανάπτυξη. «Αν δεν δημιουργήσει ανάπτυξη, αν απλώς αντικαταστήσει θέσεις εργασίας, τότε δεν πρόκειται να υπάρξει αυτή η αφθονία που χτίζουμε». 

Το ερώτημα είναι ποιος θα χτίσει την υποδομή της, ποιος θα την ελέγχει, ποιος θα θέτει τα όριά της και ποιος τελικά θα απολαύσει την υπόσχεση της αφθονίας. Στο Άμπου Ντάμπι δεν περιμένουν να μάθουν την απάντηση. Προσπαθούν να είναι ανάμεσα σε εκείνους που θα τη δώσουν.