Μαρκ Ράιμπερτ: Ο σούπερ σταρ της ρομποτικής μιλάει στην ATHENS VOICE

Αν έχετε δει ένα ρομπότ να κάνει ανάποδη τούμπα, να χορεύει ή να μένει όρθιο αφού κάποιος το σπρώξει με δύναμη, έχετε δει τη δουλειά του Μαρκ Ράιμπερτ. Ο Αμερικανός μηχανικός είναι ο άνθρωπος που, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο, έμαθε στις μηχανές να ισορροπούν, να τρέχουν και να πηδούν. Είναι αυτός που επί τέσσερις δεκαετίες καθορίζει τι είναι αυτό που φανταζόμαστε ακούγοντας τη λέξη «ρομπότ».

Η διαδρομή του ξεκινά τη δεκαετία του ’80, στο Carnegie Mellon και στη συνέχεια στο MIT, όπου ίδρυσε το LegLab. Σε μια εποχή που η ρομποτική σήμαινε κυρίως βιομηχανικούς βραχίονες, ο Ράιμπερτ κατασκεύαζε ρομπότ που χοροπηδούσαν στο ένα πόδι, θέτοντας έτσι τις βάσεις της δυναμικής ισορροπίας – της ιδέας ότι μια μηχανή μπορεί να σταθεί όρθια όχι μένοντας ακίνητη αλλά διορθώνοντας διαρκώς την κίνησή της, όπως κι ο άνθρωπος.

Το 1992 ίδρυσε την Boston Dynamics, από τα εργαστήρια της οποίας βγήκαν το τετράποδο Big Dog, ο ανθρωποειδής Atlas και ο «σκύλος» Spot – το πρώτο ρομπότ της εταιρείας που πωλήθηκε και που σήμερα επιθεωρεί εργοστάσια, εξέδρες και ενεργειακές εγκαταστάσεις. Τα video τους έγιναν viral, προκάλεσαν θαυμασμό μα και ανησυχία, ενώ η εταιρεία άλλαξε τρεις φορές ιδιοκτήτη: την εξαγόρασε η Google το 2013, η Soft Bank το 2017 και η Hyundai το 2021.

Το 2022, με χρηματοδότηση της Hyundai, ο Ράιμπερτ ίδρυσε στο Κέιμπριτζ της Μασαχουσέτης το Robotics & AI Institute (RAI Institute), ένα ερευνητικό κέντρο που δεν φτιάχνει τα προϊόντα τού σήμερα αλλά επιχειρεί να λύσει τα μακροπρόθεσμα προβλήματα από τα οποία εξαρτώνται οι επόμενες γενιές ρομπότ.

Στο AI Everything του Άμπου Ντάμπι, μετά την ομιλία του, ο κόσμος περίμενε στη σειρά για μια φωτογραφία ή μια χειραψία μαζί του, σαν να επρόκειτο για ροκ σταρ. «Οι άνθρωποι είναι ευγενικοί», απάντησε ο ίδιος, όταν τον ρώτησα αν νιώθει πλέον και λίγο σταρ.

Μαρκ Ράιμπερτ: Συνέντευξη του ιδρυτή της Boston Dynamics στην ATHENS VOICE 

― Πώς θα συστηνόσασταν στο ελληνικό κοινό;
Είμαι άνθρωπος της ρομποτικής όλη μου τη ζωή. Σήμερα είμαι εκτελεστικός διευθυντής του Robotics & AI Institute, μιας ομάδας που προσπαθεί να λύσει μερικά από τα πιο δύσκολα προβλήματα της ρομποτικής. Δεν μας απασχολεί τόσο το να φτιάξουμε τα σημερινά προϊόντα, όσο το να κάνουμε εφικτές τις μελλοντικές γενιές ρομπότ. Νομίζω ότι μας ενδιαφέρουν εξίσου δύο πράγματα: η καθαρή χαρά τού να καταλαβαίνεις πώς να κάνεις αυτές τις μηχανές να δουλέψουν και η πρακτική αξία που μπορεί να προκύψει από ρομπότ με περισσότερες δυνατότητες.

