Πολιτικη & Οικονομια

Συντελεστής δόμησης: Η μεταρρύθμιση άργησε 47 χρόνια

Μια καλή λύση θα ήταν να αποφασίσουν οι κάτοικοι σε κάθε δήμο τι θέλουν. Αν πουν όχι στη μεταφορά, να αναλάβουν αυτοί να αποζημιώσουν τους δικαιούχους. Το κόστος να πηγαίνει εκεί όπου υπάρχει και το όφελος.

Παντελής Καψής
ΤΕΥΧΟΣ 1019
3’ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Η καθυστέρηση στη μεταφορά συντελεστή δόμησης, οι αντιφάσεις της πολεοδομικής πολιτικής, η στεγαστική κρίση και τα εμπόδια στις μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα.

Ο νόμος για τη μεταφορά του συντελεστή δόμησης ψηφίστηκε για πρώτη φορά το 1979. Εισηγητής ήταν ο Στ. Μάνος, ο οποίος έφυγε πρόσφατα από τη ζωή. Δεν πρόλαβε: 47 χρόνια μετά, ο νόμος δεν έχει εφαρμοστεί ακόμα. Κι όπως φαίνεται, θα εφαρμοστεί, αν εφαρμοστεί, κουτσουρεμένος. Οι δικαιούχοι θα παραμείνουν για καιρό ακόμα στο ακουστικό τους. Το παράδοξο είναι ότι δεν υπάρχει κανείς που να διαφωνεί με τον νόμο. Από παντού ακούς καλά λόγια. Από την πρώτη στιγμή, μάλιστα, θεωρήθηκε ότι είναι μια σημαντική καινοτομία, η οποία θα βοηθούσε στην προστασία των παραδοσιακών κτιρίων και στη δημιουργία κοινόχρηστων χώρων.

Η πραγματικότητα αποδείχτηκε διαφορετική. Σχεδόν παντού όπου πήγε να εφαρμοστεί υπήρξαν αντιδράσεις. Το φαινόμενο είναι γνωστό, έχει και όνομα: «Όχι στη δική μου αυλή». Η επιχειρηματολογία επίσης γνωστή: Δεν θέλουμε άλλο τσιμέντο, στον δικό μας τον δήμο δεν υπάρχουν οι υποδομές. Αυτό το δεύτερο για τις υποδομές είναι κάπως περίεργο, βέβαια. Δεν πρόκειται να αυξηθούν ούτε οι κάτοικοι ούτε τα αυτοκίνητα. Θα υπάρξει απλώς μια ανακατανομή. Αν οι μελέτες που έχουν γίνει για τις ζώνες υποδοχής, μάλιστα, είναι σωστές –και είναι μεγάλο αυτό το «αν»–, η ανακατανομή θα είναι συνολικά κοινωνικά επωφελής. Όσο για τα επιπλέον τετραγωνικά, οι προβλέψεις, σύμφωνα με τους όρους δόμησης σε κάθε δήμο, δεν θα αλλάξουν, από τη στιγμή που η μεταφορά θα επιτρέπεται να γίνει μόνο στο εσωτερικό κάθε δήμου. Τα επιπλέον τετραγωνικά από τη μεταφορά του συντελεστή θα είναι τα τετραγωνικά που δεν χτίστηκαν, πάντα στο επίπεδο του δήμου.

Φυσικά το πρόβλημα είναι βαθύτερο. Υποτίθεται ότι τα υψηλά ενοίκια και η ακριβή στέγη είναι ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα που μας απασχολούν. Ενδιαφέρει κυρίως τις νέες οικογένειες που θέλουν να αποκτήσουν σπίτι. Με αυτή την έννοια σχετίζεται άμεσα και με τη βραδυφλεγή βόμβα του δημογραφικού. Όπως αναγνωρίζουν όλοι, η μόνη ουσιαστική λύση είναι η αύξηση της προσφοράς. Αναπόφευκτα περισσότερο τσιμέντο. Οι αλλαγές που προωθούνται, ωστόσο, κινούνται συνήθως στην αντίθετη κατεύθυνση: οι περιορισμοί στη δόμηση είναι το αίτημα της κοινωνίας. Έτσι, για παράδειγμα, το νέο πολεοδομικό για τον Δήμο Αθηναίων, όπου και το μεγαλύτερο πρόβλημα, προτείνει μειώσεις στους συντελεστές δόμησης. Το ίδιο συμβαίνει και σε άλλους δήμους. Πράγμα λογικό, αν αναλογιστούμε ότι η πλειονότητα των πολιτών ζει στο δικό της σπίτι. Ό,τι ανεβάζει την αξία του είναι επιθυμητό. Ό,τι μπορεί να τη ρίξει, όπως η αύξηση της προσφοράς, εξοβελιστέο. Το οποίο σημαίνει ότι για καιρό ακόμα θα χτυπάμε το σαμάρι.

