10+1 μαθήματα διαχείρισης της καθημερινότητας από τον… στρατό

Την προηγούμενη Δευτέρα είχαμε δημοσιεύσει εδώ ένα σημείωμα με τίτλο «30 εύκολα κόλπα για μια πιο οργανωμένη ζωή», πράγματα που τα υποστηρίζουμε διακαώς και εμπράκτως. Σήμερα, θα το πάμε ακόμα… παραπέρα, παίρνοντας λίγη βοήθεια από τον στρατό.

Μας αρέσει δεν μας αρέσει, ο στρατός είναι ένας από τους πιο πολυδιάστατους οργανισμούς στην ιστορία της ανθρωπότητας, καθώς απαιτεί για τη λειτουργία του την εξειδικευμένη υποστήριξη σχεδόν κάθε επιστημονικού κλάδου. Κυριολεκτικά. Από πάντα την απαιτούσε, αλλά σε κάθε ιστορική περίοδο αντλεί ακόμη περισσότερη από παντού.

Αίφνης, πολλοί από τους καλύτερους μηχανικούς του κόσμου δούλευαν ανέκαθεν και εξακολουθούν και σήμερα να δουλεύουν για τον στρατό, ενώ η στρατιωτική ιατρική είναι τοπ σε κάθε χώρα. Δεν χρειάζεται βέβαια να πούμε πολλά για την πληροφορική και την κυβερνοασφάλεια, για τη διαχείριση δικτύων, την κρυπτογραφία και την προστασία από ψηφιακές απειλές. Ή για τη νομική επιστήμη, το διεθνές δίκαιο των ενόπλων συγκρούσεων, τις στρατιωτικές συμβάσεις, τη διοικητική δικαιοσύνη κλπ. κλπ.

Ας μην κάνουμε λόγο επίσης για τη μετεωρολογία, τη γεωλογία και τη χαρτογραφία, για τη δημιουργία γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών, για την ανάπτυξη υλικών (που αργότερα θα βρουν χρήσεις και στην πραγματική ζωή: στην ειρήνη), τη βαλλιστική, την πυρηνική άμυνα και την ανάλυση χημικών/βιολογικών απειλών. Ας σκεφτούμε μόνο για μια στιγμή τα οικονομικά και τα logistics, που παίζουν κάτι παραπάνω από καίριο λόγο στον πόλεμο — αλλά βέβαια και στην ειρήνη: για τον προγραμματισμό και την κατάρτιση προϋπολογισμών, τη διαχείριση της εφοδιαστικής αλυσίδας, τις προμήθειες κ.ο.κ.

Ίσως το πιο κύριο όμως είναι οι στρατιωτικές δεξιότητες στην ανάλυση γεωπολιτικών δεδομένων και τον στρατηγικό σχεδιασμό, αφενός, και στην επιλογή προσωπικού, την ψυχολογία της μάχης και τη διαχείριση του μετατραυματικού στρες, αφετέρου. Ο στρατός έχει αποδείξει πως μπορεί να είναι εξαιρετικά αποτελεσματικός, και πως έχει έναν συγκεκριμένο τρόπο για να κάνει τη δουλειά που κάνει. Έναν τρόπο σχετικά αναλλοίωτο στους αιώνες, παρά τις τεχνολογικές εξελίξεις σε κάθε επιστημονικό τομέα που τον αφορά. Τα πράγματα λειτουργούν, και, εφόσον λειτουργούν, δεν χρειάζεται να αλλάξουν — ίσως μόνο να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις των καιρών.

Δεν μιλάμε εδώ, προφανώς, για μια κάποια μίμηση της στρατιωτικής ζωής, πόσο δε μάλλον για… στρατιωτικοποίηση της καθημερινότητάς μας. Αλίμονο. Η στρατιωτική εκπαίδευση, η πειθαρχία και όλα αυτά δεν θα μεταφερθούν ποτέ αυτούσια στην πολιτική ζωή — δεν είμαστε, δόξα τω Θεώ, αρχαία Σπάρτη.

