Καθώς το ιατρικό δυναμικό στις Ηνωμένες Πολιτείες γερνά με ταχείς ρυθμούς, όλο και περισσότερα νοσοκομεία έρχονται αντιμέτωπα με ένα δύσκολο και πολιτικά φορτισμένο ερώτημα: πότε –και πώς– πρέπει να ελέγχονται οι μεγαλύτεροι σε ηλικία γιατροίγια ενδεχόμενη γνωστική έκπτωση;
Ρεπορτάζ της The New York Times περιγράφει την περίπτωση 78χρονου χειρουργού-ογκολόγου, του οποίου οι συνάδελφοι άρχισαν να παρατηρούν ανησυχητική διστακτικότητα στο χειρουργείο. Μετά από απαίτηση της διοίκησης, υποβλήθηκε σε εκτενή γνωστικό έλεγχο στο πρόγραμμα Aging Surgeon του νοσοκομείου Sinai στη Βαλτιμόρη. Τα αποτελέσματα έδειξαν ήπια γνωστική διαταραχή, ικανή να επηρεάσει πολύπλοκες επεμβάσεις. Ο γιατρός δεν αποσύρθηκε, αλλά απομακρύνθηκε από το χειρουργείο και συνέχισε να βλέπει ασθενείς σε κλινικό περιβάλλον.
Τέτοια περιστατικά, σύμφωνα με ειδικούς, θα πληθαίνουν. Το 2005, το ποσοστό γιατρών άνω των 65 ετών που έβλεπαν ασθενείς ήταν 11%· το 2025 έφτασε το 22,4%, δηλαδή σχεδόν 203.000 ενεργοί γιατροί. Την ίδια στιγμή, η έλλειψη προσωπικού –ιδίως στην πρωτοβάθμια φροντίδα και στην περιφέρεια– καθιστά πολιτικά και ηθικά δύσκολη κάθε απόπειρα «εκκαθάρισης» έμπειρων επαγγελματιών.
Έρευνες, ωστόσο, δείχνουν ότι από τα μέσα της έβδομης δεκαετίας ζωής παρατηρείται σταδιακή μείωση γνωστικών δεξιοτήτων σε μέρος των γιατρών: πιο αργοί χρόνοι αντίδρασης, παρωχημένες γνώσεις, μειωμένη ευελιξία. Η εικόνα δεν είναι ομοιόμορφη. Ορισμένοι γιατροί αποδίδουν εξίσου καλά με τα 40 ή τα 50 τους, ενώ άλλοι αρχίζουν να δυσκολεύονται αισθητά.
Απέναντι σε αυτό το δεδομένο, λίγα μόνο νοσοκομεία έχουν θεσπίσει υποχρεωτικά προγράμματα ελέγχου για γιατρούς άνω των 70 ή 75 ετών. Το Yale New Haven Hospital κατέγραψε ότι 12,7% των γιατρών που εξετάστηκαν παρουσίαζαν γνωστικά ελλείμματα ικανά να επηρεάσουν την αυτόνομη άσκηση της ιατρικής. Στο Hartford HealthCare, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 14,4%.
Παρά τα ευρήματα, τα προγράμματα αυτά συνάντησαν σφοδρές αντιδράσεις. Πολλοί γιατροί υποστήριξαν ότι πρόκειται για ηλικιακή διάκριση και ότι «θα καταλάβουν μόνοι τους πότε πρέπει να αποσυρθούν» – κάτι που, σύμφωνα με τους ίδιους τους υπεύθυνους των προγραμμάτων, συχνά δεν ισχύει.
Το 2020, η Equal Employment Opportunity Commission κατέθεσε αγωγή κατά του Yale New Haven, καταγγέλλοντας διακρίσεις λόγω ηλικίας και αναπηρίας. Η υπόθεση παραμένει ανοιχτή και είχε άμεσο αποτέλεσμα: αρκετά νοσοκομεία «πάγωσαν» ή εγκατέλειψαν τα αντίστοιχα προγράμματα, φοβούμενα νομικές συνέπειες. Έτσι, σήμερα, τέτοιες δομές αποτελούν «αμελητέα μειονότητα» στο αμερικανικό σύστημα υγείας.
Οι υποστηρικτές των ελέγχων επιμένουν ότι ο στόχος δεν είναι η απομάκρυνση, αλλά η προσαρμογή: λιγότερο απαιτητικά ωράρια, απλούστερες πράξεις, μετάβαση σε ρόλους διδασκαλίας, καθοδήγησης ή συμβουλευτικής. Παρ’ όλα αυτά, αρκετοί γιατροί επιλέγουν την πρόωρη συνταξιοδότηση αντί της υποχρεωτικής αξιολόγησης.
Το μέλλον παραμένει ανοιχτό. Μια λύση θα ήταν ο τακτικός γνωστικός έλεγχος όλων των γιατρών, ανεξαρτήτως ηλικίας – κάτι που σήμερα θεωρείται χρονοβόρο και δαπανηρό, αλλά θα απέφευγε τις κατηγορίες περί ηλικιακής διάκρισης. Μέχρι τότε, ειδικοί τονίζουν την ανάγκη αλλαγής κουλτούρας: λιγότερη «προστασία των δικών μας» και μεγαλύτερη έμφαση στην ασφάλεια των ασθενών.
Όπως το συνοψίζει χαρακτηριστικά ένας από τους ειδικούς που μιλούν στο ρεπορτάζ: «Αν βλέπεις κάτι, πες κάτι. Πρώτα απ’ όλα, οφείλουμε να προστατεύουμε τους ασθενείς».
Επειδή στα πρώτα στάδιά του είναι εντελώς ασυμπτωματικό, κρίνεται εξαιρετικά σημαντικός ένας προληπτικός οφθαλμολογικός έλεγχος (checkup) με απαραίτητη την εξέταση της τονομέτρησης
17°