― Πώς έχει αλλάξει το τοπίο της ρομποτικής μετά την έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης;
Η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης, που στην πραγματικότητα είναι μόλις δύο ή τριών ετών, έχει οδηγήσει τους επενδυτές στο να πιστεύουν ότι θα μπορούσε να υπάρξει μια αντίστοιχη έκρηξη και στη ρομποτική. Γι’ αυτό γίνονται πολλές επενδύσεις, ιδρύονται πολλές startups. Το γραφείο μου βρίσκεται στο Κέιμπριτζ της Μασαχουσέτης, δίπλα στο MIT, σ’ εκείνο το κέντρο καινοτομίας. Σε ακτίνα μισού μιλίου από εκεί υπάρχουν καμιά τριανταριά startups που δουλεύουν σε διάφορες πτυχές της ρομποτικής.

― Μπορούσατε αυτό να το προβλέψετε πριν από πέντε χρόνια;
Όχι. Είμαι σ’ αυτόν τον χώρο πολύ καιρό, από τη δεκαετία του ’80, και ως φοιτητής ήδη από τη δεκαετία του ’70. Πάντα υπήρχε ενδιαφέρον, και πάντα μ’ ενδιέφερε και σε προσωπικό επίπεδο, αλλά όχι όπως σήμερα. Πολλοί πιστεύουν ότι το κύμα της ΤΝ θα περάσει και στη ρομποτική. Νομίζω ότι θα βοηθήσει, αλλά δεν πιστεύω ότι τα πράγματα θα κινηθούν τόσο γρήγορα όσο με τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα κι όλα αυτά.

― Πλησιάζουμε σε μια «στιγμή ChatGPT» για τη ρομποτική;
Αυτό είναι το ερώτημα. Κάποιοι πιστεύουν ότι ίσως ναι. Η δική μου άποψη είναι ότι έχουμε διανύσει πολύ δρόμο, αλλά έχουμε ακόμη αρκετό μπροστά μας. Εξαρτάται από το ποιος είναι ο στόχος σου. Κάποιοι θέλουν να φτιάξουν ένα προϊόν που θα είναι ένα βήμα μπροστά από το προηγούμενο. Άλλοι θέλουν να φτάσουν τα ρομπότ τους σε ανθρώπινο επίπεδο, σε όλα όσα μπορεί να κάνει σωματικά ένας άνθρωπος, κι αυτό είναι πολύ δύσκολο. Οι άνθρωποι είμαστε πολύ επιδέξιοι. Νομίζω, όμως, ότι αρχίζουμε να αποτυπώνουμε στις μηχανές κάποιες από αυτές τις δεξιότητες.

― Τα ρομπότ που παρουσιάσατε στην ομιλία σας εκπαιδεύτηκαν αποκλειστικά σε προσομοίωση;
Αυτό που είδατε, ναι, έγινε με προσομοίωση. Υπάρχουν όμως διάφορα στοιχεία, δεν τα ανέλυσα όλα. Υπάρχει μια τεχνική που λέγεται retargeting, υπάρχει η προσομοίωση που βασίζεται στη φυσική και μετά συνδυάζεις επιμέρους λύσεις μεταξύ τους. Φανταστείτε όμως ότι ερχόσασταν στο Κέιμπριτζ. Θα μπορούσατε να διασχίσετε την πόλη: να βγείτε από το κτίριό μου, να βρείτε το μετρό, να κατεβείτε στο κέντρο της Βοστώνης και να επισκεφτείτε ένα εστιατόριο. Τα ρομπότ δεν μπορούν ακόμη να κινηθούν σ’ αυτό το επίπεδο καθοδηγούμενα από την κατανόηση του κόσμου γύρω τους. Πάνω σε τέτοια προβλήματα δουλεύουμε.

― Πόσο απέχουμε απ’ αυτό;
Θα φτιάξουμε απλές εκδοχές του. Θα προτιμούσα να το πω στόχο. Δουλεύουμε γι’ αυτό και θα σημειώσουμε πρόοδο. Ακόμη και ανάμεσα στους ανθρώπους, κάποιοι τα καταφέρνουν σ’ αυτό που περιέγραψα καλύτερα από άλλους και κάποιοι δεν μπορούν να τα κάνουν όλα αυτά. Δεν είμαι σε θέση να πω πότε ακριβώς, αλλά σε λίγα χρόνια τα ρομπότ θα μπορούν να κάνουν περισσότερα απ’ αυτά. Φυσικά πρέπει να είναι και ασφαλή έξω στους δρόμους, αυτό όμως δεν ξέρω πότε θα συμβεί.

