Ξέρεις τι είναι το τιριτιτίμ; Μικρό γαστρονομικό λεξικό για τις διακοπές σου στα νησιά

Τι είναι το σαλατούρι και τι το μελαχρινό; Ξέρεις από τιριτιτίμ; Πριν ξαμοληθείς στα ωραία ελληνικά νησιά, πάρε μαζί σου αυτό το μικρό γαστρονομικό λεξικό, γεμάτο με άγνωστες μεν, πολύ νόστιμες δε λέξεις. Καιρός να μάθεις πώς λένε τα σαλιγκάρια στις Κυκλάδες και τι να περιμένεις άμα παραγγείλεις τούρτα στα Χανιά.

1. Βενιζελικά. Βενιζέλος επισκέπτεται νησί, νησιώτες του προσφέρουν τοπικό γλυκό. Βενιζέλος ενθουσιάζεται, γλυκό βρίσκει καινούργιο όνομα. Όλα αυτά στη Λήμνο.

2. Βολάκι.Μαλακό, πικάντικο τυρί που πήρε το όνομά του από την αρχαία λέξη βώλαξ, γιατί μοιάζει με σβόλο! Το τρως στην Άνδρο και στην Τήνο, παίρνεις και μαζί σου.

3. Γιαπράκια. Λιλιπούτεια ντολμαδάκια. Τα φτιάχνουν σε όλη τη Ρόδο, αλλά στο χωριό Σάλακος τα πιο παινεμένα.

4. Γκόγκλιες ή κουρκουμπίνες. Παραδοσιακό ζυμαρικό της Νότιας Εύβοιας. Σκέτα με φρέσκο βούτυρο και τυρί ή με κρέας κοκκινιστό.

5. Γούνα. Ψάρι (κολιός, σκουμπρί ή σαφρίδι) που οι ψαράδες παλιά κρέμαγαν στον ήλιο για να το διατηρήσουν. Ξακουστός μεζές της Πάρου.

6. Καραβόλοι. Οι χοχλιοί, τα σαλιγκάρια. Στη Μήλο οι καλύτεροι – στιφάδο με ντομάτα και μπόλικα κρεμμύδια! Τέλειος μεζές για τσίπουρο.

7. Κοτόπουλο τσερέπα. Το κλασικό με πατάτες (αλλά και σκόρδο και ντοματούλα), όπου τσερέπα είναι το σκεπαστό σκεύος που κλείνει ερμητικά και κάνει το φαγητό λουκούμι. Στη Ζάκυνθο.

8. Κουφέτο. Αν φαντάζεσαι το ωραίο κουφετάκι με το αμύγδαλο και τη σοκολάτα, φαντάζεσαι λάθος. Στη Μήλο είναι γλυκό του κουταλιού με κολοκύθα, μέλι και αμύγδαλα.

9. Λαγωτό. Δαγκωτό! Σαλτσούλα της Κεφαλονιάς με μπόλικο σκορδάκι. Φτιάχνεται συνήθως με λαγό ή κουνέλι αλλά όχι μόνο.

10. Λαδένια. Η φοκάτσια του Αιγαίου! Παραδοσιακή συνταγή της Κιμώλου για λαδόψωμο που ψήνεται μαζί με φέτες ντομάτας, κρεμμύδι, αλάτι και ρίγανη.

11. Λακάνη. Μοσχάρι με χόντρο ή ρεβίθια και μυρωδικά ψημένα 24 ώρες μέσα σε κεραμική λεκάνη (λακάνη) στον ξυλόφουρνο. Το γιορτινό φαγητό της Ρόδου.

12. Λαμπριανό, λαμπριάτης. Λαμπριανό στην Αστυπάλαια, Λαμπριάτης στην Άνδρο. Αρνί ή κατσικάκι που γεμίζεται με ρύζι και εντόσθια και σιγοψήνεται όλο το βράδυ στον ξυλόφουρνο, παραμονή της Λαμπρής (αλλά πλέον και όλο τον χρόνο).

13. Λουβιά. Τα αμπελοφάσουλα στη Μύκονο (αλλά και σε άλλα κυκλαδίτικα νησιά), οι μερακλήδες τα σερβίρουν με σκορδαλιά.

14. Λούζα. Μην πάει ο νους σου στο κακό (… ίσα, μωρή λούζα), εδώ μιλάμε για το παραδοσιακό αλλαντικό των Κυκλάδων! Το βρίσκουμε κυρίως στη Σύρο, την Τήνο, την Άνδρο και τη Μύκονο.

15. Μαγγίρι. Κρητικό ζυμαρικό, φαρδύ σαν χυλοπίτα, αλλά κοντούλι. Στο ίδιο πιάτο τα μισά ζυμαρικά μαγειρεύονται μέσα σε ζωμό αρνιού και τα άλλα μισά τηγανίζονται.

16. Μαστέλο. Αρνάκι ή κατσικάκι που ψήνεται όλο το βράδυ στους σιφνέικους ξυλόφουρνους μέσα στο ομώνυμο πήλινο σκεύος.

17. Μελαχρινό. Και μελαχρινό και νόστιμο. Έτσι κάνουν τις καρυδόπιτες στη Νάξο.

18. Μελιτίνια. Γλυκάκι που γίνεται με τυρί και μέλι και μοιάζει με το λυχναράκι. Τούτα εδώ τα αγαπάνε πολύ στη Σαντορίνη.

