- ΑΡΧΙΚΗ
-
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ
-
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
-
LIFE
-
LOOK
-
YOUR VOICE
-
επιστροφη
- ΣΕ ΕΙΔΑ
- ΜΙΛΑ ΜΟΥ ΒΡΟΜΙΚΑ
- ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΣΑΣ
-
-
VIRAL
-
επιστροφη
- QUIZ
- POLLS
- YOLO
- TRENDING NOW
-
-
ΖΩΔΙΑ
-
επιστροφη
- ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ
- ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ
- ΓΛΩΣΣΑΡΙ
-
- PODCAST
- VOICE RADIO
- CITY GUIDE
- ENGLISH GUIDE
Ημερολόγιο: Σε ποιον απευθυνόμαστε όταν γράφουμε μόνο για τον εαυτό μας;
Είναι το Journaling, η καταγραφή των σκέψεων, των συναισθημάτων και των εμπειριών μας, μια αυστηρά προσωπική υπόθεση;
Σε ποιον απευθυνόμαστε άραγε όταν κρατάμε ημερολόγιο; Μόνο στον εαυτό μας; Ή, τελικά, και σε κάποιον άλλον;
Όταν επιχειρούμε να σχεδιάσουμε σπαράγματα μιας αυτοβιογραφίας μας, όταν κρατάμε ημερολόγιο ή άλλου είδους προσωπικές σημειώσεις, έχουμε πάντα μπροστά μας ένα κοινό. Για την ακρίβεια, κάθε κείμενο, ακόμη και το πιο ιδιωτικό, δεν μπορεί παρά να απευθύνεται σε έναν άλλον: τίποτε δεν είναι αυστηρά προσωπικό, καμία χρήση κανενός κειμένου δεν μπορεί να θεωρείται ιδιωτική. Η γλώσσα είναι εγγενώς κοινωνική. Δεν υπάρχει ιδιωτική γλώσσα. Κάθε πράξη γραφής προϋποθέτει εξ ορισμού έναν αποδέκτη.
Σαν τον συγγραφέα που επιλέγει να γράψει στο καφενείο, υπό τα βλέμματα και τους ήχους των άλλων πελατών, ο άνθρωπος που γράφει τις σκέψεις του σε ένα μπλοκ ή σε ένα τετράδιο σπιράλ ενσαρκώνει αυτομάτως τον ρόλο του αφηγητή και κατασκευάζει έναν υποθετικό παραλήπτη: ξέρει πως εκείνη τη στιγμή τον βλέπουν, τον διαβάζουν, και τον κρίνουν. Ακόμη και το προσωπικό ημερολόγιό μας, εκείνο που κλειδώνουμε με ένα χρυσαφί λουκέτο για να παραμείνει ασφαλές σαν το μυστικό του Μίδα, έχει σαν παραλήπτη, από τον μελλοντικό μας εαυτό, που θα διαβάσει τις καταγραφές με άλλη ματιά από την τωρινή δική μας, μέχρι δυνητικά όλο τον κόσμο — ή έστω έναν αόρατο αναγνώστη, έναν εξιδανικευμένο αόρατο παρατηρητή. Αυτή η εξωτερική παρουσία επιβάλλει —όχι απαραιτήτως ασυνείδητα— μία συγκεκριμένη κάθε φορά δομή, μία συγκεκριμένη επιλογή λέξεων, και οπωσδήποτε ένα φιλτράρισμα: επιλέγουμε τι θα καταγράψουμε, τι θα αποκρύψουμε, πώς θα ωραιοποιήσουμε αυτήν ή εκείνη την κατάσταση, πώς θα δικαιολογήσουμε αυτές και εκείνες τις πράξεις μας. Εμείς, στο σήμερα, γινόμαστε ο μελλοντικός συνήγορος ενός παρελθόντος εαυτού.
Ακόμη και το προσωπικό ημερολόγιό μας, εκείνο που κλειδώνουμε με ένα χρυσαφί λουκέτο για να παραμείνει ασφαλές σαν το μυστικό του Μίδα, έχει σαν παραλήπτη, από τον μελλοντικό μας εαυτό, που θα διαβάσει τις καταγραφές με άλλη ματιά από την τωρινή δική μας, μέχρι δυνητικά όλο τον κόσμο — ή έστω έναν αόρατο αναγνώστη, έναν εξιδανικευμένο αόρατο παρατηρητή.
Την ίδια μάλιστα στιγμή, τίποτε από όσα γράφουμε, ακόμη και οι πιο ειλικρινείς μας σκέψεις, η πιο μύχια εξομολόγησή μας, δεν είναι, αν όχι ειλικρινής —που δεν χρειάζεται να είναι—, ασφαλώς όχι αληθινή — που δεν γίνεται να είναι. Η μνήμη μας —που δεν είναι βιντεοκάμερα: μολονότι ούτε αυτή δεν αποτυπώνει ποτέ ολόκληρη την αλήθεια αλλά την αλήθεια του ματιού πίσω από τον φακό της— ανακατασκευάζει διαρκώς το παρελθόν, καθιστώντας κάθε τεκμήριο υποκειμενικό και εκ των πραγμάτων αναξιόπιστο. Όποτε ανακαλούμε ένα γεγονός για να το γράψουμε, το ανασυνθέτουμε και το αναδημιουργούμε ανάλογα με τη συναισθηματική μας κατάσταση τη στιγμή της γραφής, στοιχισμένο με τις προκαταλήψεις μας και την ενδόμυχη, αυστηρή ανάγκη να διατηρήσουμε μια συνεπή εικόνα για τον εαυτό μας, ή για μυστικούς από εμάς σκοπούς.
