Explainer | Τι μας έχει «μάθει» μέχρι τώρα η αποστολή Artemis II;

Η αποστολή Artemis II της NASA έχει γράψει ήδη ιστορία. Η κάψουλα Orion λειτουργεί όπως έχει σχεδιαστεί - με ανθρώπους επί του σκάφους για πρώτη φορά - κάτι που κανένας προσομοιωτής δεν μπορούσε να αποδείξει. Και μπορεί η αποστολή να έφερε χαρά και ελπίδα και να λειτούργησε ως έμπνευση για κάποιοους, ωστόσο το ερώτημα παραμένει: είναι πλέον εφικτός στόχος η προσσελήνωση έως το 2028, όπως θέλουν η NASA και ο πρόεδρος Τραμπ;

Μετά από δύο ακυρωμένες εκτοξεύσεις τον Φεβρουάριο και μία ακόμη τον Μάρτιο λόγω ξεχωριστών τεχνικών προβλημάτων, ο διοικητής της NASA, Τζάρεντ Ισαάκμαν, δήλωσε ότι «η εκτόξευση ενός πυραύλου τόσο σημαντικού και τόσο πολύπλοκου όσο ο SLS κάθε τρία χρόνια δεν αποτελεί δρόμο προς την επιτυχία». Η προηγούμενη μη επανδρωμένη αποστολή Artemis I απογειώθηκε τον Νοέμβριο του 2022. Ο οργανισμός, είπε, έπρεπε να σταματήσει να αντιμετωπίζει κάθε πύραυλο «σαν έργο τέχνης» και να αρχίσει να εκτοξεύεται με τη συχνότητα ενός προγράμματος που «δείχνει» σοβαρή δουλειά.

Τι μας έχει «μάθει» μέχρι τώρα η αποστολή Artemis II; 

Στο ερώτημα τι μας έχει δείξει η αποστολή στις έξι ημέρες από τότε που απογειώθηκαν οι Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch και Jeremy Hansen την 1η Απριλίου, η σύντομη απάντηση είναι: κάτι περισσότερο από ό,τι τολμούσαν να ελπίζουν ακόμη και οι αισιόδοξοι. Δύο από τις τρεις προγραμματισμένες διορθώσεις πορείας στο δρόμο προς τη Σελήνη ακυρώθηκαν επειδή η τροχιά ήταν ήδη τόσο ακριβής που δεν χρειάζονταν. Όπως το έθεσε ο Δρ. Σίμεον Μπάρμπερ, διαστημικός επιστήμονας στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο: «Τους αξίζουν τα εύσημα - το έκαναν σωστά με την πρώτη φορά».

Μια μέρα μετά την εκτόξευση ήρθε η κρίσιμη στιγμή. Το Orion πυροδότησε τον κύριο κινητήρα του για πέντε λεπτά και πενήντα πέντε δευτερόλεπτα - γνωστό ως διασεληνιακή έγχυση - θέτοντας το διαστημόπλοιο σε μια κυκλική πορεία προς τη Σελήνη χωρίς να απαιτούνται περαιτέρω σημαντικοί ελιγμοί. Η ισχυρή καύση του κινητήρα ήταν «άψογη» σύμφωνα με την επικεφαλής του προγράμματος Artemis, Δρ. Lori Glaze.

Ποιος είναι ο επίσημος σκοπός της αποστολής Artemis II;

Ο επίσημος σκοπός αυτής της αποστολής είναι να τοποθετηθούν άνθρωποι μέσα στο Orion και να διαπιστωθεί τι συμβαίνει - όχι μόνο στο διαστημόπλοιο, αλλά και στην αλληλεπίδραση μεταξύ πληρώματος και μηχανής. Αυτό που έχει φανεί μέχρι τώρα είναι ακριβώς αυτό που αναμενόταν και ακριβώς αυτό που δεν θα μπορούσε να είχε φανεί σε έναν προσομοιωτή.

Υπήρξαν προβλήματα με τις τουαλέτες. Ένα πρόβλημα με τον διανομέα νερού ανάγκασε το πλήρωμα να τοποθετήσει νερό σε σακουλάκια προληπτικά. Μια μικρή απώλεια πλεονάζοντος ρεύματος σε ένα από τα συστήματα ηλίου αναφέρθηκε σε μια πρώιμη συνέντευξη Τύπου και επιλύθηκε αθόρυβα. Όπως παρατήρησε ο Μπάρμπερ: «Όλα έχουν να κάνουν με το να βάλουμε τους ανθρώπους στο παιχνίδι - αυτούς τους ενοχλητικούς ανθρώπους που πατούν κουμπιά και αναπνέουν διοξείδιο του άνθρακα και θέλουν κλιματισμό και θέλουν να χρησιμοποιούν την τουαλέτα. Όλα είχαν να κάνουν με το πώς λειτουργεί το σύστημα με αυτούς τους ανθρώπους που βρίσκονται στο σκάφος».

Οι μηχανικοί που παρακολουθούν το σύστημα απομάκρυνσης CO2 του Orion μέσω διαδοχικών συνεδριών ασκήσεων ή δοκιμάζουν τον τρόπο με τον οποίο το διαστημόπλοιο χειρίζεται με τους προωθητήρες σκόπιμα απενεργοποιημένους, υποστηρίζουν ότι αυτό το όχημα είναι αρκετά ασφαλές για να μεταφέρει ανθρώπους στην επιφάνεια της Σελήνης.

