Jean Birnbaum: Η δύναμη του να είσαι δίκαιος. Πώς να αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να κάνουμε τα παλιά λάθη
Ο Birnbaum απορεί μπροστά στην άγνοια και στην αγνόηση του «αιματηρού 20ού αιώνα»· μπροστά στο ότι η αριστερά είναι έτοιμη να επαναλάβει τα ίδια λάθη, τις ίδιες φρικαλεότητες.
O Jean Birnbaum στο βιβλίο «Η δύναμη του να είσαι δίκαιος - Πώς να αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να κάνουμε τα ίδια λάθη» διατρέχει την προσωπική του ιστορία ως αγωνιστής της αριστεράς
To βιβλίο «La force d'être juste, Changer le monde sans refaire les mêmes erreurs» (Η δύναμη του να είσαι δίκαιος - Πώς να αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να κάνουμε τα ίδια λάθη) του Jean Birnbaum, αρχισυντάκτη της Le Monde des livres, δείχνει ότι υπάρχουν ακόμα δημοσιογράφοι του ομίλου της εφημερίδας Le Monde που κρατούν απόσταση από τη woke ιδεολογία διασώζοντας αξιοπρέπεια και σοβαρότητα. Σ’ αυτό το βιβλίο, ο Birnbaum ασκεί κριτική στην αριστερά μέσω ενός διαγενεακού διαλόγου με τον ενθουσιώδη νεαρό ακτιβιστή που κάποτε υπήρξε. Αλλά, αν και ήταν και παραμένει «αριστερός» υπό την ευρεία έννοια (ποια είναι άραγε αυτή η έννοια στον 21ο αιώνα;), ως Γάλλος, δεν αντλεί έμπνευση μόνο από τον κλασικό μαρξισμό· αντλεί έμπνευση από πλήθος διανοητικών πηγών: από τον τροτσκισμό, από τον χριστιανικό ανθρωπισμό, από τον Όργουελ, από τον Ζαμιάτιν κι από τους πάλαι ποτέ αντιφρονούντες των κομμουνιστικών κομμάτων όπως ο David Rousset και ο Victor Serge.
Αντίθετα από τους κομμουνιστές του Τρίτου Κόσμου και της εσχατιάς της Ευρώπης, άνθρωποι σαν τον Jean Birnbaum είχαν την ευκαιρία και τη διαύγεια να καταγράψουν την ιστορία της αριστεράς και να ανιχνεύσουν τα ψήγματα της αλήθειας μέσα στον ωκεανό των ιδεοληψιών και των ψεμάτων. Έτσι, αυτό το βιβλίο περιγράφει το αυτονόητο: το πώς η αριστερή παράταξη, η παράταξη του Birnbaum, η οποία αναπαράγει με ζήλο τους αυταρχικούς μηχανισμούς που ισχυρίζεται ότι καταπολεμά, επαναλαμβάνει αδιάκοπα και με ποικίλους τρόπους, το πνεύμα των δικών της Μόσχας. Τα σεχταριστικά αντανακλαστικά καθορίζουν την πολιτική της έναντι τόσο των ιδεολογικών της εχθρών όσο και των ομοϊδεατών της: τα αριστερά κόμματα, ακόμα και τα μη κομμουνιστικά, τα «σοσιαλιστικά» ας πούμε, εκδιώκουν την κριτική σκέψη και επιβάλλουν αμνησία την οποία ενορχηστρώνουν πολλοί διανοούμενοι και πολιτικοί. Ως αποτέλεσμα, οι σημερινοί νέοι που «στρατεύονται» (ο όρος είναι εύγλωττος) στο φάσμα της αριστεράς επαναλαμβάνουν χιλιοπαιγμένες σκηνές χωρίς να γνωρίζουν ότι, μαζί με τους αγώνες (άλλοτε δίκαιους, άλλοτε ασυνάρτητους), συνεχίζουν μια μακρά ιστορία εγκλημάτων.
