Η αδιέξοδη πορεία της ελληνικής Κεντροαριστεράς

Στο πρόσφατο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ η «δύσκολη» απόφαση του αποκλεισμού κάθε μορφής συνεργασίας με τη Νέα Δημοκρατία πάρθηκε γρήγορα και ομόφωνα. Το πολυδιαφημισμένο σχετικό «ψήφισμα Δούκα» δεν κατατέθηκε ποτέ αφού ο Νίκος Ανδρουλάκης αποφάσισε να το υιοθετήσει και να το συμπεριλάβει με ακόμα μεγαλύτερη έμφαση στην εισήγησή του. Για την άλλη, την πραγματικά δύσκολη απόφαση της συνεργασίας με τον Αλέξη Τσίπρα και τα κομμάτια του πρώην κόμματός του, η οποία βρίσκεται στα σχέδια πολλών υποψηφίων αρχηγών, δεν ακούστηκε σχεδόν τίποτε, αν εξαιρέσει κανείς κάποια αποσπάσματα από τολμηρές απορριπτικές ομιλίες συνέδρων.

Το γεγονός ότι το ζήτημα της συνεργασίας δεν απασχόλησε επισήμως τις εργασίες του συνεδρίου δεν σημαίνει ότι οι υπόγειες διεργασίες μεταξύ των ενδιαφερομένων δεν έχουν προχωρήσει στη διαμόρφωση σεναρίων προσέγγισης μεταξύ των δύο πλευρών. Μόνο που, με βάση τα μέχρι στιγμής δεδομένα, η προοπτική της σύγκρουσης φαίνεται να κερδίζει κατά κράτος τα σενάρια της συνεργασίας, μέχρι τις εκλογές τουλάχιστον. Η σοσιαλδημοκρατικοποίηση Τσίπρα φανερώνει την απόφασή του να διεκδικήσει τον χώρο του ΠΑΣΟΚ για δεύτερη φορά, διεκδικώντας ταυτόχρονα για τον εαυτό του τη θέση του εν αναμονή πρωθυπουργού.

Δεν θα είναι η πρώτη φορά που οι δυνάμεις της Κεντροαριστεράς, με την παραδοσιακή έννοια του επανειλημμένα κακοποιημένου όρου, δεν θα μπορέσουν να βρουν κοινό βηματισμό. Κι αυτό, όχι μόνο γιατί δεν υπάρχει ρεαλιστικό προγραμματικό υπόβαθρο αλλά, κυρίως, γιατί οι προσωπικές φιλοδοξίες εντός και εκτός των κομμάτων του χώρου αποδεικνύονται διαχρονικά αξεπέραστες. Η «μεγάλη Κεντροαριστερά» θυσιάστηκε πολλές φορές στη μεταπολίτευση στον βωμό των μικροκομματικών συμφερόντων, των αρχηγικών βλέψεων και των αλαζονικών συμπεριφορών του εκάστοτε ισχυρού που δεν έβλεπε στη συνεργασία την ενιαιοποίηση και διεύρυνση της παράταξης αλλά την κυριαρχία του κόμματος και της εξουσίας του.

Στα χρόνια της παντοκρατορίας του, το ΠΑΣΟΚ της Αλλαγής απέρριπτε κάθε ιδέα για ισότιμη συνεργασία με την Αριστερά μιλώντας απαξιωτικά για «ΠΑΣΟΚ και λοιπές δημοκρατικές δυνάμεις». Προηγουμένως είχε φροντίσει να απογυμνώσει την Αριστερά από δυνάμεις που την ακολουθούσαν ως τότε παραδοσιακά, όπως για παράδειγμα οι αντιστασιακοί, προσφέροντάς τους την (ψευδ)αίσθηση της συμμετοχής στην εξουσία. Ο ρόλος της Αυριανής ήταν καθοριστικός. Η απάντηση του Συνασπισμού της Αριστεράς στις συμπεριφορές αυτές ήταν καταλυτική και εκφράστηκε με τη συγκυβέρνηση της κάθαρσης με τη ΝΔ και την παραπομπή υπουργών του ΠΑΣΟΚ και του ίδιου του Ανδρέα στο «ειδικό δικαστήριο», το περίφημο «βρόμικο ‘89».

Η δεύτερη απόπειρα συγκρότησης της μεγάλης Κεντροαριστεράς έγινε από τον ίδιο τον Πρωθυπουργό Κώστα Σημίτη, μόλις ανέλαβε τα καθήκοντά του. Και έγινε στο συνέδριο του Συνασπισμού όπου, στην ομιλία του, απηύθυνε επίσημη πρόσκληση για κυβερνητική συνεργασία των δύο κομμάτων. Ο Κώστας Σημίτης είχε πλήρη επίγνωση της ανάγκης για συμπόρευση με την Αριστερά ώστε να διευρυνθεί όσο γινόταν περισσότερο η βάση στήριξης του εκσυγχρονιστικού εγχειρήματος σε μια κρίσιμη καμπή για τη χώρα όπως αποδείχτηκε στη συνέχεια. Δυστυχώς η απάντηση του τότε προέδρου του Συνασπισμού Νίκου Κωσταντόπουλου, ο οποίος ήταν έτοιμος να ανοίξει σαμπάνιες στην Κουμουνδούρου βέβαιος για την εκλογή του Τσοχατζόπουλου, ήταν κάθετα αρνητική.