Ωστόσο, ορισμένες στρατιωτικές πρακτικές έχουν άμεση λειτουργική αξία (και λίγα λέμε), γιατί μειώνουν την αβεβαιότητα που πηγάζει από το άγχος της ζωής, της δουλειάς και των αμέτρητων αντιξοοτήτων, και αυξάνουν την αποτελεσματικότητα των μικρότερων τη τάξει οργανισμών, όπως είναι —ποια άλλα— τα σπίτια μας. Δεν έχουμε να κάνουμε με τυφλή υπακοή σε… διαταγές, ούτε για όπλα και σκοτωμούς: αλλά για ένα σύνολο συνηθειών που οργανώνουν τη συμπεριφορά μας καλύτερα από ό,τι το «οχ αδερφέ» και το «έχει ο Θεός». Για την ακρίβεια, μάλιστα, δεν είναι καθόλου λίγα τα νοικοκυριά που ήδη εφαρμόζουν τα περισσότερα από όσα θα πούμε αμέσως παρακάτω. Ίσως να είναι και τα περισσότερα.

* * *

Ακολουθούν 10+1 στρατηγικές πρακτικές εμπνευσμένες από τη στρατιωτική οργάνωση, για να φυσήξει μια ειρηνική αύρα τάξης, αποτελεσματικότητας και ψυχικής ανθεκτικότητας στην καθημερινότητά σας:

1. Φροντισμένος χώρος και εμφάνιση: Η βάση της τάξης

Πέρα από ζήτημα αισθητικής, η φροντίδα του προσωπικού χώρου και της εμφάνισής μας είναι θέμα αυτοσεβασμού. Ένας τακτοποιημένος χώρος δημιουργεί ένα στοιχειώδες επίπεδο εσωτερικής τάξης, που επηρεάζει άμεσα τη συγκέντρωση και τη διάθεσή μας. Το να τινάζεις τα σκεπάσματα αμέσως μόλις σηκώνεσαι και να στρώνεις το κρεβάτι σου μπορεί να φαίνεται λίγο, αλλά είναι πολύ περισσότερο από ανακουφιστικό. Είναι επίσης μια σταθερή βάση για να ξεκινήσεις τη μέρα σου. Παράλληλα, η ελάχιστη προσοχή που θα δώσουμε στην προσωπική μας εμφάνιση εκπέμπει σοβαρότητα και καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο μάς αντιμετωπίζουν οι άλλοι. Και το αντίθετο…

2. Διαχείριση χρόνου και συνέπεια: Ο μηχανισμός της αξιοπιστίας

Τα σταθερά ωράρια, η έγκαιρη προσέλευση και η σαφής κατανομή των υποχρεώσεών μας μέσα στην ημέρα εκμηδενίζουν την αναβλητικότητα και βοηθούν όσο λίγα πράγματα στην παραγωγικότητα. Δεν μπορούμε να σκεφτούμε κάτι πιο βοηθητικό για μια ήρεμη ζωή από την ιεράρχηση των πραγμάτων που έχουμε να κάνουμε, αφενός, και από το να καταπιαστούμε πρώτα-πρώτα με τα πιο απαιτητικά, αφετέρου. Μόνο έτσι βελτιώνουμε την απόδοσή μας. Από την άλλη, η ακρίβεια στα «μικρά» —στα ραντεβού μας, στις προθεσμίες μας κλπ.— χτίζει εμπιστοσύνη και για τα «μεγάλα», ήτοι για τις σχέσεις μας με τους άλλους, που είναι εξαρχής και ο λόγος της κοινωνικοποίησής μας.