Όποτε ανακαλούμε ένα γεγονός για να το γράψουμε, το ανασυνθέτουμε και το αναδημιουργούμε ανάλογα με τη συναισθηματική μας κατάσταση τη στιγμή της γραφής.
Η καταγραφή μιας εμπειρίας συνιστά ήδη μια ερμηνεία της. Έτσι, μία καταχώριση ημερολογίου δεν αποτυπώνει την αντικειμενική αλήθεια του γεγονότος, αλλά την υποκειμενική αφήγηση που κατασκευάζει το υποκείμενο εκείνη τη συγκεκριμένη στιγμή: ο συντάκτης του ημερολογίου επιλέγει, οργανώνει, και τροποποιεί κατά το δοκούν την πραγματικότητα. Δεν υπάρχει κάτι πιο φυσιολογικό και πιο ανθρώπινο από αυτό το πράγμα. Το αντίθετο θα ήταν ΑΙ.
Στη χειρότερη περίπτωση —το ξανάπαμε—, ο άνθρωπος που γράφει ημερολογιακές σημειώσεις γνωρίζει ότι κάποτε μπορεί να επιστρέψει σε αυτές τις σελίδες, ακόμη και —πάλι στη χειρότερη περίπτωση— από μνήμης. Ο μελλοντικός εαυτός του γίνεται έτσι ένας πιθανός αναγνώστης. Κάποιες φορές γράφει για να του εξηγήσει τι συνέβη, άλλες για να του υπενθυμίσει τι αισθανόταν τότε, άλλες για να δικαιολογήσει μια απόφαση για την οποία φοβάται ότι αργότερα θα μετανιώσει πικρά.
Ο μελλοντικός εαυτός του γίνεται έτσι ένας πιθανός αναγνώστης.
Έχουμε να κάνουμε με μια επικοινωνία ανάμεσα σε δύο εκδοχές του ίδιου ανθρώπου. Εκείνη που ζει το παρόν και προσπαθεί να το κατανοήσει, και εκείνη που θα επιχειρήσει να το αποκωδικοποιήσει και να το καταλάβει εκ των υστέρων. Η απόσταση ανάμεσά τους μπορεί να είναι από μερικές ημέρες μέχρι ολόκληρες δεκαετίες. Στο μεταξύ, όμως, ο άνθρωπος θα έχει αλλάξει. Το πρόσωπο που θα διαβάσει το ημερολόγιο θα δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τις σκέψεις, τις επιθυμίες ή τις βεβαιότητες εκείνου που το έγραψε. Γιατί θα είναι ένας άλλος.
Στην καλύτερη και πιο τρομακτική περίπτωση, ο συγγραφέας του ημερολογίου φαντάζεται, χωρίς να το διατυμπανίζει, κρύβοντάς το, ότι κάποιος άλλος θα διαβάσει κάποτε το ημερολόγιό του, αν όχι όλοι οι άλλοι. Αυτός ο υποθετικός αναγνώστης είναι που επηρεάζει κυρίως τα γραφόμενα, αυτός είναι που ωθεί τον συγγραφέα να παρουσιάσει τον εαυτό του σαν περισσότερο ευαίσθητο, περισσότερο διορατικό, αδικημένο ή θαρραλέο· να αποσιωπήσει γεγονότα που τον εκθέτουν· να βάλει στο στόμα του λόγια που ποτέ δεν είπε· να εξωραΐσει την εικόνα του, ακόμη και —ή κυρίως— όταν την ελεεινολογεί. Δεν μπορούμε να σκεφτούμε κάτι πιο φυσιολογικό από αυτό, εκτός ίσως από την εφίδρωση.
Αυτός ο υποθετικός αναγνώστης είναι που επηρεάζει κυρίως τα γραφόμενα, αυτός είναι που ωθεί τον συγγραφέα να παρουσιάσει τον εαυτό του σαν περισσότερο ευαίσθητο, περισσότερο διορατικό, αδικημένο ή θαρραλέο.
Στην ουσία, κάθε ημερολόγιο περιλαμβάνει τέσσερα επίπεδα. Υπάρχει αυτό που συνέβη· αυτό που ο συγγραφέας του αντιλήφθηκε ότι συνέβη· αυτό που τον πόνεσε· και αυτό που τελικά επέλεξε να γράψει. Τα τέσσερα επίπεδα επικαλύπτονται, αλλά ποτέ δεν ταυτίζονται.
