Η τεχνητή νοημοσύνη «βλέπει» καρκίνο που οι γιατροί χάνουν
Τρεις ημέρες μετά από έναν τυπικό έλεγχο για διαβήτη, ο Τσιου Σιτζούν δέχτηκε ένα τηλεφώνημα που άλλαξε τη ζωή του. Δεν ήταν ο γιατρός που τον είχε εξετάσει, αλλά ο επικεφαλής του παγκρεατικού τμήματος του νοσοκομείου. Του ζήτησε να επιστρέψει άμεσα. Ο 57χρονος συνταξιούχος οικοδόμος από την ανατολική Κίνα κατάλαβε αμέσως ότι τα νέα δεν θα ήταν καλά. Και πράγματι: είχε καρκίνο στο πάγκρεας. Μόνο που, σε αντίθεση με τη συνήθη πορεία αυτής της σχεδόν πάντα θανατηφόρας νόσου, ο όγκος είχε εντοπιστεί νωρίς και αφαιρέθηκε χειρουργικά.
Η έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου δεν οφειλόταν σε κάποιο σύμπτωμα ή σε κλασική ιατρική διαίσθηση, αλλά σε ένα νέο εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης που δοκιμάζεται στο Affiliated People’s Hospital of Ningbo University. Το σύστημα «σκάναρε» την αξονική τομογραφία ρουτίνας του Τσιου και σήμανε συναγερμό πριν εμφανιστεί το παραμικρό κλινικό σημάδι.
Ο καρκίνος του παγκρέατος είναι από τους πιο επιθετικούς: μόλις το 10% των ασθενών ζει πέντε χρόνια μετά τη διάγνωση, κυρίως επειδή η νόσος εντοπίζεται αργά. Οι εξετάσεις που μπορούν να τον ανιχνεύσουν αξιόπιστα, όπως οι αξονικές με σκιαγραφικό, συνεπάγονται υψηλή δόση ακτινοβολίας και δεν ενδείκνυνται για μαζικό προληπτικό έλεγχο. Οι απλές αξονικές χωρίς σκιαγραφικό είναι πολύ πιο ασφαλείς, αλλά και πολύ πιο «θολές» για το ανθρώπινο μάτι.
Εδώ ακριβώς μπαίνει η τεχνητή νοημοσύνη. Το εργαλείο που χρησιμοποιεί το νοσοκομείο της Νινγκμπό ονομάζεται PANDA (Pancreatic cancer detection with artificial intelligence) και έχει αναπτυχθεί από ερευνητές που συνδέονται με την Alibaba. Το σύστημα εκπαιδεύτηκε ώστε να αναγνωρίζει ύποπτα μοτίβα καρκίνου του παγκρέατος σε αξονικές χωρίς σκιαγραφικό, εκεί όπου ακόμη και έμπειροι ακτινολόγοι συχνά δεν βλέπουν τίποτα.
Από τον Νοέμβριο του 2024, όταν ξεκίνησε η κλινική δοκιμή στη Νινγκμπό, το PANDA έχει αναλύσει περισσότερες από 180.000 αξονικές εξετάσεις θώρακα και κοιλίας. Σύμφωνα με τον επικεφαλής του παγκρεατικού τμήματος, Τσου Κελέι, το σύστημα βοήθησε στον εντοπισμό περίπου δύο δωδεκάδων περιστατικών καρκίνου του παγκρέατος, εκ των οποίων τα 14 σε πρώιμο στάδιο. Πολλοί από αυτούς τους ασθενείς είχαν προσέλθει στο νοσοκομείο με ασαφή συμπτώματα, όπως φούσκωμα ή ναυτία, και δεν είχαν καν εξεταστεί από ειδικό παγκρεατολόγο.
Η αποτελεσματικότητα του μοντέλου δεν πέρασε απαρατήρητη. Το 2023, μελέτη στο Nature Medicine έδειξε ότι το PANDA εντόπισε σωστά το 93% των περιπτώσεων με παγκρεατικές βλάβες σε μη ενισχυμένες αξονικές. Τον Απρίλιο του 2025, οι αμερικανικές αρχές έδωσαν στο σύστημα καθεστώς «breakthrough device», επιταχύνοντας τη διαδικασία αξιολόγησής του στις ΗΠΑ.
Παρά τον ενθουσιασμό, οι επιφυλάξεις παραμένουν. Ειδικοί εκτός Κίνας προειδοποιούν για τον κίνδυνο ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων, που μπορεί να οδηγήσουν εκατοντάδες ανθρώπους σε άγχος, επαναληπτικές εξετάσεις και επεμβατικές διαδικασίες χωρίς τελικά να έχουν καρκίνο. Στη Νινγκμπό, από τις περίπου 1.400 εξετάσεις που «χτύπησε» το σύστημα, μόνο οι 300 κρίθηκαν ότι χρειάζονταν περαιτέρω διερεύνηση από γιατρούς.
Το ίδιο το νοσοκομείο αντιμετωπίζει και πρακτικά προβλήματα: έλλειψη προσωπικού για να επικοινωνεί με όλους τους ασθενείς που ειδοποιεί το σύστημα, αλλά και παλαιό τεχνολογικό εξοπλισμό που συχνά «κολλάει» υπό το βάρος των δεδομένων. Υπάρχει και ένας ακόμη, πιο άυλος παράγοντας: η δυσπιστία. Στην Κίνα, τα σκάνδαλα διαφθοράς στον χώρο της υγείας έχουν διαβρώσει την εμπιστοσύνη των πολιτών, με αποτέλεσμα κάποιοι να φοβούνται ότι οι γιατροί «ανακαλύπτουν» ασθένειες για οικονομικό όφελος.
Ο Τσιου Σιτζούν, πάντως, δεν δίστασε. Υποβλήθηκε σε επέμβαση, ανάρρωσε και σήμερα δηλώνει ότι νιώθει απολύτως υγιής, καλλιεργώντας λαχανικά στο χωράφι του. Δεν κατανοεί πώς ακριβώς λειτουργεί η τεχνητή νοημοσύνη. Καταλαβαίνει όμως το αποτέλεσμα. «Ο γιατρός μου είπε ότι ήμουν πολύ τυχερός», λέει. «Και αυτό μου αρκεί».
Η περίπτωση της Νινγκμπό δείχνει πώς η Κίνα μετατρέπει τα νοσοκομεία της σε εργαστήρια εφαρμοσμένης τεχνητής νοημοσύνης, δοκιμάζοντας στην πράξη αν οι αλγόριθμοι μπορούν να καλύψουν κενά της ιατρικής που εδώ και δεκαετίες μοιάζουν άλυτα. Το ερώτημα δεν είναι αν η A.I. θα μπει στην ιατρική, αλλά αν μπορεί να το κάνει χωρίς να δημιουργήσει νέες, εξίσου σοβαρές παρενέργειες.
6°
