Τεχνολογια - Επιστημη

Μπορεί η Ελλάδα να γίνει παραγωγός τεχνητής νοημοσύνης;

Πολιτεία και αγορά απαντούν αν η Ελλάδα θα χτίσει δική της ισχύ στην AI ή θα αξιοποιεί την τεχνολογία των άλλων

Λουκάς Βελιδάκης
6’ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Ο Σταύρος Καλαφάτης και ο Βασίλης Καφάτος μιλούν για το νέο παραγωγικό μοντέλο, τις επενδύσεις στην AI και το μέλλον της εργασίας

Στη Θεσσαλονίκη, η Deloitte αναπτύσσει το Solaria AI Hub, ένα κέντρο όπου σχεδιάζονται λύσεις τεχνητής νοημοσύνης για επιχειρήσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στο Λαύριο, ο υπερυπολογιστής «Δαίδαλος» έχει ήδη εγκαινιαστεί, ενώ νέες υποδομές σχεδιάζονται στη Δυτική Μακεδονία.

Ερευνητικά κέντρα αναβαθμίζονται, πολυεθνικές επενδύουν και Έλληνες επιστήμονες επιστρέφουν από το εξωτερικό. Θα καταφέρει, όμως, η χώρα να δημιουργήσει δική της τεχνολογία και επιχειρήσεις με διεθνή παρουσία ή θα περιοριστεί στην παροχή εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού σε ξένους ομίλους;

Ο υφυπουργός Ανάπτυξης, αρμόδιος για την Έρευνα και την Καινοτομία, Σταύρος Καλαφάτης, και ο Βασίλης Καφάτος, Equity Partner και πρόεδρος του Deloitte Competence Center, απαντούν στην ATHENS VOICE από δύο διαφορετικές πλευρές: ο πρώτος για τη στρατηγική της πολιτείας και ο δεύτερος για τις δυνατότητες και τις απαιτήσεις της αγοράς.

Το μεγάλο στοίχημα

Πώς θα περάσουμε από την προσέλκυση ξένων εταιρειών στην παραγωγή ελληνικής τεχνολογίας; Ο Σταύρος Καλαφάτης σημειώνει ότι «αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα, ούτως ή άλλως. Ας πάμε, όμως, με σταθερό βηματισμό». Για τον ίδιο, άλλωστε, «η αφετηρία είναι η εθνική στρατηγική για την τεχνητή νοημοσύνη, που εκπονήθηκε με πρωτοβουλία του πρωθυπουργού και τη συμμετοχή επιστημόνων».

Το πρώτο βήμα είναι οι υποδομές. Επ’ αυτού αναφέρεται στον «Δαίδαλο», προϋπολογισμού περίπου 60 εκατ. ευρώ, στο AI Factory του Λαυρίου, ύψους 30 εκατ. ευρώ, και στον σχεδιαζόμενο υπερυπολογιστή της Δυτικής Μακεδονίας, για τον οποίο εκτιμά ότι προβλέπονται περίπου 30 εκατ. ευρώ. Προσθέτει την επέκταση των κέντρων δεδομένων. «Data centers είναι 22 αυτή τη στιγμή. Πριν από 15 χρόνια δεν υπήρχε επενδυτικός προορισμός data centers. Τώρα δημιουργείται». Κι όταν θέτω το ζήτημα της κατανάλωσης ενέργειας και νερού από αυτές τις εγκαταστάσεις, απαντά ότι στόχος είναι «να υπάρχει μια αυτονομία σε ρεύμα και σε νερό, να μην υπάρξουν διαταραχές».

«Δημιουργείται ένα δίκτυο ουσιαστικά, που αφορά την τεχνητή νοημοσύνη και τις υποδομές. Ένα δίκτυο που προσδοκούμε να παράξουμε ουσιαστικά και δική μας τεχνολογία», τονίζει. Σε αυτό εντάσσει τον «Δημόκριτο» και το ΕΚΕΤΑ, όπου εγκαινίασε το AI Nucleus, επένδυση 2 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης στην Τεχνόπολη Θεσσαλονίκης, με προοπτική απασχόλησης περισσότερων από 100 επιστημόνων.

