Ορισμένες σκέψεις για το ζήτημα της εισαγωγής στα πανεπιστήμια

Φέτος, όπως και πέρσι και πρόπερσι, «εκπλαγήκαμε» με τις βάσεις εισαγωγής στα πανεπιστήμια. Ποιον κοροϊδεύουμε; Όσο το πολιτικό σύστημα και η ελληνική οικογένεια αρνούνται να τα βάλουν με τη λογική ότι η απόκτηση ενός «χαρτιού» είναι σημαντική, όλο και περισσότερο θα υποβαθμίζεται η παιδεία μας. Οι σπουδές είναι μεράκι, είναι full-time job. Πρέπει να είναι δημιουργικές και παραγωγικές, όχι στραμμένες μόνο στην ημέρα αποφοίτησης και απόκτησης του «χαρτιού». 

Ως προπτυχιακός φοιτητής δεν πέρασε μέρα χωρίς να μελετήσω τουλάχιστον 8 ώρες, και τις περισσότερες στη βιβλιοθήκη, προς αναζήτηση άλλων πηγών και βιβλίων πέρα από αυτό που μου πρότειναν οι καθηγητές μου. Το ζητούμενο είναι η «περιέργεια», το «ψάξιμο», η ανάλυση και κριτική σκέψη. Όχι οι ερωτήσεις SOS και η «συμφωνία» με τους καθηγητές για την απόκτηση του βαθμού. Το ζήτημα είναι η πρόκληση ερωτήσεων και η ενίσχυση της γνώσης, και κατανόησης του πολύπλοκου κόσμου στον οποίο ζούμε. Το ζήτημα είναι να βάλουμε το λιθαράκι μας στην επίλυση των προβλημάτων για τις αυριανές γενιές, όχι μόνο η κοινωνική καταξίωση και η οικονομική αποκατάσταση (όπως την αντιλαμβανόμαστε). 

Πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό; 

Πέρα από την ανάγκη να υπάρξει αύξηση των δαπανών, με στόχο την αύξηση των μισθών των εκπαιδευτικών, και τη συνεχή επιμόρφωση και αξιολόγησή τους, και την επένδυση σε βιβλιοθήκες, σύγχρονα εργαστήρια και εργαλεία τεχνολογίας, απαραίτητη είναι:

• H ενίσχυση της πρωτοβουλίας των μαθητών, με λιγότερα test και περισσότερες εργασίες. Οι εργασίες θα παροτρύνουν τους μαθητές να ανακαλύψουν την έννοια και την πρακτική της έρευνας, με περισσότερες και τακτικές επισκέψεις σε βιβλιοθήκες. 
• Η έμφαση σε εκπαιδευτικές διαδικασίες που προάγουν την κριτική και δημιουργική σκέψη, με απαγκίστρωση από τη λογική του ενός και μοναδικού σχολικού εγχειριδίου, με σταδιακή εισαγωγή των φοιτητών στη λογική και χρήση της βιβλιογραφίας, και ειδικότερα για όσους/όσες ετοιμάζονται για εισαγωγή στα ΑΕΙ της χώρας. 
• Η κατάργηση των λεγόμενων «περιπάτων» και την αντικατάστασή τους από περισσότερες εκπαιδευτικές επισκέψεις σε παραγωγικές μονάδες, μουσεία, μνημεία κλπ. 
• Η αποδέσμευση της Γ’ Λυκείου από τις Πανελλήνιες Εξετάσεις (ΠΕ) και την εισαγωγή στα πανεπιστήμια. Η Γ' Λυκείου, δυστυχώς, είναι εξ ολοκλήρου αφιερωμένη στις ΠΕ. Δεν υπάρχει ενδιαφέρον των μαθητών για τα υπόλοιπα μαθήματα, αλλά και ούτε διαθέσιμος χρόνος για ενίσχυση της διδασκαλίας των μαθημάτων της κατεύθυνσης. Έτσι όχι μόνο ενισχύεται η παραπαιδεία, η έμφαση στην απομνημόνευση αλλά και η μη ισότητα των ευκαιριών. Θα μπορούσαν να υπάρξουν δύο διαφορετικά πλαίσια προγραμμάτων σπουδών στη Β' & Γ' Λυκείου. Στο πρώτο πρόγραμμα να συμμετέχουν μαθητές που επιθυμούν να ενταχθούν σε τεχνικές και επαγγελματικές σχολές. Στο δεύτερο πρόγραμμα να συμμετέχουν μαθητές που επιθυμούν να σπουδάσουν στα ΑΕΙ. Εδώ είναι σημαντικό να υπάρξει ένας οργανισμός του Υπουργείου Παιδείας που αναλαμβάνει τις εισαγωγικές εξετάσεις και σε συνεργασία με τις πανεπιστημιακές σχολές να θέτουν τις εισαγωγικές βάσεις κάθε χρόνο. Έτσι όχι μόνο θα επιτραπεί στους μαθητές να διαβάσουν/προσπαθήσουν και να κάνουν αιτήσεις σε σχολές που πραγματικά επιθυμούν, αλλά και να απαγκιστρωθούν από τη λογική του φροντιστηρίου και του μηχανογραφικού. Στόχος είναι ανάπτυξη ενός συστήματος που δίνει την ευκαιρία στον μαθητή να επιλέξει ο ίδιος το πανεπιστήμιο που επιθυμεί να σπουδάσει, να γνωρίζει με ποιους βαθμούς και όρους θα γίνει αποδεκτός (και με βάση το υποστηρικτικό κείμενο αυτο-παρουσίασής τους, τις συστατικές των καθηγητών του και τις όποιες εξωσχολικές του δραστηριότητες συνοδεύουν την αίτησή του). 

Πάνω απ’ όλα, όμως, απαιτείται και η αγαστή συνεργασία εκπαιδευτικών και γονέων. Και ειδικότερα, όπως επισημαίνει σε πρόσφατο κείμενό της η Μαρία Κατσουνάκη, οι γονείς θα πρέπει να έχουν περισσότερη εκτίμηση στη γνώμη των εκπαιδευτικών, να πάψουν να τους θεωρούν «υπάλληλούς» τους και «άχρηστους». Επίσης, ειδικότερα στον σημερινό πολύπλοκο κόσμο, θα πρέπει να ενισχυθεί και η καλλιέργεια πολυπολιτισμικής αντίληψης και αλληλεγγύης, ώστε οι ενήλικοι του αύριο να παλέψουν για ένα λιγότερο βίαιο και πιο δίκαιο κόσμο, και να εργαστούν γι’ αυτόν. Το άτομο, όπως γράφει η Corrine Pelluchon, δεν μπορεί να αλλάξει την τάξη των πραγμάτων. Ένα σύστημα παιδείας όμως που ενθαρρύνει τους πολίτες να αναπτύξουν το κριτικό τους πνεύμα, τους διευκολύνει να προσανατολίζονται στην προσωπική τους ζωή, να εμπλουτίζουν την αντίληψή τους για τον κόσμο, να θέτουν τις γνώμες τους υπό αμφισβήτηση, να επιχειρηματολογούν και να συνεργάζονται και να διαβουλεύονται συνυπολογίζοντας τους «άλλους».