Οι σκύλοι καταλαβαίνουν αν είστε θυμωμένοι, φοβισμένοι ή λυπημένοι

Όποιος έχει περάσει αρκετό χρόνο με έναν σκύλο γνωρίζει ότι πολλά ζώα φαίνεται να έχουν εντυπωσιακή ικανότητα να αντιλαμβάνονται τη διάθεσή μας.

Υπάρχουν αμέτρητες ιστορίες για σκύλους που πλησιάζουν και παρηγορούν τους ανθρώπους όταν εκείνοι είναι στενοχωρημένοι ή που αντιδρούν με ενθουσιασμό όταν το αφεντικό τους είναι χαρούμενο.

Τα αυστηρά επιστημονικά στοιχεία για το πόσο καλά κατανοούν πραγματικά οι σκύλοι τα ανθρώπινα συναισθήματα παραμένουν παρόλα αυτά σχετικά περιορισμένα. Άλλωστε, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πώς βιώνει τον κόσμο ένας σκύλος ούτε, φυσικά, να τον ρωτήσουμε. Όπως είχε πει χαρακτηριστικά ο Βρετανός κτηνίατρος και συγγραφέας Τζέιμς Άλφρεντ Γουάιτ, μακάρι να μπορούσαν να μιλήσουν.

Οι επιστήμονες, πάντως, αρχίζουν σταδιακά να κατανοούν καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο οι σκύλοι αντιλαμβάνονται τα ανθρώπινα σήματα. Αρκετές πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι μπορούν να ανταποκρίνονται σε στοιχεία του ανθρώπινου προσώπου και να διακρίνουν διαφορετικές εκφράσεις.

Τώρα, νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό iScience δείχνει ότι η ικανότητά τους αυτή μπορεί να είναι πιο σύνθετη από μια απλή διάκριση ανάμεσα σε «θετικά» και «αρνητικά» συναισθήματα.

Τι έδειξε η μελέτη

Η ψυχολόγος και συν-συγγραφέας της μελέτης Λάουρα Βερόνικα Κουάγια-Ρετάνα, από το Εθνικό Αυτόνομο Πανεπιστήμιο του Μεξικού, εξηγεί ότι οι προηγούμενες μελέτες συνέκριναν κυρίως πρόσωπα που εξέφραζαν αρνητικά συναισθήματα με πρόσωπα που εξέφραζαν θετικά.

Η νέα έρευνα έκανε ένα βήμα παραπέρα. Οι επιστήμονες θέλησαν να διαπιστώσουν αν ο εγκέφαλος των σκύλων αντιδρά διαφορετικά όχι μόνο στα θετικά και τα αρνητικά συναισθήματα, αλλά και σε διαφορετικά συναισθήματα μέσα στην ίδια κατηγορία.

Για να το εξετάσουν, οι ερευνητές τοποθέτησαν οκτώ σκύλους σε μηχάνημα λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας (fMRI). Και οι οκτώ συμμετείχαν ξύπνιοι, χωρίς περιορισμούς κίνησης, και παρέμειναν οικειοθελώς ακίνητοι μέσα στον σαρωτή, αφού είχαν προηγουμένως εκπαιδευτεί σταδιακά.

Κατά τη διάρκεια της εξέτασης, οι σκύλοι έβλεπαν φωτογραφίες του ίδιου ανθρώπου να εκφράζει τρία αρνητικά συναισθήματα, φόβο, θυμό και λύπη, καθώς και ένα θετικό συναίσθημα, τη χαρά. Οι επιστήμονες στη συνέχεια κατέγραψαν και ανέλυσαν τη δραστηριότητα του εγκεφάλου των ζώων σε κάθε εικόνα.

Ο εγκέφαλος ξεχωρίζει τον φόβο από τον θυμό και τη λύπη

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο φόβος, ο θυμός και η λύπη ενεργοποιούσαν διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου των σκύλων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το γεγονός ότι τα ζώα εμφάνιζαν διαφορετικές εγκεφαλικές αντιδράσεις όταν έβλεπαν φόβο σε σχέση με θυμό ή λύπη. Αντίθετα, δεν φάνηκε να μπορούν να διακρίνουν με τον ίδιο τρόπο τον θυμό από τη λύπη.

Σύμφωνα με την Κουάγια-Ρετάνα, πρόκειται για την πρώτη γενικότερη ένδειξη ότι ο εγκέφαλος του σκύλου μπορεί να διακρίνει ορισμένες ανθρώπινες εκφράσεις προσώπου ακόμη και όταν αυτές ανήκουν στην ίδια συναισθηματική κατηγορία.

Αυτό υποδηλώνει ότι η επεξεργασία των συναισθηματικών σημάτων είναι πιο λεπτομερής από μια απλή αναγνώριση του «θετικού» ή του «αρνητικού».

Η εξοικείωση παίζει σημαντικό ρόλο

Ένας ακόμη παράγοντας που φαίνεται να επηρεάζει την ικανότητα των σκύλων να διαβάζουν τα ανθρώπινα συναισθήματα είναι η εξοικείωση.

Οι ερευνητές γνώριζαν από προηγούμενες μελέτες ότι η εμπειρία επηρεάζει την ικανότητα των σκύλων να διακρίνουν συναισθήματα και ότι η οικειότητα με ένα πρόσωπο παίζει σημαντικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός τους επεξεργάζεται τις ανθρώπινες μορφές.

