Η αντιπολίτευση χωρίς ρόλο και η επιστροφή της τιμωρητικής ψήφου

Η Ελλάδα εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής αστάθειας, σε έναν κόσμο που έχει αλλάξει δομικά μετά τη ρωσική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Ο πόλεμος δεν αποτελεί πια μια περιφερειακή σύγκρουση, αλλά έναν μόνιμο μηχανισμό αναδιάταξης ισχύος στην Ευρώπη: ενεργειακές εξαρτήσεις ανασχεδιάζονται, στρατιωτικές ισορροπίες μετακινούνται, η έννοια της ευρωπαϊκής ασφάλειας επαναπροσδιορίζεται. Σε αυτό το περιβάλλον, η Ανατολική Μεσόγειος καθίσταται ακόμη πιο ευάλωτη σε αποσταθεροποιητικούς κραδασμούς, ενώ για χώρες, όπως η Ελλάδα, η πολιτική σταθερότητα αποκτά χαρακτήρα εθνικής υποδομής.

Σε τέτοιες συνθήκες, η διακυβέρνηση δεν είναι απλώς ζήτημα διοίκησης ή κοινωνικής πολιτικής. Είναι όρος δημοκρατικής αντοχής και διεθνούς αξιοπιστίας. Και ακριβώς εδώ αποκαλύπτεται το κεντρικό πρόβλημα που καταγράφουν οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις: η χώρα διαθέτει κυβέρνηση, αλλά δεν διαθέτει αντιπολίτευση με πειστικό ορίζοντα εξουσίας. Το αποτέλεσμα δεν είναι η ενίσχυση της κυβερνητικής ηγεμονίας, αλλά η διόγκωση ενός επικίνδυνου κενού.

Η Νέα Δημοκρατία παραμένει πρώτη δύναμη, χωρίς όμως κοινωνική ηγεμονία. Η πρωτιά της συνυπάρχει με γενικευμένη δυσπιστία προς το πολιτικό σύστημα, την οποία οι δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν καθαρά. Όταν όμως η δυσπιστία αυτή δεν μετασχηματίζεται σε ώριμη εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης, μετατρέπεται σε τιμωρητική ψήφο. Και η τιμωρητική ψήφος, ιδίως σε περιβάλλον διεθνούς αστάθειας, δεν είναι διορθωτικός μηχανισμός· είναι παράγοντας αποσταθεροποίησης.

Το ΠΑΣΟΚ αδυνατεί να καλύψει αυτό το κενό. Δεν πάσχει από έλλειψη θέσεων, αλλά από έλλειψη αφήγησης εξουσίας. Δεν μιλά ως κυβέρνηση εν αναμονή, αλλά ως κόμμα που φοβάται να επιλέξει ρόλο. Το αποτέλεσμα είναι να μην εμπνέει ούτε εμπιστοσύνη σταθερότητας ούτε προσδοκία αλλαγής.

Ακόμη πιο κρίσιμη είναι η περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ. Η σημερινή του κατάρρευση δεν είναι απλώς οργανωτική ή εκλογική. Είναι πολιτική και ιστορική. Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν αποδυναμώθηκε τυχαία· απονομιμοποιήθηκε μέσα από την ίδια του την κυβερνητική εμπειρία, όταν η καταγγελτική ρητορική της αντιπολίτευσης μεταφέρθηκε αυτούσια στη διακυβέρνηση. Το αποτέλεσμα ήταν μια δεκαετής κρίση που επιβαρύνθηκε περαιτέρω: θεσμικά, οικονομικά και διεθνώς. Η χώρα πλήρωσε ακριβά την αυταπάτη ότι η οργή μπορεί να υποκαταστήσει το σχέδιο.

Σε αυτό το πλαίσιο, μια ενδεχόμενη «πρωτοβουλία Τσίπρα» δεν συνιστά νέο πολιτικό κεφάλαιο, αλλά ανακύκλωση του ίδιου προβλήματος με διαφορετική επικοινωνιακή συσκευασία. Ο ΣΥΡΙΖΑ και ένα νέο κόμμα Τσίπρα μπορεί να εμφανίζονται ως διαφορετικά σχήματα, στην πραγματικότητα όμως αντλούν από το ίδιο πολιτικό απόθεμα: την αντισυστημική αγανάκτηση χωρίς συνεκτικό σχέδιο διακυβέρνησης. Η εμπειρία της κρίσης δείχνει ότι αυτός ο διπλός συνδυασμός δεν οδηγεί σε σύνθεση, αλλά σε κατακερματισμό και σε νέα φθορά της κυβερνησιμότητας.