Δεν έχουμε όμως μόνο έλλειψη σε σπίτια. Τελευταία διαπιστώσαμε ότι έχουμε ελλείψεις και στις πινακίδες κυκλοφορίας! Αυτό κι αν είναι παράδοξο. Στο κάτω κάτω,  για να χτιστεί ένα σπίτι, χρειάζεται χρόνος και χρήμα. Μια πινακίδα, όμως, την οποία πληρώνει έτσι κι αλλιώς ο χρήστης; Η ιστορία φυσικά είναι γνωστή. Κάτι η ανικανότητα των υπηρεσιών, ενίοτε με το αζημίωτο, κάτι οι συνεχείς ενστάσεις των ανταγωνιστών, έχουν ως αποτέλεσμα ένας διαγωνισμός να τραβά ακόμα και χρόνια. Και καλά οι πινακίδες, μικρό το κακό, μπορεί να πει κανείς. Όταν όμως έχουμε να κάνουμε με ένα αντιπλημμυρικό έργο, που πρέπει να ολοκληρωθεί πριν πιάσουν οι βροχές, ή όταν κινδυνεύει να χαθεί η χρηματοδότηση, τι κάνεις; Η λύση είναι η απευθείας ανάθεση, στην οποία κατά κόρον έχει καταφύγει η κυβέρνηση. Για να ξεσηκώσει, φυσικά, όχι πάντα αδικαιολόγητα, διαμαρτυρίες για διαφθορά. Διαφάνεια ή έγκαιρη παράδοση του έργου, ιδού το δίλημμα.

Δεν είναι το μοναδικό. Τον τελευταίο καιρό παρακολουθούμε την εξάρθρωση δικτύων εξαπάτησης του Δημοσίου με δεκάδες ή και εκατοντάδες εικονικές επιχειρήσεις. Πώς δεν τις είχαν εντοπίσει οι φορολογικές Αρχές είναι το εύλογο ερώτημα των πολιτών. Πού ήταν ο έλεγχος όταν τις άνοιγαν; Αλλά, βέβαια, η δημιουργία αυτών των εταιρειών είναι το αποτέλεσμα μιας άλλης μεταρρύθμισης, που επιτρέπει ν’ ανοίξεις μια εταιρεία μέσα σε μία μέρα με απλούστατες διαδικασίες και μηδενικό ουσιαστικά κεφάλαιο. Όταν ψηφίστηκε ο σχετικός νόμος, χαιρετίστηκε ως μια μεγάλη νίκη επί της γραφειοκρατίας. Και ήταν. Μόνο που έρχεται κι αυτή με το δικό της κόστος.

Κάτι ανάλογο θα μπορούσε να υποστηρίξει κάποιος και για τις μικρές επιχειρήσεις και τους επαγγελματίες. Υπάρχει δυσαρέσκεια ότι πριμοδοτούνται οι μεγάλες, παίρνουν τη μερίδα του λέοντος στις χρηματοδοτήσεις. Την ώρα, μάλιστα, που οι μικροί πιέζονται τόσο από τα μέτρα για τη φοροδιαφυγή όσο και από τα αντικειμενικά κριτήρια φορολόγησης που ισχύουν για τις ατομικές επιχειρήσεις. Μια παλιά θεωρία από την εποχή της εξιδανίκευσης των «μικρομεσαίων», έχει γίνει ξανά της μόδας. Ότι η πλειονότητα αυτών των επιχειρήσεων δεν «βγαίνει» αν δεν φοροδιαφεύγει. Ότι με αυτόν τον τρόπο συντηρείται στην πραγματικότητα η οικονομία και η απασχόληση. Μπορεί και να ισχύει. Αν, όμως, θέλουμε μια οικονομία υψηλής παραγωγικότητας, να μπορεί να δίνει καλούς μισθούς, ποια άλλη λύση υπάρχει;

Και για να ξαναγυρίσουμε στη μεταφορά των συντελεστών: Μια καλή λύση θα ήταν να αποφασίσουν οι κάτοικοι σε κάθε δήμο τι θέλουν. Αυτό άλλωστε υποσχέθηκε ουσιαστικά ο πρωθυπουργός, ότι θα αποφασίζουν δηλαδή οι ίδιοι οι δήμοι. Αν πουν όχι στη μεταφορά, να αναλάβουν αυτοί να αποζημιώσουν τους δικαιούχους. Το κόστος να πηγαίνει εκεί όπου υπάρχει και το όφελος.