3. Πειθαρχία και κανόνες: Η εγγύηση της ασφάλειας

Η πειθαρχία και η τήρηση των κανόνων εύρυθμης λειτουργίας δεν είναι αυτοσκοπός, δεν είναι κάτι που απλώς πρέπει να γίνεται γιατί «έτσι». Αντίθετα, αυτά τα δυο απλά πράγματα εξασφαλίζουν τη συλλογική λειτουργία ενός νοικοκυριού, μιας δουλειάς, ή ενός κοινωνικού περιβάλλοντος. (Βασικά, την ίδια τη δημοκρατία: οι κοινωνίες αναγκάζονται να ξοδεύουν πολλαπλάσιους πόρους από όσους, επί παραδείγματι, για την υγεία και την εκπαίδευση για να κυνηγάνε τους εγκληματίες και τους κλέφτες. Και δεν εννοούμε τους κλέφτες τού σούπερ-μάρκετ…) Θεωρούμε τη συμμόρφωση σε βασικές διαδικασίες, από την οδήγηση έως τη συμπεριφορά μας σε κοινόχρηστους, δημόσιους χώρους, την πρώτη και βασικότερη κοινωνική μας υποχρέωση.

4. Σαφήνεια και επικοινωνία: Η εξάλειψη της παρεξήγησης

Η καθαρή, σαφής επικοινωνία είναι ζωτικής σημασίας. Σύντομα, συγκεκριμένα μηνύματα και ξεκάθαρες οδηγίες —με επιβεβαίωση της κατανόησής τους— εξαλείφουν παρεξηγήσεις και καθυστερήσεις, τόσο στο επαγγελματικό όσο και στο προσωπικό μας περιβάλλον. Όλα αυτά δεν είναι πράγματα που πρέπει να τα βλέπουμε ελαφρά ή να τους γυρίζουμε την πλάτη. Η εύρυθμη λειτουργία του στρατού, από τα αρχαία χρόνια ακόμα, στηρίχτηκε σε πολύ σαφή και πολύ συγκεκριμένα «τηλεγραφήματα». Μια χαώδης επικοινωνία έχει τα αντίθετα ακριβώς αποτελέσματα, είτε μιλάμε για το δουλειά μας, είτε για το σπίτι μας. Φροντίστε να επικοινωνείτε με σαφήνεια, και κυρίως: γραπτώς, με απλά γραμμένα, ξεκάθαρα μηνύματα. Και πείτε όχι στο τηλέφωνο.

5. Προετοιμασία και πρόβλεψη: Η εξουδετέρωση του απρόοπτου

Μια καλή προετοιμασία για κάθε μας δουλειά περιορίζει τα απρόοπτα και εξαλείφει τον κίνδυνο της «λευκής σελίδας» και του άγχους απέναντί της — για να χρησιμοποιήσουμε έναν όρο από τη δημιουργική γραφή. Κάνοντας έναν βασικό έλεγχο πριν από κάθε μας ενέργεια, οργανώνοντας την επόμενη ημέρα από το προηγούμενο βράδυ, και έχοντας πάντα ένα «Σχέδιο Β» στο μυαλό μας, προσφέρουμε ένα μεγάλο και κρίσιμο δώρο στον εαυτό μας. Δεν μπορούμε να προβλέψουμε τα πάντα, αλλά κάθε φορά που το καταφέρνουμε αισθανόμαστε νικητές. Βοηθά πολύ να έχουμε ένα μπλοκάκι δίπλα στον υπολογιστή μας, στην τσάντα, ή στον πάγκο της κουζίνας. Κανείς ποτέ στην ιστορία της ανθρωπότητας δεν σημείωσε κάτι στο κινητό του. Ωστόσο το Calendar βοηθάει τρομερά.