Η ύπαρξη υπολογιστικών υποδομών, ωστόσο, δεν καθιστά αυτομάτως μια χώρα παραγωγό τεχνητής νοημοσύνης. Άλλο να διαθέτει την υπολογιστική ισχύ, άλλο να αναπτύσσει εφαρμογές πάνω σε μοντέλα τρίτων κι άλλο να δημιουργεί δική της τεχνολογία, με πνευματική ιδιοκτησία και δυνατότητα διεθνούς εμπορικής αξιοποίησης. Σε αυτή τη διάκριση βρίσκεται και η ουσία του ελληνικού στοιχήματος.

Ο υφυπουργός Ανάπτυξης, αρμόδιος για την Έρευνα και την Καινοτομία, Σταύρος Καλαφάτης, μιλά στην ATHENS VOICE για τις επενδύσεις στην AI, την επιστροφή επιστημόνων και τη σύνδεση της έρευνας με την παραγωγή.

Τι θα παράγει η Deloitte στη Θεσσαλονίκη

Στο ιστορικό κτίριο της ΠΑΕΓΑΕ, στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, λειτουργεί το Deloitte Alexander Competence Center, που απασχολεί περισσότερους από 1.400 εργαζομένους υψηλής εξειδίκευσης. Εκεί αναπτύσσεται και το Solaria AI Hub, το τρίτο αντίστοιχο κέντρο της Deloitte στην Ευρώπη. Σύμφωνα με εκτίμηση της εταιρείας, η δραστηριότητά της στην Ελλάδα αναμένεται να δημιουργήσει πρόσθετη οικονομική δραστηριότητα άνω του 1 δισ. ευρώ την περίοδο 2020–2030.

Ζητώ από τον Βασίλη Καφάτο ένα συγκεκριμένο παράδειγμα τεχνολογίας που θα αναπτύσσεται στη Θεσσαλονίκη και θα χρησιμοποιείται στο εξωτερικό. «Το Solaria AI Hub στη Θεσσαλονίκη δημιουργήθηκε ως κέντρο έρευνας, ανάπτυξης και εφαρμογής λύσεων Generative AI και Agentic AI για την ελληνική και την ευρωπαϊκή αγορά». 

Περιγράφει έναν χώρο συνδημιουργίας λύσεων με πελάτες, εξειδικευμένες εφαρμογές ανά κλάδο, πλατφόρμα δημιουργίας εξατομικευμένων AI agents και ένα multimodal avatar για την αλληλεπίδραση ανθρώπου και μηχανής. Ως παράδειγμα αναφέρει συστήματα AI agents που συνεργάζονται για την εκτέλεση σύνθετων επιχειρησιακών εργασιών, από την ανάλυση δεδομένων και την υποστήριξη αποφάσεων έως την αυτοματοποίηση κρίσιμων διαδικασιών. «Στόχος μας είναι να σχεδιάζουμε και να υλοποιούμε τεχνολογίες που απαντούν σε πραγματικές επιχειρηματικές ανάγκες», εξηγεί, με λύσεις «που σχεδιάζονται στη Θεσσαλονίκη και αξιοποιούνται σε έργα σε όλη την Ευρώπη».

«Η φιλοδοξία είναι το Hub να αποτελέσει κόμβο συνεργασίας, καινοτομίας και ανάπτυξης ταλέντου, με ουσιαστικό διεθνές αποτύπωμα», σημειώνει.

Το Solaria AI Hub της Deloitte στη Θεσσαλονίκη εστιάζει στην ανάπτυξη εφαρμογών Generative AI και Agentic AI για επιχειρήσεις στην Ελλάδα και την Ευρώπη.

Η επόμενη ημέρα

Η ανάπτυξη των ελληνικών ερευνητικών υποδομών στηρίζεται σημαντικά στους ευρωπαϊκούς πόρους. Ο Σταύρος Καλαφάτης αναφέρει ότι περισσότερα από 300 εκατ. ευρώ έχουν διατεθεί μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης για την αναβάθμιση των ερευνητικών κέντρων. Τι θα συμβεί, όμως, όταν ολοκληρωθεί το Ταμείο; «Έχουμε εξασφαλίσει μέσα για τη βασική έρευνα γύρω στα 300 εκατομμύρια ευρώ για το ΕΛΙΔΕΚ, που είναι ο φορέας που μας εξασφαλίζει τη βασική έρευνα».

Ο υφυπουργός υποστηρίζει ότι η έρευνα δεν πρέπει να εξαρτάται αποκλειστικά από τη δημόσια χρηματοδότηση. Ως παράδειγμα επιλέγει το ΕΚΕΤΑ, με περίπου 1.300 εργαζομένους.

