Περισσότερος χώρος και χρόνος για να μεγαλώσουν τα παιδιά μας: Το νομοσχέδιο για την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θέτει στο επίκεντρο την επαλήθευση ηλικίας, την ευθύνη των πλατφορμών και τη στήριξη των οικογενειών
Σε πολλά σπίτια η ίδια συζήτηση επαναλαμβάνεται καθημερινά. Ένα παιδί δυσκολεύεται να αφήσει το κινητό. Ένας γονιός ζητά να κλείσει η οθόνη. Ακολουθούν διαπραγματεύσεις, ένταση, η υπόσχεση για «πέντε λεπτά ακόμη». Πίσω από αυτή τη γνώριμη σκηνή βρίσκεται ένα ερώτημα που ξεπερνά την κάθε οικογένεια: πόσο ελεύθερα μπορεί να επιλέξει ένα παιδί όταν απέναντί του έχει συστήματα σχεδιασμένα να διεκδικούν διαρκώς την προσοχή του;
Η τεχνολογία έχει ανοίξει δυνατότητες επικοινωνίας και μάθησης που οι προηγούμενες γενιές δεν μπορούσαν να φανταστούν. Τα παιδιά δικαιούνται να τις γνωρίσουν και να τις αξιοποιήσουν. Η πρόοδος, όμως, χρειάζεται κανόνες όταν η ανάπτυξη ενός προϊόντος στηρίζεται στην ευαλωτότητα εκείνων που το χρησιμοποιούν. Και η δημοκρατική πολιτική έχει την ευθύνη να θέτει αυτούς τους κανόνες.
Για χρόνια η δημόσια συζήτηση αντιμετώπιζε το πρόβλημα κυρίως ως υπόθεση προσωπικής πειθαρχίας και γονικής εποπτείας. Όμως ένας γονιός, όσο ενημερωμένος και διαθέσιμος κι αν είναι, καλείται να αναμετρηθεί με υπηρεσίες που καταγράφουν προτιμήσεις, μετρούν τον χρόνο παρακολούθησης και προσαρμόζουν αδιάκοπα το επόμενο περιεχόμενο. Η ατέρμονη κύλιση, η αυτόματη αναπαραγωγή και οι συνεχείς ειδοποιήσεις κάνουν τη διακοπή της χρήσης δυσκολότερη. Η ανισορροπία ανάμεσα στις δύο πλευρές είναι προφανής.
Η φετινή έκθεση PISA του ΟΟΣΑ διαπιστώνει για πρώτη φορά στην ιστορία της σημαντική υποχώρηση των μαθητικών επιδόσεων σε όλα τα εκπαιδευτικά συστήματα του κόσμου. Κάνει λόγο για απώλεια γνωστικών δεξιοτήτων που συνδέεται ενδεχομένως και με τη σοβαρή διάσπαση προσοχής που προκαλεί στα παιδιά η υπερβολική εξάρτηση από οθόνες και κοινωνικά δίκτυα. Έχουμε το περιθώριο να χάσουμε κι άλλο χρόνο;
Στην εφηβεία η ανάγκη αποδοχής είναι έντονη και η ικανότητα αυτορρύθμισης ακόμη αναπτύσσεται. Όταν η κοινωνική επιβεβαίωση μετριέται σε «likes» και η σύγκριση με τους άλλους δεν σταματά ποτέ, η πίεση μπορεί να γίνει μεγάλη. Ο ύπνος, η συγκέντρωση, η άσκηση και οι πραγματικές σχέσεις συχνά παραμερίζονται. Σε αυτά προστίθενται ο διαδικτυακός εκφοβισμός και η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο.
Χρειάζεται ακρίβεια. Δεν οδηγεί κάθε χρήση κοινωνικού δικτύου σε εξάρτηση, ούτε αντιδρούν όλοι οι έφηβοι με τον ίδιο τρόπο. Οι ψηφιακές κοινότητες μπορούν να προσφέρουν επικοινωνία, δημιουργικότητα, ακόμη και στήριξη σε παιδιά που αισθάνονται μόνα. Η αναγνώριση αυτών των δυνατοτήτων συμβαδίζει με την υποχρέωση πρόληψης των κινδύνων. Η προστασία της δημόσιας υγείας απαιτεί τεκμηρίωση και αξιολόγηση των παρεμβάσεων στην πράξη.
Ούτε υπάρχει ένας διακόπτης ωριμότητας που ενεργοποιείται στα δέκατα πέμπτα γενέθλια. Το ηλικιακό όριο είναι μια ρυθμιστική επιλογή που αποσκοπεί στον περιορισμό της πρόωρης έκθεσης παιδιών που δεν έχουν ακόμη δικαιοπρακτικά το δικαίωμα της αυτοδιάθεσής τους σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα κινδύνου. Η αποτελεσματικότητά του εξαρτάται από την εφαρμογή του και από τις πολιτικές που το συνοδεύουν. Το parco.gov.gr, το Kids Wallet, η ενημέρωση των γονέων και ο περιορισμός των κινητών στα σχολεία υπηρετούν αυτή τη συνολικότερη προσπάθεια.
