Αποστολή στο Άμπου Ντάμπι: Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει στην κυβέρνηση και τα ρομπότ στην πραγματική ζωή

Το πρωί, εδώ στο Άμπου Ντάμπι, κυριάρχησε μία είδηση: Η κυβέρνηση των ΗΑΕ αποκάλυψε ότι περίπου 80.000 δημόσιοι υπάλληλοι εκπαιδεύονται ώστε να γίνουν προχωρημένοι χρήστες της AI (super users). Σε αυτό τον άξονα ακριβώς κινήθηκε το μεγαλύτερο κομμάτι της δεύτερη ημέρα του συνεδρίου AI Everything Abu Dhabi.

Το ερώτημα που κυριάρχησε δεν ήταν πλέον τι μπορεί να κάνει η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά τι συμβαίνει όταν αρχίζει να περνά από τις οθόνες στον πραγματικό κόσμο: όταν μπαίνει στον πυρήνα της λειτουργίας ενός κράτους, συμμετέχει στη λήψη αποφάσεων και -μέσα από τη ρομποτική- αποκτά τη δυνατότητα να ενεργεί στο φυσικό περιβάλλον.

Το Άμπου Ντάμπι επιδιώκει να γίνει η πρώτη AI-native κυβέρνηση στον κόσμο έως το 2027. Η φιλοδοξία είναι να επανασχεδιαστεί ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η κυβέρνηση, ώστε ο πολίτης να μην χρειάζεται σταδιακά ούτε να γνωρίζει ποια υπηρεσία είναι αρμόδια ούτε, τελικά, να ζητά ο ίδιος μια υπηρεσία.

Ο Μοχάμεντ Αλ Ασκάρ, γενικός διευθυντής του TAMM, της ενιαίας ψηφιακής πλατφόρμας κυβερνητικών υπηρεσιών του Άμπου Ντάμπι, επέλεξε να εξηγήσει αυτή τη μετάβαση μέσα από μια προσωπική ιστορία. Όταν ήταν παιδί, συνόδευε τον επιχειρηματία πατέρα του στις δημόσιες υπηρεσίες. Κουβαλούσε έναν βαρύ φάκελο γεμάτο πρωτότυπα έγγραφα, κρατούσε τη θέση στην ουρά και έτρεχε για φωτοτυπίες όταν εμφανιζόταν ακόμη μία απαίτηση της γραφειοκρατίας.

«Η κυβέρνηση εξακολουθεί να χρειάζεται πληροφορίες. Εξακολουθεί να έχει κανόνες. Η διαφορά είναι ποιος κουβαλά αυτή την πολυπλοκότητα;». Παλαιότερα, την κουβαλούσαν ο ίδιος και ο πατέρας του. «Σήμερα την κουβαλά η κυβέρνηση».

Το TAMM συγκεντρώνει πλέον περισσότερες από 1.200 υπηρεσίες σε ένα ενιαίο περιβάλλον. Όμως ο επόμενος στόχος πηγαίνει πολύ πιο πέρα από την ψηφιοποίηση μιας φόρμας.

Ο Αλ Ασκάρ περιέγραψε μια πορεία από το «μην αναγκάζεις τον πολίτη να επισκεφθεί μια υπηρεσία, στο μην τον αναγκάζεις να καταλάβει τη διαδικασία» και, τώρα, στο «μην τον αναγκάζεις καν να συμπληρώσει φόρμα».

Το επόμενο βήμα: γιατί να πρέπει ο πολίτης να ζητήσει οτιδήποτε; Η λογική είναι μια κυβέρνηση που λειτουργεί γύρω από τη ζωή του ανθρώπου και μπορεί να προβλέπει ανάγκες, αντί να περιμένει μια αίτηση. Οι AI agents του πολίτη θα μπορούν να επικοινωνούν με τους agents της κυβέρνησης και να διεκπεραιώνουν διαδικασίες για λογαριασμό του.

Όμως ο Αλ Ασκάρ προχώρησε και σε μια προειδοποίηση: «Ίσως ο μεγαλύτερος κίνδυνος της τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι ότι θα γίνει υπερβολικά έξυπνη. Είναι ότι η δική μας νοημοσύνη θα γίνει τεχνητή».