Για τον λόγο αυτό και στη συγκεκριμένη έρευνα χρησιμοποίησαν φωτογραφίες αγνώστων ανθρώπων. Με αυτό τον τρόπο μπορούσαν να διαπιστώσουν αν οι εγκεφαλικές αντιδράσεις οφείλονταν στην έκφραση του προσώπου και όχι στο αν το πρόσωπο ήταν ήδη γνωστό στον σκύλο.

Το εύρημα θεωρείται ιδιαίτερα ενδιαφέρον επειδή στην καθημερινή ζωή οι σκύλοι δεν βασίζονται μόνο στην όραση για να καταλάβουν τι αισθανόμαστε.

Οι σκύλοι αντιλαμβάνονται περισσότερα από ένα πρόσωπο

Στο πείραμα οι σκύλοι έβλεπαν στατικές εικόνες αγνώστων ανθρώπων, χωρίς φωνή, κινήσεις σώματος, μυρωδιές ή οποιοδήποτε άλλο πλαίσιο.

Παρά αυτούς τους περιορισμούς, οι ερευνητές εντόπισαν μια ισχυρή εγκεφαλική αναπαράσταση των χαμογελαστών προσώπων, καθώς και ενδείξεις ότι ορισμένες αρνητικές εκφράσεις υποβάλλονταν σε διαφορετική επεξεργασία.

Τα αποτελέσματα αφήνουν να εννοηθεί ότι οι σκύλοι μπορεί να αναγνωρίζουν τις εκφράσεις του προσώπου ως συγκεκριμένα συναισθηματικά σήματα. Δηλαδή, ενδέχεται να αντιλαμβάνονται κάτι περισσότερο από το αν ο άνθρωπος απέναντί τους είναι απλώς «θετικός» ή «αρνητικός».

Η Κουάγια-Ρετάνα προειδοποιεί πάντως ότι δεν πρέπει να αποδίδουμε στους σκύλους ανθρώπινο τρόπο σκέψης. Η έρευνα δείχνει ότι ο εγκέφαλός τους μπορεί να διακρίνει ορισμένες εκφράσεις προσώπου ως διαφορετικές κατηγορίες. Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι οι σκύλοι κατανοούν ή βιώνουν τα συναισθήματα με τον ίδιο εννοιολογικό τρόπο με τους ανθρώπους.

Και τι γίνεται με τα θετικά συναισθήματα;

Η μελέτη εξέτασε τρία αρνητικά συναισθήματα, φόβο, θυμό και λύπη, και μόνο ένα θετικό, τη χαρά. Εύλογα προκύπτει, λοιπόν, το ερώτημα αν ο εγκέφαλος των σκύλων θα μπορούσε να διακρίνει με αντίστοιχο τρόπο διαφορετικές θετικές εκφράσεις, όπως ενθουσιασμό, ηρεμία ή ικανοποίηση.

Η Κουάγια-Ρετάνα εκτιμά ότι κάτι τέτοιο είναι πιθανό, αλλά τονίζει ότι χρειάζεται να εξεταστεί πειραματικά. Η μελέτη παράλληλα μπορεί να προσφέρει πληροφορίες όχι μόνο για τους σκύλους, αλλά και για την ανθρώπινη εξέλιξη.

Τι μας μαθαίνουν οι σκύλοι για τον ανθρώπινο εγκέφαλο

Η μελέτη του εγκεφάλου των σκύλων μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν πώς εξελίχθηκαν τα κοινωνικά εγκεφαλικά δίκτυα.

Άνθρωποι και σκύλοι είναι εξελικτικά απομακρυσμένα είδη, με πολύ διαφορετικούς εγκεφάλους, όμως και οι δύο είναι ευαίσθητοι στα ανθρώπινα συναισθηματικά σήματα.

Η σύγκριση του τρόπου με τον οποίο τα δύο είδη επεξεργάζονται αυτά τα σήματα μπορεί να δείξει ποιες νευρωνικές λύσεις εξελίχθηκαν ανεξάρτητα και ποιες αντανακλούν πιο γενικούς μηχανισμούς της κοινωνικής νόησης. Υπάρχει, όμως, και μια σημαντική κατεύθυνση για τις επόμενες έρευνες: η όσφρηση.

Οι άνθρωποι είναι κυρίως οπτικά όντα και βασιζόμαστε σε μεγάλο βαθμό στην όραση για να κατανοήσουμε τον κόσμο. Οι σκύλοι, αντίθετα, διαθέτουν εξαιρετικά ανεπτυγμένη όσφρηση και ενδέχεται να αντλούν σημαντικές πληροφορίες για τη συναισθηματική μας κατάσταση από τις μυρωδιές.

Μελλοντικές μελέτες θα μπορούσαν, επομένως, να εξετάσουν τι συμβαίνει στον εγκέφαλο των σκύλων όταν αντιλαμβάνονται συναισθηματικά σήματα μέσω της όσφρησης ή άλλων αισθήσεων.

Οι ερευνητές προτείνουν επίσης πειράματα στα οποία οι σκύλοι θα καλούνται να ανταποκριθούν ενεργά σε συναισθηματικά ερεθίσματα. Έτσι, θα μπορούσε να γίνει καλύτερα κατανοητό τι αντιλαμβάνονται, τι μαθαίνουν και πώς επιλέγουν να αντιδράσουν.

Το επόμενο βήμα, σύμφωνα με την Κουάγια-Ρετάνα, είναι να μελετηθούν οι σκύλοι σε πιο φυσικές και σύνθετες συνθήκες, λαμβάνοντας περισσότερο υπόψη και τη δική τους οπτική για τον κόσμο.

(Πηγή: Popular Science)