Σχετικό Άρθρο

Πολιτικη & Οικονομια Ξύνοντας τον πάτο του βαρελιού της αντιπολίτευσης

Γιάννης Μεϊμάρογλου 19.01.2026, 07:00

Το ίδιο μοτίβο επανεμφανίζεται και με την άνοδο σχημάτων καταγγελίας, είτε με αριστερό ηθικιστικό ακραίο λαϊκιστικό λόγο είτε με δεξιό εθνολαϊκισμό. Η «δεύτερη δύναμη» της χώρας δεν είναι πλέον κόμμα, αλλά πολιτικό κλίμα: η πεποίθηση ότι η πολιτική είναι πεδίο τιμωρίας και όχι ευθύνης. Η μετατροπή της οδύνης, της οργής ή της αγανάκτησης σε πολιτικό υποκατάστατο λογοδοσίας δεν ενισχύει τη δημοκρατία· τη διαβρώνει.

Η κοινωνική στήριξη σε κινητοποιήσεις, όπως των αγροτών, αποδεικνύει ότι οι πιέσεις είναι πραγματικές. Όμως χωρίς αντιπολίτευση κυβερνησιμότητας, κάθε κοινωνική ένταση κινδυνεύει να μετατραπεί σε εργαλείο αποσταθεροποίησης. Και σε μια εποχή όπου ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει επαναφέρει τη σκληρή πολιτική ισχύ στο προσκήνιο, η εσωτερική αποσταθεροποίηση δεν είναι πολυτέλεια που μπορεί να αντέξει η χώρα.

Το πραγματικό δίλημμα της περιόδου δεν είναι αξιακό ούτε παραταξιακό. Δεν αφορά τη γνωστή αντιπαράθεση προγραμμάτων ή ιδεολογικών ταυτοτήτων, αλλά τη σύγκρουση ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για την πολιτική: από τη μία, την πολιτική ως ευθύνη διακυβέρνησης και θεσμικής συνέχειας· από την άλλη, την πολιτική ως εργαλείο διαμαρτυρίας, τιμωρίας και εκτόνωσης. Αυτό το δίλημμα είναι υπαρξιακό για τη χώρα, διότι σε συνθήκες διεθνούς αστάθειας δεν κρίνεται απλώς ποιος κυβερνά, αλλά αν η χώρα μπορεί να κυβερνηθεί.

Σε αυτό το πλαίσιο, η επιμονή της αντιπολίτευσης –με πυρήνα τον ΣΥΡΙΖΑ και τις παράγωγες πολιτικές του εκδοχές– να αναπαράγει σχήματα που δοκιμάστηκαν και απέτυχαν στη δεκαετή κρίση δεν είναι πολιτική επιλογή χωρίς κόστος. Είναι αναπαραγωγή ενός μοντέλου που μετέτρεψε την κοινωνική αγανάκτηση σε κυβερνητική αδυναμία, τη ρητορική της ρήξης σε θεσμική ανασφάλεια και την υπόσχεση «αλλαγής» σε παρατεταμένη αβεβαιότητα. Η διάσπαση, η προσωποποίηση και η επικοινωνιακή υποκατάσταση της πολιτικής από το συναίσθημα δεν οδηγούν σε εναλλακτική εξουσίας, αλλά σε διαρκή αποδυνάμωση της κυβερνησιμότητας.

Σχετικό Άρθρο

Πολιτικη & Οικονομια Δημοσκόπηση Palmos Analysis: Προβάδισμα 17,3 μονάδων για τη Νέα Δημοκρατία

Newsroom 05.01.2026, 09:59

Όσο αυτό το υπόδειγμα επιβιώνει –είτε ως κόμμα, είτε ως νέα πρωτοβουλία με παλαιό πολιτικό φορτίο– η σταθερότητα θα παραμένει εύθραυστη. Όχι επειδή απειλείται άμεσα από μια οργανωμένη αντιπρόταση, αλλά επειδή υπονομεύεται από την απουσία της. Και σε μια χώρα που έχει ήδη βιώσει τις συνέπειες της πολιτικής περιπέτειας, η επανάληψη του ίδιου κύκλου, με διαφορετική ρητορική αλλά ταυτόσημη λογική, συνιστά τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τη δημοκρατική της αντοχή.

Η σταθερότητα δεν είναι συντηρητισμός. Είναι προϋπόθεση δημοκρατικής αντοχής. Και σήμερα, περισσότερο από ποτέ, αυτό είναι το πραγματικό πολιτικό διακύβευμα.