Περιέγραψε πώς, όταν έχασε προσωρινά την πρόσβαση στα εργαλεία AI κατά τη διάρκεια μιας πτήσης, αναγκάστηκε να επιστρέψει σε ένα άδειο αρχείο Word και να γράψει μόνος του. Συνειδητοποίησε «πόσο εύκολα μπορεί να χαθεί η συνήθεια της σκέψης, όπως η αριθμομηχανή άλλαξε τη σχέση μας με τους υπολογισμούς. Καθώς οι μηχανές μας γίνονται πιο ικανές, οι άνθρωποί μας δεν πρέπει να γίνουν λιγότερο ικανοί».

Από την ψηφιακή κυβέρνηση στην κυβέρνηση των AI agents

Η νέα αρχιτεκτονική χωρίζεται σε τρία επίπεδα: οι προσωπικοί AI agents των πολιτών θα επικοινωνούν με εκείνους της κυβέρνησης, νομοθεσία και κανονισμοί μετατρέπονται σε μορφή αναγνώσιμη από μηχανές και η AI εισέρχεται στις εσωτερικές λειτουργίες του κράτους.

Στόχος είναι το 80% των διαδικασιών, όπως το ανθρώπινο δυναμικό, τα οικονομικά και οι προμήθειες να εκτελείται από AI, αφήνοντας στους δημόσιους υπαλλήλους τις εργασίες που απαιτούν κρίση και αποφάσεις.

Το ερώτημα που τέθηκε είναι το πόσες από αυτές τις αποφάσεις θα παραμείνουν ανθρώπινες. Προς το παρόν θεωρείται απαραίτητη η ανθρώπινη εποπτεία στις σημαντικές αποφάσεις, αν και εκφράστηκε η εκτίμηση ότι η AI μπορεί σύντομα να αναλάβει περισσότερες, όπου αποδεικνύεται ταχύτερη και συνεπέστερη.

Κόκκινη γραμμή παραμένει η ψηφιακή κυριαρχία: τα κυβερνητικά δεδομένα υπογραμμίστηκε ότι πρέπει να μένουν εντός ΗΑΕ και, παρά τις συνεργασίες με διεθνείς τεχνολογικούς ομίλους, η κυβέρνηση να διατηρεί πάντα τον τελικό έλεγχο και τη δυνατότητα επιλογής.

Ένα «δίπλωμα οδήγησης» για την AI

Το πραγματικό στοίχημα της AI-native κυβέρνησης δεν είναι η τεχνολογία, αλλά το πόσο χώρο θα εξακολουθήσει να έχει ο άνθρωπος μέσα σε αυτήν. Η Ρούμπα Αλ Χασάν, γενική διευθύντρια Στρατηγικών Υποθέσεων και Μελλοντικού Σχεδιασμού στο Τμήμα Κυβερνητικής Ενδυνάμωσης του Άμπου Ντάμπι, περιέγραψε το επόμενο βήμα ως «προνοητική κυβέρνηση»: ένα κράτος που δεν περιμένει πλέον από τον πολίτη να ζητήσει μια υπηρεσία, αλλά προβλέπει τις ανάγκες του και ενεργεί πριν από εκείνον.

Έφερε ως παράδειγμα την υγεία. Ένας πολίτης που δεν αισθάνεται καλά μπορεί να μπει στο TAMM, να πάρει αρχικές οδηγίες, να κλείσει ραντεβού και ο γιατρός να έχει ήδη στη διάθεσή του το απαραίτητο ιστορικό. Η AI λειτουργεί στο παρασκήνιο ώστε ο γιατρός να ξοδεύει λιγότερο χρόνο ψάχνοντας αρχεία και περισσότερο χρόνο με τον άνθρωπο απέναντί του.