Ο ρόλος της οικογένειας παραμένει αναντικατάστατος. Ο διάλογος και το προσωπικό παράδειγμα χρειάζονται κάθε μέρα. Όμως οι οικογένειες έχουν διαφορετικές δυνατότητες, γνώσεις και διαθέσιμο χρόνο. Αν η προστασία εξαρτάται αποκλειστικά από αυτά, οι κοινωνικές ανισότητες μεταφέρονται και στην ψηφιακή ζωή των παιδιών. Η Πολιτεία οφείλει να εξασφαλίζει, όμως, ένα κοινό επίπεδο προστασίας για κάθε παιδί.
Αυτός είναι και ο λόγος που η ευθύνη επαλήθευσης της ηλικίας ανατίθεται στις πλατφόρμες. Εκείνες σχεδιάζουν την υπηρεσία, γνωρίζουν τη λειτουργία της και μπορούν να την αλλάξουν. Η απλή δήλωση μιας ημερομηνίας γέννησης δεν αρκεί για να εξασφαλίσει ότι ένα ηλικιακό όριο τηρείται. Ο κανόνας χρειάζεται αξιόπιστους μηχανισμούς διασταύρωσης και εποπτεία που να επιτρέπει τον έλεγχο της συμμόρφωσης. Ακριβώς αυτό που προσφέρει το ελληνικό και ευρωπαϊκό Kids Wallet.
Η προστασία των παιδιών προϋποθέτει επίσης σεβασμό στην ιδιωτικότητά τους. Η επαλήθευση ηλικίας πρέπει να χρησιμοποιεί μόνο την απολύτως αναγκαία πληροφορία. Το Gov.gr Wallet και το Kids Wallet προσφέρουν ενδεικτικές λύσεις μέσω διακριτικών ηλικίας, χωρίς να επιβάλλονται ως αποκλειστική τεχνολογία. Η αξιοπιστία ενός μηχανισμού πρέπει να συμβαδίζει με την προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Υπάρχει, επομένως, μια ουσιαστική στάθμιση δικαιωμάτων. Η προστασία της παιδικής ηλικίας και της υγείας αποτελούν συνταγματικές επιταγές που βρίσκουν περιεχόμενο με αυτή τη νομοθετική πρωτοβουλία, η οποία συνδέεται με την πρόσβαση στην πληροφορία και τον σεβασμό της προσωπικότητας. Κάθε περιορισμός χρειάζεται σαφή σκοπό, συγκεκριμένο πεδίο και αναλογικότητα. Η ευθύνη του νομοθέτη είναι να εξηγεί τις επιλογές του και να τις υποβάλλει σε έλεγχο.
Αυτή η παρέμβαση εκφράζει μια ευρύτερη αντίληψη για την τεχνολογία: οφείλουμε να την κυβερνούμε. Να κρίνουμε τις εφαρμογές της από το αποτέλεσμα που έχουν στη ζωή των ανθρώπων. Η ψηφιακή διοίκηση μπορεί να μειώνει την ταλαιπωρία. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθά τον εκπαιδευτικό ή να βελτιώνει τις υπηρεσίες υγείας, με ανθρώπινη εποπτεία και εγγυήσεις. Η ίδια ευθύνη μάς καλεί να παρεμβαίνουμε όταν ένας σχεδιασμός εκμεταλλεύεται την ευαλωτότητα των παιδιών.
Η ψήφιση ενός νόμου είναι η αρχή μιας προσπάθειας. Θα υπάρξουν τεχνικές δυσκολίες και απόπειρες παράκαμψης. Χρειάζεται έλεγχος της εφαρμογής, διάλογος με γονείς, εκπαιδευτικούς και παιδιά και προθυμία να διορθώνονται αδυναμίες. Η χρησιμότητα της πολιτικής θα κριθεί στον χρόνο που ένα παιδί ξαναβρίσκει για τους φίλους του, στον καλύτερο ύπνο, στη δυνατότητά του να αναπτύσσει ενδιαφέροντα, στη βελτίωση των σχολικών επιδόσεων και στη δυνατότητα να μαθαίνει να επιλέγει.
Αυτό θέλουμε να εξασφαλίσουμε: περισσότερο χώρο και χρόνο, περισσότερη ελευθερία, για να μεγαλώσουν τα παιδιά μας. Και ταυτόχρονα ουσιαστική στήριξη στις οικογένειες. Σε μια εποχή που η τεχνολογία μπορεί να διεκδικεί σχεδόν κάθε στιγμή την προσοχή μας, η προστασία των παιδιών είναι καθήκον ευθύνης.
Οι εικόνες από το σχολικό συγκρότημα της Γκράβας δεν έκαναν εντύπωση σε κανέναν γιατί έχουμε συνηθίσει στον βανδαλισμό και την καταστροφή και τα θεωρούμε κομμάτι της καθημερινότητας
24°