Το 92% του προϋπολογισμού του το εξασφαλίζει από τη συνεργασία με τη βιομηχανία και με τον ιδιωτικό τομέα και από τη συμμετοχή του σε ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προγράμματα, και μόλις το 7,5-8% επιβαρύνονται οι φορολογούμενοι πολίτες». Η εξασφάλιση χρηματοδότησης, πάντως, δεν ταυτίζεται αυτομάτως με την εμπορική αξιοποίηση της έρευνας. Το επόμενο βήμα είναι να μετατραπούν τα επιστημονικά αποτελέσματα σε προϊόντα και επιχειρήσεις που μπορούν να ανταγωνιστούν διεθνώς.

Brain drain, brain gain, brain remain

Πώς πείθουμε να επιστρέψουν τους Έλληνες επιστήμονες που εξακολουθούν να διστάζουν; «Με σειρά κινήτρων. Κάποια τα έχουμε δώσει ήδη», απαντά ο κ. Καλαφάτης. Κι όταν επιμένω ότι τα υπάρχοντα δεν επαρκούν, παραδέχεται: «Δεν ικανοποιούνται με τα υπάρχοντα. Σίγουρα. Δεν θα σταματήσουμε να ψάχνουμε για περισσότερα κίνητρα».

Επικαλείται την Pfizer στη Θεσσαλονίκη, η οποία, όπως αναφέρει, ξεκίνησε με σχεδιασμό για 300 εργαζομένους και έφτασε τους 1.500. «Το 15-20% των εργαζομένων είναι παιδιά της Θεσσαλονίκης, της Βόρειας Ελλάδας, που ήταν για επτά έως δέκα χρόνια στο εξωτερικό. Και ξαναγυρίζουν πίσω. Γιατί έχουν καλή θέση εργασίας». Αντίστοιχα, η Deloitte από περίπου 300 εργαζομένους έφτασε τους 1.400.

Ο υφυπουργός εκτιμά ότι θα ακολουθήσουν νέες προσλήψεις και συνοψίζει την επιδίωξή του με τη φράση: «Θέλουμε να κάνουμε το brain drain, brain gain, brain remain. Να παραμένουν».

Ο Βασίλης Καφάτος, Equity Partner και πρόεδρος του Deloitte Competence Center, εξηγεί πώς το Solaria AI Hub της Θεσσαλονίκης φιλοδοξεί να αναπτύξει λύσεις τεχνητής νοημοσύνης για την ευρωπαϊκή αγορά.

Όταν η AI κάνει τη δουλειά των ανθρώπων

Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί ένα δύσκολο ερώτημα για εταιρείες όπως η Deloitte, που στηρίζουν μεγάλο μέρος του επιχειρηματικού τους μοντέλου στην εξειδικευμένη εργασία των ανθρώπων τους. Τι συμβαίνει όταν η AI μπορεί να εκτελεί ολοένα μεγαλύτερο μέρος αυτής της εργασίας; «Στις επαγγελματικές υπηρεσίες, η αξία δεν βρίσκεται μόνο στην ορθή εκτέλεση μιας εργασίας, αλλά στην κρίση, στην εμπειρία, στην εμπιστοσύνη και στη βαθιά κατανόηση των αναγκών κάθε πελάτη», απαντά ο κ. Καφάτος. 

Η AI, εξηγεί, μπορεί να αναλάβει «μεγάλο μέρος διαδικασιών και εργασιών», επιτρέποντας στους ανθρώπους να επικεντρωθούν σε δραστηριότητες μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας. Παράλληλα, υπογραμμίζει τη σημασία της ανθρώπινης κρίσης και εποπτείας, ιδιαίτερα όσο αυξάνεται η αυτονομία των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.

Του θέτω ακόμα πιο συγκεκριμένο ερώτημα. Αν η παραγωγικότητα των 1.400 επιστημόνων της Deloitte στη Θεσσαλονίκη διπλασιαστεί χάρη στην AI, θα χρειάζεται περισσότερους εργαζομένους ή λιγότερους; «Η αύξηση της παραγωγικότητας μέσω της ΑΙ δεν σημαίνει λιγότερους ανθρώπους. Αντίθετα, δημιουργεί προϋποθέσεις για περισσότερα έργα, πιο σύνθετες υπηρεσίες και μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία για τους πελάτες».