«Εφόσον λειτουργήσει σωστά, μπορεί να δώσει στους ανθρώπους περισσότερο χρόνο να είναι πιο ανθρώπινοι, πιο συμπονετικοί, με μεγαλύτερη ενσυναίσθηση».
Η ίδια χρησιμοποίησε μια αναλογία: όπως απαιτείται δίπλωμα για να οδηγήσει κάποιος αυτοκίνητο, έτσι θα πρέπει να σκεφτούμε μια μορφή πιστοποίησης για την AI. Όχι μόνο για να γνωρίζουν οι άνθρωποι πώς χρησιμοποιείται, αλλά κυρίως «πότε να τη χρησιμοποιούν και πότε να μην τη χρησιμοποιούν».

Αυτή η φιλοσοφία αποτυπώνεται και στο νέο πρόγραμμα AI Leader, που ανακοινώθηκε στο Άμπου Ντάμπι σε συνεργασία με το Mohamed bin Zayed University of Artificial Intelligence, την OpenAI και τη Microsoft. Στόχος είναι η εκπαίδευση του κυβερνητικού προσωπικού, αρχικά σε θεμελιώδεις δεξιότητες και σε επίπεδο στελεχών και στη συνέχεια με εξειδικευμένες διαδρομές για νομικές υπηρεσίες, οικονομικά, προμήθειες και άλλες λειτουργίες.

Η Ρούμπα Αλ Χασάν στάθηκε σε ένα ακόμη βαθύτερο πρόβλημα, το «παράδοξο του ελαφρύτερου φόρτου εργασίας»: όσο η AI αναλαμβάνει τις επαναλαμβανόμενες εργασίες, την αναζήτηση και την καταχώριση δεδομένων, τόσο περισσότερο η ανθρώπινη εργασία θα επικεντρώνεται στις δύσκολες αποφάσεις. «Αν υπήρχε μία δεξιότητα που θα είναι η σημαντικότερη τα επόμενα χρόνια, θα έλεγα ότι είναι η κρίση».

Τα ρομπότ δεν έχουν ακόμη φτάσει τον άνθρωπο

Αν το ένα μέτωπο της ημέρας ήταν η είσοδος της AI στην κυβέρνηση, το άλλο ήταν η έξοδός της από την οθόνη. Ο Μαρκ Ράιμπερτ, ιδρυτής της Boston Dynamics και εκτελεστικός διευθυντής του Robotics & AI Institute, προειδοποίησε ότι η προσδοκία για μία «ChatGPT στιγμή» στη ρομποτική είναι ακόμη «λίγο αισιόδοξη».

Σε αντίθεση με τα γλωσσικά μοντέλα, τα ρομπότ δεν διαθέτουν μια αντίστοιχη τεράστια δεξαμενή δεδομένων για τις δυνάμεις, τις επαφές και τη δυναμική του φυσικού κόσμου.

Στο RAI Institute επιχειρούν να καλύψουν το κενό με ενισχυτική μάθηση και προσομοιώσεις – σε ένα πείραμα, ρομπότ έμαθε μέσα από περίπου 150 εκατομμύρια προσομοιώσεις να μετακινεί ένα ελαστικό χρησιμοποιώντας ολόκληρο το σώμα του. Ο Ράιμπερτ αμφισβήτησε επίσης την εμμονή με τα ανθρωποειδή ρομπότ: «αυτό που έχει σημασία δεν είναι να μοιάζουν με ανθρώπους, αλλά να αποκτήσουν αντίληψη, προσαρμοστικότητα και επιδεξιότητα». Και όπως είπε, εκεί ακριβώς βρίσκεται ακόμη το μεγάλο εμπόδιο.

«Οι άνθρωποι είναι εξαιρετικά καλοί σε αυτό που κάνουν. Είμαστε εκπληκτικοί με τα χέρια μας. Η αντίληψή μας για τον κόσμο είναι απίστευτη. Τα ρομπότ γίνονται καλά, αλλά ακόμη δεν υπάρχει πραγματικός αντίπαλος γι’ αυτό που κάνουν οι άνθρωποι».

Ίσως αυτή να ήταν και η κοινή γραμμή της ημέρας: όσο η AI αποκτά μεγαλύτερη ικανότητα να αποφασίζει και να ενεργεί, το ερώτημα μετακινείται από το τι μπορεί να κάνει η μηχανή στο τι πρέπει να συνεχίσει να κάνει ο άνθρωπος.