― Στο Άμπου Ντάμπι έγινε λόγος για 10.000 αυτόνομα αυτοκίνητα στους δρόμους μέσα στον επόμενο χρόνο. Είναι η αυτόνομη οδήγηση ο προθάλαμος της φυσικής τεχνητής νοημοσύνης;
Αν μιλάμε για ρομπότ, να έχετε υπόψη ότι ένα αυτοκίνητο κινείται σε δρόμους με κανόνες πολύ καλά δομημένους και ότι οι άνθρωποι που οδηγούν σ’ αυτούς υπακούουν επίσης σε παρόμοιους κανόνες. Δεν ισχύουν βέβαια οι ίδιοι κανόνες για κάποιον που κινείται στο πεζοδρόμιο. Εκεί όλα είναι πολύ πιο αυθαίρετα. Οι προκλήσεις στην αντίληψη, στην κατανόηση και στον σχεδιασμό είναι μεγαλύτερες.

― Ποιο είναι σήμερα το μεγαλύτερο εμπόδιο για τη ρομποτική; Το hardware, η νοημοσύνη, τα δεδομένα ή η κατανόηση του φυσικού κόσμου;
Θα σας δώσω δύο απαντήσεις. Η πρώτη: δεν έχουμε πρόσβαση σε δεδομένα στην κλίμακα του διαδικτύου, όπως ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο. Όσοι δουλεύουν σε αυτά μπορούν να σαρώσουν ηλεκτρονικά όλη την πληροφορία που υπάρχει στο ίντερνετ, να την αφομοιώσουν, με το ζήτημα των πνευματικών δικαιωμάτων βέβαια, και μετά να δουλέψουν τις λύσεις τους. Σκεφτείτε όμως τις δυνάμεις που ασκούν τα δάχτυλά σας στα αντικείμενα που πιάνετε ή όλες τις αλληλεπιδράσεις ενός εργάτη με τα εξαρτήματα όταν συναρμολογεί κάτι. Δεν έχουμε δεδομένα γι’ αυτά. Υπάρχουν εταιρείες που συλλέγουν τέτοιου είδους δεδομένα – λαμβάνω κάθε εβδομάδα email από δύο που θέλουν να μας τα πουλήσουν. Εμείς χρησιμοποιούμε προσομοίωση βασισμένη στη φυσική, ώστε σε ορισμένες περιπτώσεις να μη χρειάζεται να συλλέγουμε τέτοια δεδομένα. Δουλεύουμε λοιπόν πάνω σ’ αυτό το πρόβλημα. Η δεύτερη απάντηση είναι πιο πρακτική. Η ανθρώπινη επιδεξιότητα, που μας επιτρέπει να κάνουμε τη δουλειά μας και πολλά άλλα, είναι εξαιρετικά σύνθετη. Δεν ξέρουμε ακόμη πώς να την πετύχουμε, παρότι δουλεύουμε πάνω σ’ αυτό.

― Πώς άλλαξε η τεχνητή νοημοσύνη τη δουλειά στο ινστιτούτο σας;
Όταν ξεκίνησα το RAI Institute, μιλούσαμε για «γνωστική τεχνητή νοημοσύνη» και «φυσική τεχνητή νοημοσύνη» και θέλαμε να συνδυάσουμε τις δύο. Αυτό ήταν πριν από το  ChatGPT. Η γνωστική τεχνητή νοημοσύνη προχώρησε πολύ, οπότε εμείς επικεντρωνόμαστε στη φυσική, η οποία, κατά τη γνώμη μου, δεν έχει γνωρίσει ακόμη την ίδια επιτάχυνση, ούτε έχει φτάσει σε λύσεις του επιπέδου της γνωστικής.

― Τι θα αλλάξει όταν η προηγμένη τεχνητή νοημοσύνη αποκτήσει χέρια και πόδια;
Απλώς δεν ξέρω αν θα αλλάξει τη ρομποτική τόσο όσο πιστεύουν κάποιοι άνθρωποι της τεχνητής νοημοσύνης. Βοηθάει, αλλά δεν φτάνει πραγματικά στην ουσία, στο πώς ακριβώς συμβαίνουν οι φυσικές αλληλεπιδράσεις με τον κόσμο.

― Πόσο κοντά είμαστε σε ένα ρομπότ γενικής χρήσης;
Δεν ξέρω. Είναι δύσκολη ερώτηση.