Η αυτοβιογραφική μνήμη είναι μία ανακατασκευαστική διαδικασία. Η μνήμη μας ανασυνθέτει εμπειρίες χρησιμοποιώντας πληροφορίες που έχουν διατηρηθεί, αλλά και μεταγενέστερες γνώσεις, συναισθήματα και ερμηνείες. Οι αναμνήσεις μας τροποποιούνται με την πάροδο του χρόνου, και τις περισσότερες φορές θυμόμαστε αυτά που είχαμε θυμηθεί παλιότερα, και όχι τα ίδια τα γεγονότα. Συχνά, θυμόμαστε σαν δικές μας τις αναμνήσεις ενός άλλου, ιδίως όταν συνδεθούμε στενά, ή εντυπωσιαστούμε, από ένα έργο τέχνης. Εδώ, ο κινηματογράφος μάς κλείνει το μάτι.
Αλλά και το ίδιο το ημερολόγιο επηρεάζει τη μνήμη που υποτίθεται ότι καταγράφει. Όπως η επαναλαμβανόμενη ψευδής αναπαράσταση μιας εμπειρίας, έτσι και η γραπτή αφήγηση σταθεροποιεί μια συγκεκριμένη ερμηνεία των γεγονότων και την καθιστά κυρίαρχη έναντι άλλων πιθανών ερμηνειών, και έναντι της «αλήθειας», αυτού του φασματικού πράγματος που προσπαθεί να μας πείσει ότι είναι του κόσμου τούτου — αλίμονο, δεν είναι.
Όπως η επαναλαμβανόμενη ψευδής αναπαράσταση μιας εμπειρίας, έτσι και η γραπτή αφήγηση σταθεροποιεί μια συγκεκριμένη ερμηνεία των γεγονότων και την καθιστά κυρίαρχη έναντι άλλων πιθανών ερμηνειών, και έναντι της «αλήθειας».
Κατ’ αυτά, το ημερολόγιο λειτουργεί ταυτόχρονα σαν αρχείο και σαν μηχανισμός συγκρότησης της προσωπικής ταυτότητας. Ο συγγραφέας του ημερολογίου καταγράφει όσα πιστεύει ότι έζησε και ό,τι θέλει να μνημειωθεί, διαμορφώνοντας έτσι και την ιστορία που αφηγείται στον εαυτό του —και σε πιθανούς άλλους: όλο και κάποιος θα σκύψει πάνω από αυτές τις σελίδες: ακόμη και ο Κάφκα δεν ήθελε να χαθεί ούτε μισό ιώτα από τα ημερολόγιά του, και έτρεμε στο ενδεχόμενο να τα κάψει πράγματι ο Μαξ Μπροντ, όπως τον είχε υποτίθεται ορκίσει— για το τι συνέβη και για το ποιος είναι.
Διασώζοντας μια παλαιότερη εκδοχή της συνείδησής μας, ένα ημερολόγιο μας δίνει λιγότερες αληθείς πληροφορίες για αυτά που εξιστορεί, και πολύ, πολύ περισσότερες για τον συντάκτη του.
* * *
Σημείωση: Υπάρχουν διάφορα είδη Journaling. Το πιο δημοφιλές είναι βέβαια το κλασικό Ημερολόγιο, όπου γράφουμε ελεύθερα ό,τι μάς απασχολεί. Ακολουθούν το Bullet Journaling, ένα σύστημα οργάνωσης με κουκκίδες που συνδυάζει ημερολόγιο, to-do lists και διαχείριση στόχων· το Ημερολόγιο Ευγνωμοσύνης, όπου σημειώνουμε κάθε μέρα δυο-τρία πράγματα για τα οποία είμαστε ευγνώμονες· και το Ημερολόγιο Αυτοβελτίωσης, όπου καταγράφουμε την πρόοδό μας σε μια συνήθεια που έχουμε, στη γυμναστική μας, στη δίαιτα που ακολουθούμε, ή σημειώσεις για τα βιβλία που διαβάσαμε, τις ταινίες που είδαμε κλπ.
Η στήλη μας αυτή κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα και Τετάρτη. Όμως έχουμε κι άλλα! Κάθε Τρίτη πρωί, μας ακούτε στο πόντκαστ για το βιβλίο και την τηλεόραση που κάνουμε με τη Σαπφώ Καρδιακού. Κάθε Παρασκευή, διαβάστε τη στήλη μας «Καλή Ερώτηση»: απαντάμε στα πάντα, με όσο περισσότερη αισιοδοξία και θετική ματιά μπορούμε. Κάθε Σάββατο, βυθιστείτε στο χορταστικό αλμανάκ μας στη Thess Voice. Τις Κυριακές, μιλάμε για το Βιβλίο της Εβδομάδας: μη διαβάσετε μόνο την παρουσίαση, διαβάστε και το βιβλίο! Μη διστάσετε να μας στείλετε μέιλ, αν θέλετε να μας πείτε ή να μας ρωτήσετε κάτι — οτιδήποτε. Σας ευχαριστούμε πολύ!