19. Μόστρα. Μυκονιάτικος ντάκος με παξιμάδια, ντομάτα και κοπανιστή. Είναι να μην τον μοστράρεις;

20. Μούρι. Αρνάκι ή κατσικάκι γεμιστό με ρύζι, εντόσθια, μπαχαρικά. Το φτιάχνουν στην Κάλυμνο, πες το μούουουρι για να κάνεις τον ντόπιο.

21. Μπούκνες, τσαπέλες, αμπουρκούνες, μπαρδατζίκια. Τα σύκα, όπως και να μας τα πουν, τα τρώμε όπου τα πετύχουμε.

22. Μωρόπουλα. Τα μικρά και τρυφερά κολοκυθάκια στην Κεφαλονιά. Βραστά ή τηγανητά με σκορδαλιά.

23. Οφτό. Το «οπτόν» των αρχαίων, το ψημένο στη φωτιά (μέσα σε λάκκο ή σε σούβλες αντικριστές) κρέας, και ο πιο αγαπημένος τρόπος των Κρητικών. Και πατάτες οφτές.

24. Παπαλίνες. Ξακουστές σαρδέλες της Λέσβου. Ψαρεύονται στον κόλπο της Καλλονής κι αμέσως παστώνονται στο αλάτι (μισή ωρίτσα είναι αρκετή) από τις κοντινές αλυκές. Μούρλια!

25. Πασπαλάς. Κρέας βρασμένο σε μικρά κομμάτια μέσα στο λίπος του. Δεν είναι τόσο μεζές, όσο τρόπος μαγειρέματος ως μέσο διατήρησης του κρέατος. Στην Τζια, στη Λέσβο, στην Εύβοια.

26. Πατατάτο. Δεν είναι στάση του σεξ, το λες όμως και σεξ. Κατσικάκι με πατάτες στην κατσαρόλα, συνταγή-λουκούμι από την Αμοργό. Το καλύτερο στο πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής (25 Ιουλίου) στην Κάτω Μεριά Αμοργού.

27. Ραφιόλια. Λαχταριστά τυροπιτάκια που κάνουν στη Μύκονο και στην Πάρο. Τα θες.

28. Ριγανάδα. Φρυγανισμένο ψωμί, τριμμένη ντομάτα, λάδι, αλάτι, μπόλικη ρίγανη. Αυτή την πεντανόστιμη μπρουσκετούλα την τρως στην Κεφαλονιά και στη Λευκάδα.

29. Σαλατούρι. Μπορεί να σου θυμίζει το τακαμούρι, αλλά στην πραγματικότητα είναι σαλάτα με σαλάχι. Τη φτιάχνουν στην Πάρο.

30. Σεφουκλωτή. Δεν είναι αυτό που νομίζεις, αλλά μια εντελώς αθώα πίτα με σέσκουλα από τη Νάξο.

31. Σιγκάθουρο. Βούτυρο υπερσυμπυκνωμένο που το φτιάχνουν στις Κυκλάδες και θα το φας σε (παραδοσιακή) ταβέρνα, για πρωινό, ή σε πίτες.

32. Σουγάνια. Τα γεμιστά κρεμμύδια, οι κρεμμυδοντολμάδες της Μυτιλήνης.

33. Σούμα. Τοπικό απόσταγμα, ιδιαίτερα δημοφιλές στην Πάρο (αν και το συναντάμε σε πολλά ακόμη νησιά του Αιγαίου). Δεν έχει καμία σχέση με τη φράση «Κάνω τη σούμα», την οποία σίγουρα δεν μπορείς να κάνεις έπειτα από μερικά ποτηράκια.

34. Σουφικό. Δηλαδή όλο το καλοκαιρινό μποστάνι στην κατσαρόλα. Το αγαπημένο λαδερό της Ικαρίας.

35. Σφουγγάτο. Ομελέτα με κολοκυθάκια, θα το φας στη Μυτιλήνη, στην Κρήτη, στην Κύθνο, βρες την παραλλαγή με βλίτα!

36. Τιριτιτίμ. Θα έκανε σουξέ ως λαϊκό τραγούδι, αλλά και ως ομελέτα με κολοκυθάκια από τη Σύρο την έχει την καριέρα του.

37. Τούρτα. Πίτα των Χανίων γεμιστή με κρέατα που περίσσεψαν από το γιορτινό ή και το χτεσινό τραπέζι (αρνί, κατσίκι ή και μοσχάρι), με ξινομυζήθρα, στάκα, δυόσμο και μπόλικο σουσάμι από πάνω.

38. Φλωμάρια. Τα χειροποίητα ζυμαρικά της Λήμνου. Μοιάζουν με χοντρές χυλοπίτες. Πάρ’ τα με κόκορα.

39. Φρουτάλια ή φουρτάλια. Η κυκλαδίτικη ομελέτα με πατάτες (που μαγειρεύονται στη γλίνα του χοιρινού) μαζί με ντόπια λουκάνικα. Ναι, το λες και κυρίως γεύμα.

40. Χάχλες. Καλέ, δεν σε βρίζουν! Οι χάχλες είναι τραχανάς σε σχήμα βαρκούλας. Τις συναντάμε αποκλειστικά στη Λέσβο.