Πόσα χρήματα κερδίζουν οι επιχειρήσεις;

Οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη αυξάνονται, αλλά η οικονομική τους απόδοση δεν είναι πάντοτε εύκολο να μετρηθεί. Ρωτάω τον κ. Καφάτο αν οι επιχειρήσεις κερδίζουν ήδη χρήματα ή εξακολουθούν να επενδύουν περισσότερο σε μία υπόσχεση. Αναφέρεται σε εταιρείες που αποκομίζουν μετρήσιμα οφέλη, μέσω αύξησης εσόδων, παραγωγικότητας και καλύτερων αποφάσεων, παραπέμποντας στην έρευνα της Deloitte «The State of AI in the Enterprise 2026». 

Παραδέχεται, όμως, ότι «πολλές εταιρείες εξακολουθούν να βρίσκονται στο στάδιο της δοκιμής και της αναζήτησης του σωστού μοντέλου αξιοποίησης», ενώ η μέτρηση της απόδοσης της επένδυσης παραμένει ζητούμενο.

«Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η απόδοση δεν προκύπτει απλώς από την υιοθέτηση ενός εργαλείου AI. Προκύπτει όταν η AI εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική αλλαγή: στον ριζικό ανασχεδιασμό του τρόπου λειτουργίας, στην ενίσχυση της καινοτομίας και στον επαναπροσδιορισμό του μοντέλου επιχειρηματικής ανάπτυξης».

Νέο υπουργείο μετά τις εκλογές

Μια σημαντική αλλαγή που προετοιμάζει η κυβέρνηση είναι η δημιουργία ενιαίου υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας. «Έχει συσταθεί μια ομάδα εργασίας εδώ και έναν χρόνο με πρωτοβουλία του πρωθυπουργού», αναφέρει ο κ. Καλαφάτης, περιγράφοντας τον κατακερματισμό του ερευνητικού συστήματος: «Έρευνα κάνει το υπουργείο Ανάπτυξης με τα ερευνητικά κέντρα, έρευνα κάνει το υπουργείο Παιδείας μέσα από τα ΑΕΙ, έρευνα κάνει το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, το υπουργείο Άμυνας με το ΕΛΚΑΚ».

Η ενοποίηση αποσκοπεί στον περιορισμό των επικαλύψεων, στην εξοικονόμηση πόρων και στη διαμόρφωση ενιαίας στρατηγικής, ώστε η έρευνα να αποκτήσει «άμεσο θετικό αντίκτυπο είτε στη βιομηχανία και στην οικονομία είτε βεβαίως και στην κοινωνία».

Γιατί, όμως, η κυβέρνηση δεν έχει ήδη προχωρήσει στη μεταρρύθμιση; «Αυτή είναι μια μεγάλη μεταρρύθμιση, μπορεί να είναι game changer. Άρα απαιτεί συστηματική δουλειά, διαβούλευση». Επικαλείται και τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης: «Μην ξεχνάμε ότι περάσαμε δέκα χρόνια κρίσης, όπου έπρεπε να λύσουμε πολλά βασικά μας θέματα».

Τι λείπει

Παρά τις επενδύσεις και την παρουσία διεθνών τεχνολογικών ομίλων, η Ελλάδα δεν έχει ακόμη αναδείξει μια δική της εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης με παγκόσμια επιρροή. Ρωτώ τον κ. Καφάτο γιατί συμβαίνει αυτό, από τη στιγμή που η χώρα διαθέτει επιστήμονες, πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα. Αναφέρεται στην πρόοδο της νεοφυούς επιχειρηματικότητας, στην ανάπτυξη επενδυτικών κεφαλαίων και στα κέντρα καινοτομίας. 

Αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι χρειάζονται περισσότερα βήματα «στη σύνδεση της έρευνας με τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς, στην αποτελεσματική εμπορική αξιοποίηση της καινοτομίας και στη δυνατότητα ταχείας κλιμάκωσης σε παγκόσμιο επίπεδο».

Στο τέλος, ρωτώ τον Σταύρο Καλαφάτη τι δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα η κυβέρνηση στην έρευνα και την καινοτομία - τι εξακολουθεί να λείπει; «Να μετουσιώσουμε την παραγωγή του ερευνητικού έργου στην πραγματική καινοτομία. Εκεί έχουμε να κάνουμε βήματα».