Με αυτό το βιβλίο ο Birnbaum προσπαθεί να υπενθυμίσει την εύθραυστη παράδοση του αντι-ολοκληρωτισμού, η οποία, αν και στη δεκαετία του 1930 αναφερόταν εξίσου στον φασισμό, στον ναζισμό και στον κομμουνισμό, σήμερα παραβλέπει όλες τις σταλινοειδείς αριστερές στρεβλώσεις. Στόχος της είναι αποκλειστικά ο «φασισμός», μια φαντασματική οντότητα στην οποία, κατά τη γνώμη της, συνωστίζονται όλοι όσοι δεν είναι επαρκώς «αριστεροί». Η αριστερά, υιοθετώντας το σύνολο των σταλινικών αρχών, έχει ενστερνιστεί αυτό που ο Birnbaum χαρακτηρίζει σταλινισμό-ζόμπι: την υπόσχεση μιας βολονταριστικής, μεσσιανικής, λαϊκιστικής διακυβέρνησης, με αποκλεισμό και αμαύρωση πολιτικών αντιπάλων, πλύση εγκεφάλου (η παλιά έκφραση επανακτά νόημα) μέσω αναίσχυντης προπαγάνδας και προσαρμογής της αλήθειας στις υποτιθέμενες «επαναστατικές» ανάγκες.
Το αποτέλεσμα είναι η εθελοτυφλία, η σιωπή, η κατάπνιξη κάθε διαλόγου και ταυτοχρόνως ο εκκωφαντικός θόρυβος, οι καταγγελίες, οι συκοφαντίες, τα συνθήματα. Στη Γαλλία, όπως σημειώνει ο Birnbaum, αν και πολλοί αριστεροί ίσως αγανακτούν για την ισλαμοφιλία και την αναρχομπαχαλοποίηση στην εκπαίδευση, δεν εκφράζονται δημοσίως «για να μη ρίξουν νερό στον μύλο της αντίδρασης» — τι είχες, Γιάννη, τι είχα πάντα· όπως έλεγαν οι άνθρωποι κατά τον 20ό αιώνα «έχει κολλήσει η βελόνα» στις ίδιες προκαταλήψεις, στις ίδιες προτροπές.
Κοντολογίς, η αλήθεια δεν έχει καμιά σπουδαιότητα κι όλα τα μέσα επιτρέπονται. Ο σταλινισμός-ζόμπι περιλαμβάνει μηχανισμούς που μετατρέπουν τον αντιφασισμό σε όργανο εκφοβισμού: όποιος δεν συμφωνεί, όποιος δεν συμπαρατάσσεται με τους «αντιφασίστες» —όπως αυτοαποκαλούνται οι αριστεροί εφόσον φρονούν ότι απέναντί τους ορθώνονται «φασίστες»—απορρίπτεται με ηθικούς όρους. Αλλά πάντοτε υπάρχει λύτρωση: επιβάλλεται η ευρέως διαδεδομένη πρακτική της αυτοκριτικής, την οποία ενθάρρυναν στο πέρασμα των αιώνων η Εκκλησία και τα σκοταδιστικά καθεστώτα. Η ιστορία, η φάρσα, μοιάζει να επαναλαμβάνεται: κάποτε, πολλοί αγωνιστές της Οκτωβριανής Επανάστασης και του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος κατηγορούσαν ο ένας τον άλλον για φανταστικές συνωμοσίες, διέγραφαν τους υποτιθέμενους προδότες από το αγαπημένο τους Κόμμα και, στην ΕΣΣΔ τουλάχιστον, τους εκτελούσαν με μια σφαίρα στον σβέρκο.
Στον σύγχρονο κόσμο πολλοί άνθρωποι αναγκάζονται να «επανέλθουν στον ίσιο δρόμο» ή «να επιστρέψουν στο μαντρί» μέσω καταγγελιών ότι παίζουν το παιχνίδι των φασιστών. Αυτός είναι ο χειρότερος εφιάλτης των αριστερών, οι οποίοι, καθώς νιώθουν μέλη ενός κοπαδιού, περιμένουν αποδοχή και θαλπωρή από τους συντρόφους τους: όποιος είναι αριστερός ξέρει πως, αν παρεκκλίνει από τη γραμμή, μπορεί να μεταμορφωθεί από σύντροφο σε εχθρό, σε αποστάτη, σε δυνάμει «φασίστα». Σήμερα, στη Γαλλία, πολλοί αριστεροί ριζοσπάστες που διαφώνησαν με την αυταρχική και διχαστική πολιτική του Ζαν-Λυκ Μελανσόν και της ισλαμοφιλικής και ρατσιστικής (κατά των λευκών) παρέας του, κατηγορούνται ότι εξαγοράστηκαν από τη «φασιστική» πλευρά στην οποία περιλαμβάνεται η δεξιά, η κεντροδεξιά και το κέντρο.