6. Ανθεκτικότητα και αυτοέλεγχος: Η διαχείριση της πίεσης

Η ανθεκτικότητα και ο αυτοέλεγχος σφυρηλατούνται μέσα από την πίεση. Στην καθημερινότητα, αυτό μεταφράζεται στην ικανότητά μας να συνεχίζουμε παρά τις όποιες δυσκολίες, να διαχειριζόμαστε το άγχος μας, και να αποφεύγουμε τις υπερβολικές αντιδράσεις. Η διαχείριση της αποτυχίας ακολουθεί και αυτή την ίδια λογική: αναγνώριση του λάθους που κάναμε, διόρθωση, επανάληψη με καλύτερες προοπτικές. Αναγνωρίζουμε πως αυτά ακούγονται πολύ θεωρητικά (λίγο καλύτερα από το «Όσες φορές και να πέσεις, τόσες φορές να σηκωθείς»), αλλά είναι τα πιο σημαντικά απ’ όλα τα άλλα. Όπως επίσης είναι φανερό, μια τέτοια τακτική βοηθά κυρίως στη δουλειά μας. Δεν δουλεύουμε για να τρελαινόμαστε, αλλά για να πληρώνουμε το νοίκι και να ξοδεύουμε τα υπόλοιπα λεφτά μας όπου μάς κάνει κέφι.

7. Ηθική και λογοδοσία: Το θεμέλιο της εμπιστοσύνης

Η ανάληψη της ευθύνης για ένα λάθος και η λογοδοσία ενισχύουν και τροφοδοτούν την εμπιστοσύνη. Το να ολοκληρώσουμε χωρίς εκπτώσεις το καθήκον που μας έχει ανατεθεί, το να παραδεχόμαστε τα λάθη και τις τυχόν ανεπάρκειές μας, το να διορθώνουμε τα σφάλματά μας — όλα αυτά, που επίσης σε κάποια αυτιά ακούγονται κάπως γενικά και αόριστα, είναι από τα πιο βασικά στοιχεία των λειτουργικών σχέσεων. Μάλιστα, είναι αυτά ακριβώς που κάνουν τον άλλον να μας εμπιστεύεται: όχι η διαρκής επιτυχία και η «αριστεία». Σε αυτό το επίπεδο, εντάσσεται και η στοιχειώδης αντίληψη ηγεσίας, η ανάληψη πρωτοβουλιών, κάτι υπέροχο από μόνο του όταν γίνεται με περίσκεψη και σύνεση. Σκεφτείτε το!

8. Ομαδικότητα και συνέργεια: Η ισχύς εν τη ενώσει

Η ομαδικότητα βασίζεται στη σαφή κατανομή ρόλων, στον αλληλοσεβασμό και στην τήρηση των συμφωνηθέντων. Η κατανόηση της θέσης του καθενός μέσα στο σύνολο, η υποστήριξη των άλλων και η αποφυγή —αλίμονο— υπονόμευσης της κοινής προσπάθειας πολλαπλασιάζουν τη συνολική απόδοση. Ο σεβασμός προς τη δομή και την «ιεραρχία» είναι ζήτημα λειτουργικότητας, όχι δουλοπρέπειας. Και βέβαια, όπως είναι φανερό, όλα αυτά δεν αφορούν κυρίως μια επιχείρηση, αλλά οικογένειες με παιδιά. Τίποτε δεν μπορεί να λειτουργήσει σωστά αν δεν βγάζει βόλτα τον σκύλο αυτός που είναι υπεύθυνος για τον σκύλο. Και τίποτε δεν μπορεί να λειτουργήσει σε ανθρώπινο επίπεδο αν βλέπουμε τον άλλον σαν κατώτερό μας. Ο κάθε λογής σεξισμός πρέπει να ποδοπατιέται εν τω άμα.

