Αρκετοί σκύλοι «χτίζουν» λεξιλόγιο όπως τα νήπια – και μαθαίνουν λέξεις ακούγοντας κρυφά
Ο Basket, ένας επτάχρονος σκύλοςBorder collie που ζει στο Μανχάταν, γνωρίζει τα ονόματα τουλάχιστον 150 παιχνιδιών. «Βατραχάκι», «κουτί με κηρομπογιές», «Pop-Tart». Όταν οι ιδιοκτήτες του ζητούν κάποιο από αυτά, το φέρνει χωρίς δισταγμό. Η εκμάθηση δεν ήταν τυχαία: ξεκίνησε από κουτάβι, με επανάληψη και παιχνίδι. «Δεν φάνηκε ποτέ να υπάρχει όριο», λέει η ιδιοκτήτριά του, περιγράφοντας μια διαδικασία που θυμίζει περισσότερο παιδικό παιχνίδι παρά εκπαίδευση.
Σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη, σκύλοι όπως ο Basket διαθέτουν μια ικανότητα που τους φέρνει λειτουργικά κοντά σε παιδιά περίπου 18 μηνών: μπορούν να μαθαίνουν τα ονόματα αντικειμένων όχι μόνο όταν τους απευθύνονται άμεσα, αλλά και όταν «κρυφακούν» συζητήσεις ανθρώπων. Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε στο Eötvös Loránd University και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science, εξετάζει πώς ορισμένοι σκύλοι αποκτούν λεξιλόγιο με τρόπους που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αποκλειστικά ανθρώπινοι.
Η ικανότητα αυτή δεν είναι διαδεδομένη. Οι περισσότεροι σκύλοι κατανοούν βασικές εντολές όπως «κάτσε» ή «μείνε», όμως η αναγνώριση συγκεκριμένων αντικειμένων μέσω ονομασίας – αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν «εκμάθηση ετικετών» – αποδεικνύεται πολύ πιο απαιτητική. Παρ’ όλα αυτά, τα τελευταία χρόνια έχουν εντοπιστεί λίγες αλλά εντυπωσιακές εξαιρέσεις: σκύλοι που γνωρίζουν δεκάδες ή και εκατοντάδες λέξεις και τις θυμούνται για χρόνια.
Στην πρόσφατη μελέτη, οι ερευνητές εργάστηκαν με δέκα τέτοιους «χαρισματικούς μαθητές», κυρίως Border collies. Οι ιδιοκτήτες παρουσίαζαν ένα άγνωστο παιχνίδι σε έναν άλλο άνθρωπο, χρησιμοποιώντας επανειλημμένα το όνομά του σε απλές φράσεις, χωρίς να απευθύνονται στον σκύλο. Λίγες ημέρες αργότερα, τα ζώα κλήθηκαν να αναγνωρίσουν τα νέα παιχνίδια ανάμεσα σε γνωστά. Κατά μέσο όρο, τα κατάφεραν περίπου στο 80% των περιπτώσεων – ποσοστό αντίστοιχο με εκείνο της άμεσης εκπαίδευσης.
Τα αποτελέσματα ενισχύουν την ιδέα ότι οι σκύλοι είναι εξαιρετικά ικανοί στο να διαβάζουν ανθρώπινα σήματα: βλέμματα, προσοχή, ακόμη και την «πρόθεση» μιας συζήτησης που δεν τους αφορά άμεσα. Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, η ικανότητα αυτή δεν ισοδυναμεί με γλώσσα, αλλά δείχνει ότι τα γνωστικά και κοινωνικά θεμέλια ορισμένων μορφών μάθησης δεν περιορίζονται στο ανθρώπινο είδος.
Άλλοι επιστήμονες εμφανίζονται προσεκτικά αισιόδοξοι. Ο Federico Rossano, ερευνητής συγκριτικής νόησης στο University of California San Diego, χαρακτηρίζει τα ευρήματα «εντυπωσιακά», επισημαίνοντας ωστόσο την ανάγκη για επαναλήψεις σε πιο ελεγχόμενες συνθήκες. Η Juliane Kaminski, διευθύντρια του Κέντρου Γνωστικής Έρευνας Σκύλων στο University of Portsmouth, δηλώνει ότι τα αποτελέσματα είναι πειστικά και εναρμονίζονται με παλαιότερες μελέτες που έδειξαν ότι ορισμένοι σκύλοι μπορούν να μαθαίνουν νέες λέξεις έμμεσα, ακόμη και μέσω αποκλεισμού.
Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι τι ακριβώς ξεχωρίζει αυτούς τους σκύλους από τους υπόλοιπους. Πρόσφατη έρευνα έχει δείξει ότι εμφανίζουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για νέα αντικείμενα και καλύτερο αυτοέλεγχο, αλλά δεν είναι σαφές αν αυτά τα χαρακτηριστικά οδηγούν στην εκμάθηση λέξεων ή αν καλλιεργούνται μέσα από αυτήν. Το βέβαιο είναι ότι οι επιστήμονες αναζητούν περισσότερα παραδείγματα. «Θα χαρούμε να μας προσεγγίσει κάθε ιδιοκτήτης που πιστεύει ότι ο σκύλος του γνωρίζει τα ονόματα παιχνιδιών», λένε.
Για τον Basket και τους όμοιούς του, πάντως, το παιχνίδι μοιάζει να είναι κάτι παραπάνω από διασκέδαση. Είναι μια μορφή επικοινωνίας – και ίσως ένα παράθυρο σε έναν κόσμο όπου η μάθηση λέξεων δεν είναι αποκλειστικά ανθρώπινη υπόθεση.
11°