Ακολούθησαν τα πέτρινα χρόνια του Καραμανλή, του ΔΝΤ και των μνημονίων για τα οποία το ΠΑΣΟΚ πλήρωσε δυσανάλογα ακριβό τίμημα. Βοηθούντος και του αντιμνημονιακού λαϊκισμού, ο συσχετισμός στην Κεντροαριστερά άλλαξε ριζικά. Τώρα ήταν η σειρά της Αριστεράς να απογυμνώσει το ΠΑΣΟΚ όχι μόνο από τα στελέχη που έσπευσαν να εγκαταλείψουν το κόμμα τους για χάρη της εξουσίας της «πρώτη φορά Αριστερά» αλλά ακόμα και από τα συνθήματά του. Ο Τσίπρας δεν δίστασε «να σηκώσει τον ήλιο πάνω από την Ελλάδα» ούτε να συγκυβερνήσει με τους ακροδεξιούς ΑΝΕΛ του Πάνου Καμμένου, υπογράφοντας το δικό του μνημόνιο και παίζοντας τις τύχες της χώρας στα ζάρια ενός ανεκδιήγητου δημοψηφίσματος.

Οι προσπάθειες για την ανασυγκρότηση της Κεντροαριστεράς με στόχο τη δημιουργία μιας «κυβερνώσας Αριστεράς», την οποία κάποτε ο πρωθυπουργός των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ ειρωνευόταν και τώρα την έχει βάλει στον τίτλο του μανιφέστου του, συνεχίστηκαν και στα δύσκολα χρόνια. Η απόσχιση της ΑΕΚΑ από τον Συνασπισμό, με επικεφαλής τον Νίκο Μπίστη, ήταν μια κίνηση για τη στήριξη του εκσυγχρονιστικού εγχειρήματος του Κώστα Σημίτη. Ακολούθησε η «Κίνηση των 58» που αναπτέρωσε τις ελπίδες των κεντροαριστερών, και μετά η «Ελιά» που δυστυχώς δεν είχε την ανάλογη συνέχεια παρά το αξιοπρεπές για τις συνθήκες εκείνες αποτέλεσμα που πέτυχε στις ευρωεκλογές που συμμετείχε.

Η ίδρυση της ΔΗΜΑΡ οδήγησε σε μια πρώτη απόπειρα εμφάνισης μιας σύγχρονης κυβερνώσας Αριστεράς, η οποία όμως προδόθηκε γρήγορα από την ηγεσία της που αποχώρησε πανικόβλητη από την «κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου». Ένα κομμάτι της επέστρεψε ηττημένο στον ΣΥΡΙΖΑ και ένα άλλο κομμάτι πήρε μέρος στο επόμενο σοβαρό και με καλές προϋποθέσεις εγχείρημα, στο «Κίνημα Αλλαγής» που ιδρύθηκε το 2017. Η συμμετοχή όλων σχεδόν των δυνάμεων του Κεντροαριστερού και φιλελεύθερου κεντρώου χώρου δημιούργησε αρχικά αισιοδοξία και αγκαλιάστηκε με μαζική συμμετοχή των πολιτών στις διαδικασίες εκλογής της ηγεσίας. Ωστόσο, η αποχώρηση ιδρυτικών του δυνάμεων στην πορεία και η επιστροφή στη συνέχεια του «ΠΑΣΟΚ» στον τίτλο και τη νοοτροπία του Κινήματος περιχαράκωσαν την εμβέλεια του εγχειρήματος.

Η (πολυ)προβεβλημένη ανακοίνωση της ίδρυσης του «κόμματος Τσίπρα» θα κλείσει τον πρώτο κύκλο του rebranding του πρώην πρωθυπουργού. Από τα όσα περιγράφει στο βιβλίο που κυκλοφόρησε, από τις ομιλίες που συνόδεψαν την παρουσίασή του ανά την Ελλάδα αλλά και τα όσα διακηρύσσει στο μανιφέστο του δεν διαφαίνεται καμία απολύτως διάθεση αυτοκριτικής αλλά ούτε και ιδεολογικοπολιτική βάση για τη συγκρότηση κάποιου τύπου Κεντροαριστεράς. Ο Αλέξης Τσίπρας δεν επιστρέφει για να κλείσει ανοιχτές πληγές της προηγούμενης θητείας του αλλά για να ξανακυβερνήσει ανοίγοντας ίσως ακόμα περισσότερες.

Η επανίδρυση της Δημοκρατικής Παράταξης δεν περνάει μέσα από τη συνεργασία με τον Τσίπρα και τα κομμάτια του πολυδιασπασμένου ΣΥΡΙΖΑ, τα οποία άλλωστε είναι διστακτικά η και αρνητικά για το νέο εγχείρημα. Περνάει μέσα από τη συμμαχία των σοσιαλδημοκρατικών, μεταρρυθμιστικών και φιλελεύθερων δυνάμεων της Κεντροαριστεράς και του Πολιτικού Κέντρου. Η εναλλακτική κυβερνητική λύση απέναντι στη Νέα Δημοκρατία πρέπει να είναι πειστική τόσο σε επίπεδο υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων που η σημερινή κυβέρνηση δεν αποτόλμησε να κάνει, όσο και σε επίπεδο συγκρότησης μιας ηγετική ομάδας ικανής να κυβερνήσει τη χώρα. Αλλιώς η εκλογική νίκη θα παραμείνει προεκλογικός στόχος.