Σπουδαία αποτελέσματα ή διαφημιστική εκστρατεία της NASA;

Η NASA έχει επισημάνει τα επιστημονικά αποτελέσματα. Το πλήρωμα πραγματοποίησε εκτεταμένες παρατηρήσεις κατά τη διάρκεια της πτήσης του - περίπου 35 γεωλογικά χαρακτηριστικά που παρατηρήθηκαν σε πραγματικό χρόνο, χρωματικές παραλλαγές που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν τη σύνθεση των ορυκτών, και μια ηλιακή έκλειψη από το βαθύ διάστημα που ο πιλότος Βίκτορ Γκλόβερ είπε ότι «φαίνεται απλώς εξωπραγματική». Μία εικόνα ξεχώριζε: η λεκάνη Orientale, ένας κρατήρας 600 μιλίων κοντά στην αθέατη πλευρά της Σελήνης, που φαίνεται πλήρως από ανθρώπινα μάτια για πρώτη φορά.

Κι όμως, η επιστήμη δεν είναι το κύριο θέμα. Ο καθηγητής Κρις Λίντοτ από την Οξφόρδη, συμπαρουσιαστής της εκπομπής The Sky at Night, ήταν ευθύς: «Η καλλιτεχνική αξία των εικόνων που επέστρεψαν από το Άρτεμις και το πλήρωμά του είναι σημαντική, αλλά η επιστημονική τους αξία είναι περιορισμένη». Το ινδικό Chandrayaan-3 προσγειώθηκε κοντά στον νότιο πόλο το 2023. Το κινεζικό Chang'e-6 ανέκτησε δείγματα από την αθέατη πλευρά το 2024. Ρομποτικοί ανιχνευτές έχουν χαρτογραφήσει αυτό το έδαφος με εξαιρετική λεπτομέρεια.

Η πιο συγκινητική στιγμή δεν προήλθε από κάποιο όργανο, αλλά από το πλήρωμα. Καθώς οι αστροναύτες έσπασαν το ρεκόρ απόστασης που είχε θέσει το πλήρωμα του Apollo 13 το 1970, ο ειδικός αποστολής Jeremy Hansen κάλεσε το Κέντρο Ελέγχου στο Χιούστον. Υπήρχε ένας κρατήρας, είπε, στα όρια της κοντινής και της μακρινής πλευράς - ένα φωτεινό σημείο βορειοδυτικά του κρατήρα Γκλούσκο.

«Χάσαμε ένα αγαπημένο μας πρόσωπο», η φωνή του πύκνωσε. «Το όνομά της ήταν Κάρολ - η σύζυγος του Ριντ, η μητέρα της Κέιτι και της Έλι. Και θα θέλαμε να το ονομάσουμε Κάρολ». Ακολούθησαν σαράντα πέντε δευτερόλεπτα σιωπής. Ο κυβερνήτης Ριντ Γουάιζμαν έκλαψε. Το πλήρωμα αγκαλιάστηκε. Πίσω στη Γη, οι κόρες του παρακολουθούσαν από το Χιούστον.Τα διαστημικά προγράμματα που δεν μπορούν να δημιουργήσουν γνήσιο ανθρώπινο συναίσθημα δεν επιβιώνουν για πολύ, σημειώνει το BBC. Ο λόγος που το Apollo παραμένει στην πολιτιστική μνήμη δεν είναι μόνο η μηχανική, αλλά και αυτό που είπε για την ανθρώπινη εμβέλεια και το θάρρος.

Ποια είναι η επόμενη μεγάλη δοκιμασία; 

Η αποστολή δεν έχει τελειώσει. Το Orion επιστρέφει, καθώς αναμένεται να προσθαλασσωθεί στον Ειρηνικό Ωκεανό κοντά στο Σαν Ντιέγκο στις 11 Απριλίου. Αυτό που απομένει είναι η επανείσοδος στην ατμόσφαιρα της Γης - η στιγμή που προκάλεσε τόσο μεγάλο άγχος μετά την Άρτεμις Ι, όταν μια απροσδόκητη ζημιά στην θερμική ασπίδα πυροδότησε μια έρευνα που καθυστέρησε αυτήν την αποστολή κατά περισσότερο από ένα χρόνο. Η κάψουλα Orion θα χτυπήσει την ατμόσφαιρα με περίπου 25.000 μίλια/ώρα (40.000 χλμ./ώρα).

Αυτή είναι η δοκιμή που κανένας προσομοιωτής δεν μπορεί να αναπαράγει και το αποτέλεσμά της θα καθορίσει την κληρονομιά αυτής της αποστολής περισσότερο από οποιαδήποτε εικόνα της αθέατης πλευράς της Σελήνης. Αν η επανείσοδος πάει καλά, η εικόνα που θα προκύψει από την αποστολή Artemis II θα είναι πραγματικά ενθαρρυντική. Ο πύραυλος λειτούργησε. Το διαστημόπλοιο λειτούργησε. Το πλήρωμα χειρίστηκε τα συστήματα με ικανότητα. Και η NASA επιτέλους διατύπωσε ένα αξιόπιστο σχέδιο για να αξιοποιήσει αυτή τη στιγμή αντί να περιμένει τρία χρόνια και να ξεκινήσει από την αρχή.

Μια προσσελήνωση έως το 2028 παραμένει μια δύσκολη υπόθεση. Το ένστικτο του Μπάρμπερ είναι ότι απέχει περίπου τρία με τέσσερα χρόνια. Αλλά η ομαλότητα αυτής της αποστολής - από την εκτόξευση μέχρι την σεληνιακή πτήση - έχει μετατοπίσει την πιθανότητα προς τη σωστή κατεύθυνση. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν το Orion μπορεί να πετάξει. Το ερώτημα είναι αν οι προσεδαφιστές, ο ρυθμός και η πολιτική βούληση μπορούν να συμβαδίσουν. Το διαστημόπλοιο, τουλάχιστον, έχει κάνει το καθήκον του.

Πηγή: BBC