― Λέγεται συχνά ότι η μεγάλη πρόκληση για τη ρομποτική δεν είναι πια η κίνηση αλλά η νοημοσύνη. Ισχύει;
Αυτό είναι πολύ απλουστευμένο. Τι εννοούμε όταν λέμε νοημοσύνη; Τον τρόπο που καταλαβαίνουμε και συμπεριφερόμαστε; Μα ο τρόπος που καταλαβαίνουμε και συμπεριφερόμαστε οφείλεται εν μέρει στην ικανότητά μας να βλέπουμε και να αντιλαμβανόμαστε. Πώς λειτουργούν τα μάτια μας; Πρέπει να λύσεις κι αυτό το πρόβλημα. Είναι αλήθεια ότι το κινητό σας μπορεί να βρει μια γάτα σε μια φωτογραφία, κι αυτό είναι ένα είδος όρασης. Όταν όμως βγαίνετε σε ένα πλήθος και κινείστε ο ένας σε σχέση με τον άλλον, επεξεργαζόμενοι τα πάντα σε πραγματικό χρόνο, πρόκειται για ένα εντελώς διαφορετικό είδος οπτικής ικανότητας. Και τα ρομπότ θα χρειαστούν τέτοιες ικανότητες. Τα δάχτυλά μας είναι ευαίσθητα και μας επιτρέπουν να αντιλαμβανόμαστε και να κατανοούμε. Κανείς δεν έχει βρει τη σωστή λύση για το πώς νιώθεις αυτό που αγγίζεις. Υπάρχουν λοιπόν πολλά επίπεδα. Σε πολλά από αυτά κάνουμε πρόοδο, κάποια χρειάζονται δουλειά ακόμη.

― Ποιες δουλειές και ποιους κλάδους θα μεταμορφώσει πρώτη η ρομποτική;
Νομίζω ότι υπάρχουν τρία επίπεδα. Το πρώτο είναι οι αποθήκες. Υπάρχουν αμέτρητες αποθήκες μέσα από τις οποίες τα προϊόντα φτάνουν από τους κατασκευαστές στους πωλητές και σ’ εμάς. Εκεί τα ρομπότ παίζουν ήδη μεγάλο ρόλο, αναπτύσσονται εδώ και περίπου δέκα χρόνια και γίνονται όλο και πιο εξελιγμένα. Μπορούν, βέβαια, να γίνουν ακόμη περισσότερα, αλλά αυτά ισχύουν σήμερα. Το δεύτερο είναι τα εργοστάσια, οι χώροι όπου φτιάχνονται πράγματα. Τα παραδοσιακά ρομπότ, που εκτελούν επαναλαμβανόμενες, πολύ ακριβείς εργασίες, παίζουν ρόλο σ’ αυτό εδώ και πολύ καιρό. Το να τα κάνεις όμως να εκτελούν πιο ευέλικτες και πιο σύνθετες εργασίες, αυτό είναι το επόμενο σύνορο. Και, τέλος, η είσοδος των ρομπότ στα σπίτια μας, που νομίζω πως θα αργήσει περισσότερο. Η πρόκληση είναι να πετύχεις αρκετά χαμηλό κόστος, αρκετά υψηλή ασφάλεια και αρκετά υψηλή αξία για τον καταναλωτή, και τα τρία ταυτόχρονα. Γι’ αυτό πιστεύω ότι θα πάρει καιρό. Κάποιες εταιρείες προσπάθησαν να φέρουν ρομπότ στα σπίτια και δεν τα πήγαν πολύ καλά. Έπεσαν όλες έξω.

― Με όλες αυτές τις προκλήσεις μπροστά σας, παραμένετε αισιόδοξος;
Ας απαντήσω σε μια λίγο διαφορετική ερώτηση: αν είμαι αισιόδοξος για το μέλλον της ρομποτικής και της τεχνητής νοημοσύνης. Ναι, είμαι. Νομίζω ότι είναι κάτι πολύ συναρπαστικό. Είμαι άνθρωπος που απλώς λατρεύει τη δουλειά, την ανάπτυξη, την καινοτομία. Και αυτό που μαθαίνεις όταν κάνεις αυτή τη δουλειά είναι ότι κάθε φορά που λύνεις ένα πρόβλημα ή κάνεις ένα βήμα μπροστά, εμφανίζονται άλλα δέκα ενδιαφέροντα πράγματα για να δουλέψεις. Δεν υπάρχει τέλος. Είναι ένα ταξίδι, όχι ένας προορισμός.