Παραλλήλως, υπό την επιρροή ακροαριστερών διανοουμένων (Annie Lacroix-Riz, Αlain Badiou, VijayPrashad, Grover Furr) αλλά και δήθεν νηφάλιων μαρξιστών (Nancy Fraser, Silvia Federici, Étienne Balibar, Isabelle Garo, Emmanuel Renault, Frédéric Lordon), εντείνεται ο ιστορικός αναθεωρητισμός, σύμφωνα με τον οποίον η αριστερά «ίσως» οδηγήθηκε σε λάθη, πλην όμως εξαιτίας της πίεσης της άρχουσας τάξης και του κατηραμένου καπιταλιστικού όφεως. Μερικοί εξ αυτών εγκωμιάζουν ακόμα την πολιτική του Μάο τσε Τουνγκ ως μια θεσπέσια στιγμή του επαναστατικού κινήματος, όπως και την αριστερή τρομοκρατία που «δυστυχώς» έχει υποχωρήσει — αν και έχει αντικατασταθεί από την ισλαμική, η οποία ωστόσο δεν φαίνεται να αφυπνίζει τις ληθαργικές μας συνειδήσεις. Τουτέστιν, οι πολιτικές εκτιμήσεις, γράφει ο Jean Birnbaum, γίνονται όλο και πιο ανορθολογικές: επιείκεια έναντι της Ρωσίας του Πούτιν, ταύτιση της σημερινής ισλαμιστικής Αλγερίας με τον αντιαποικιοκρατικό αγώνα του 1960 και άμιλλα μεταξύ των αριστερών για το ποιος θα αποδειχθεί πιο ριζοσπαστικός, πιο αντι-Εβραίος, πιο ισλαμόφιλος, πιο «αντι-ιμπεριαλιστής», αντιδυτικός και ούτω καθεξής.
Ο Birnbaum απορεί μπροστά στην άγνοια και στην αγνόηση του «αιματηρού 20ού αιώνα» όπως γράφει· μπροστά στο ότι η αριστερά είναι έτοιμη να επαναλάβει τα ίδια λάθη, τις ίδιες φρικαλεότητες. Και παρ’ όλ’ αυτά, το βιβλίο του είναι αισιόδοξο: καθώς ο Birnbaum πιστεύει ότι υπάρχουν πολλές αιτίες στον κόσμο για να εξεγερθεί κανείς, συνιστά πρότερη έρευνα, μάθηση και γνώση όλων των ιδεών που προέκυψαν από την πολυετή μελέτη του ολοκληρωτισμού. Ανατρέχοντας στην ιστορία ανθρώπων που έπεσαν θύμα της ίδιας τους της ιδεολογίας, του ίδιου τους του κόμματος —τα γαλλικά παραδείγματα είναι εξίσου πολλά με τα ελληνικά—, προτείνει «πολιτικούς αγώνες με ανοιχτά μάτια», κάτι που όσοι έκαναν στο παρελθόν βρέθηκαν να απολογούνται και ίσως να ξεσπούν σε λυγμούς πριν από την εκτέλεσή τους.
Για το ίδιο το ΠΑΣΟΚ αλλά και για τους εκατοντάδες χιλιάδες ψηφοφόρους που ψάχνουν σοβαρή εναλλακτική, και όχι άλλο ένα αριστερό πείραμα, είναι καταστροφή
Μια προσωπική συζήτηση μακριά από την επικαιρότητα για το οικονομικό-πολιτικό σκηνικό της μεταπολεμικής Ελλάδας και το αύριο της χώρας. Αφορμή το νέο του βιβλίο, «Ελλάδα 1953-2024 - Χρόνος και Πολιτική Οικονομία».
Ο Birnbaum απορεί μπροστά στην άγνοια και στην αγνόηση του «αιματηρού 20ού αιώνα»· μπροστά στο ότι η αριστερά είναι έτοιμη να επαναλάβει τα ίδια λάθη, τις ίδιες φρικαλεότητες.
8°