9. Ύπνος και φυσική κατάσταση: Το καύσιμο της απόδοσης

Η καλή φυσική κατάσταση και η καθημερινή κίνηση έχουν άμεσο αντίκτυπο στην ενέργειά μας κατά τη διάρκεια της ημέρας, στη γνωστική μας απόδοση, και στην ποιότητα του ύπνου μας το βράδυ. Δεν απαιτείται κάποιου είδους εξαντλητικό πρόγραμμα, ούτε χρειάζεται να γίνουμε «βατράχια» ή να κάνουμε την εκπαίδευση των ΟΥΚ. Προς Θεού. Αλλά η σταθερή ενσωμάτωση της άσκησης ως στοιχείου συντήρησης του οργανισμού μας είναι πάρα-πάρα πολύ βασική. Σημαίνει ότι σεβόμαστε τον εαυτό μας πρωτίστως, αλλά και τους ανθρώπους που ζουν μαζί μας και θέλουν να μας βλέπουν γερούς και υγιείς. Κανείς άνθρωπος που έβαλε την άσκηση στη ζωή του δεν το μετάνιωσε ποτέ. Δεν υπάρχουν εξαιρέσεις στον κανένα, ούτε θα υπάρξουν.

10. Συντήρηση και πόροι: Η ορθολογική διαχείριση

Η λιτότητα και η ορθολογική χρήση των πόρων εξαλείφουν τη σπατάλη. Η συντήρηση του εξοπλισμού —αλήθεια, δεν χρειάζεται να αντικαθιστούμε μια συσκευή που έχει χαλάσει: τις περισσότερες φορές μπορούμε να τη φτιάξουμε—, η αποφυγή περιττών δαπανών και η προσεκτική διαχείριση των χρημάτων, του χρόνου και της ενέργειάς μας θωρακίζουν τη σταθερότητα στη ζωή και στις σχέσεις μας, και, προφανώς, μας εξοικονομούν πόρους για να τους χαλάσουμε σε λούσα. Δεν μιλάμε δηλαδή για τσιγκουνιά και μιζέρια, αλλά για ένα συνώνυμο της κοινωνικής σοφίας: τη φειδώ. Ποτέ δεν είναι αργά για να γίνουμε ορθολογικοί καταναλωτές, δηλαδή άνθρωποι που μπορούν να βάλουν δυο δραχμές στην άκρη για να κάνουν αύριο μια τρέλα.

10+1. Επανάληψη και ρουτίνα: Το εργαλείο της αυτοματοποίησης

Αν χαρακτηρίζει κάτι τον στρατό, αυτό είναι η ευλαβική, διαρκής επανάληψη των ίδιων και των ίδιων πραγμάτων. Δεν γίνεται από κάποια μανία ομοιομορφίας αυτό, ή από αλόγιστη λατρεία στην αυτοματοποίηση· γίνεται επειδή η συστηματική εκπαίδευση σε μία σειρά από δεξιότητες και συνήθειες σε αποφορτίζει από το άγχος. Οι σταθερές, επαναλαμβανόμενες πρακτικές σχεδόν στο καθετί —όπως στις πολεμικές τέχνες επίσης, όπου ο ασκούμενος εκτελεί πάντα τις ίδιες τεχνικές— αυτοματοποιούν τις βασικές αποφάσεις που καλούμαστε να πάρουμε στην καθημερινότητά μας, και απελευθερώνουν πολύτιμο νοητικό χώρο για πολύ πιο σύνθετα ζητήματα. Η καθημερινότητα γίνεται έτσι πιο προβλέψιμη και πολύ πιο εύκολα διαχειρίσιμη. Και, σε κάθε περίπτωση, είναι καλό να ξέρεις πάντα πού είναι τα κλειδιά του σπιτιού, το τηλέφωνο και τα ακουστικά σου. Ψέματα;

Αυτά. Τους ζυγούς λύσατε.

Το Ημερολόγιο κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα και Πέμπτη. Κάθε Σάββατο, παρουσιάζουμε το πορτρέτο μιας «άγνωστης» γυναίκας πρωτοπόρου του περασμένου καιρού, ή μιας Άλλης Γυναίκας. Τις Κυριακές, η στήλη μεταμορφώνεται στο Βιβλίο της Εβδομάδας. Στείλτε μας μέιλ αν θέλετε να μας πείτε ή να μας ρωτήσετε κάτι — οτιδήποτε. Μην ξεχνάτε, επίσης, πως κάθε Τρίτη πρωί έχουμε και πόντκαστ! Σας ευχαριστούμε πολύ.