Ίλια Τζωρτζοπούλου: Δεν έρχεται το τέλος της εργασίας - έρχεται το τέλος του job description

Σε λίγα χρόνια, ίσως να μη χρειαστεί να ξαναμιλήσουμε με την τράπεζά μας. Ο προσωπικός μας AI agent θα τα βρίσκει με τον AI agent της τράπεζας. Το ίδιο με την ασφαλιστική, με την αεροπορική εταιρεία, με τον πάροχο της κινητής μας. Αν η εικόνα ακούγεται ακόμα μακρινή, για τους ανθρώπους που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της τεχνητής νοημοσύνης είναι ήδη το επόμενο βήμα.

Τα μοντέλα μπορεί να γίνονται διαρκώς πιο «έξυπνα», ωστόσο η πραγματική ανατροπή δεν είναι τεχνολογική μα εργασιακή: ποια επαγγέλματα μετασχηματίζονται, ποιες νέες ειδικότητες γεννιούνται, ποιες δεξιότητες αποκτούν επιπλέον αξία. Και, σε τελική ανάλυση, γιατί οι εταιρείες αρχίζουν να ανασχεδιάζουν τον τρόπο λειτουργίας τους.

Η Ίλια Τζωρτζοπούλου βρίσκεται ακριβώς εκεί. Είναι η γενική διευθύντρια για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη της Wonderful - μιας εταιρείας που γεννήθηκε πριν από ενάμιση χρόνο, έχει αντλήσει 285 εκατομμύρια δολάρια, απασχολεί πάνω από 600 ανθρώπους σε 34 χώρες και διαφημίζεται ως μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες εταιρείες στον κόσμο.

Στην Ελλάδα άνοιξε γραφείο από τα τέλη του περασμένου καλοκαιριού και σήμερα μετράει 25 άτομα.

Από τον ψηφιακό στον AI μετασχηματισμό

«Η Wonderful είναι μια εταιρεία η οποία ξεκίνησε πριν ενάμιση χρόνο, όταν βγήκαν τα real-time μοντέλα της OpenAI. Και ήταν η πρώτη φορά που πραγματικά μπορούσαμε να φτιάξουμε AI agents που είναι τόσο δυνατοί, που μπορούν να κάνουν ολόκληρες διαδικασίες end-to-end μόνοι τους». Και πώς αντιδρούν οι εταιρείες; «Όπως πέρασαν το digital transformation πριν κάποια χρόνια, θα περάσουν τώρα το AI transformation».

Επιμένει ότι η πρόκληση δεν είναι να εγκαταστήσει κανείς ένα ακόμη εργαλείο AI. Είναι να ξανασχεδιάσει ολόκληρες επιχειρησιακές διαδικασίες. Και αυτό, πιστεύει, δεν γίνεται από απόσταση. «Μια τράπεζα, μια ασφαλιστική ή μια εταιρεία τηλεπικοινωνιών, αν θέλει πραγματικά να κάνει AI transformation, χρειάζεται ανθρώπους δίπλα της. Δεν μπορεί να αλλάξει συστήματα, διαδικασίες και να αυτοματοποιήσει μεγάλες λειτουργίες εξ αποστάσεως. Γι' αυτό πιστεύουμε σε ένα global προϊόν με πολύ ισχυρή local ομάδα υλοποίησης».

Κατά την ίδια, αυτός είναι και ο λόγος που η Wonderful επεκτείνεται σε χώρες όπου η πρώτη γλώσσα δεν είναι τα αγγλικά: ώστε επιχειρήσεις στην Ελλάδα, στη Βουλγαρία ή στη Χιλή να αποκτούν πρόσβαση στην ίδια τεχνολογία που χρησιμοποιείται στα μεγάλα τεχνολογικά και οικονομικά κέντρα.

Και δεν μιλάμε για έναν agent, αλλά για πολλούς - διαφορετικούς ανά λειτουργία. «Αν θέλεις π.χ. να κάνεις agentify, να κάνεις έναν AI agent στο call center, είναι διαφορετική η διαδικασία στο Applied AI απ' ό,τι αν θέλεις να κάνεις έναν agent που είναι στο back office και θα αυτοματοποιήσει μια διαδικασία στο λογιστήριο, στις προμήθειες ή στο HR. Οπότε ανάλογα της διαδικασίας που θέλεις να κάνεις με AI agents, υπάρχουν διαφορετικά μοντέλα που πρέπει να συνδυάσεις για να πάρεις το αποτέλεσμα που θέλεις».

Παραδέχεται, ωστόσο, ότι υπάρχει συζήτηση γύρω από την AI τα τελευταία χρόνια και πολύ μεγάλη προσδοκία, αλλά «δεν έχουμε δει όμως ακόμη μια εταιρεία να πει στο τέλος της χρονιάς ότι έγινε πραγματικά πολύ πιο αποδοτική ή ότι μια διαδικασία που χρειαζόταν τρεις μήνες ολοκληρώνεται πλέον σε μία εβδομάδα. Όμως εκεί πηγαίνει η αγορά και πιστεύω ότι θα το δούμε πολύ σύντομα».

Θεωρεί ότι αυτή είναι και η βασική παρανόηση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη. Η συζήτηση επικεντρώνεται συνήθως στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, ενώ το πραγματικό στοίχημα βρίσκεται στην εφαρμογή τους μέσα στις επιχειρήσεις. «Εμείς είμαστε στον χώρο του Applied AI. Παίρνουμε όλα τα μοντέλα που υπάρχουν και τα εφαρμόζουμε σε συγκεκριμένες διαδικασίες. Είναι διαφορετικό να φτιάξεις έναν AI agent για ένα call center και διαφορετικό για το λογιστήριο, τις προμήθειες ή το HR. Ανάλογα με τη διαδικασία, χρειάζεται διαφορετικός συνδυασμός μοντέλων».

Γι' αυτό, σημειώνει, η Wonderful δεν δεσμεύεται σε μία μόνο πλατφόρμα. «Είμαστε model agnostic. Δοκιμάζουμε συνεχώς όλα τα νέα μοντέλα και επιλέγουμε κάθε φορά εκείνα που αποδίδουν καλύτερα».

Το τέλος της εργασίας;

Ρωτάω πώς θα μοιάζει μια εταιρεία σε τρία έως πέντε χρόνια. Η απάντησή της μετατοπίζει το βάρος από την τεχνολογία στους ανθρώπους. «Η μεγάλη αλλαγή δεν θα αφορά μόνο τα εργαλεία, αλλά και τους ρόλους μέσα στις επιχειρήσεις. Εκεί που σήμερα υπάρχουν θέσεις με ένα συγκεκριμένο job description, θα αρχίσουν να δημιουργούνται νέοι ρόλοι: άνθρωποι που θα σχεδιάζουν, θα εκπαιδεύουν, θα συντονίζουν και θα διαχειρίζονται AI agents. Θα είναι, ουσιαστικά, οι managers και οι creators των AI agents».

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Όχι απαραίτητα άνθρωποι που αντικαθίστανται από τις μηχανές, αλλά άνθρωποι που τις εκπαιδεύουν, τις επιβλέπουν και τις διαχειρίζονται. Κι όμως, η δημόσια συζήτηση εξακολουθεί να περιστρέφεται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από το ίδιο ερώτημα: θα χαθούν θέσεις εργασίας; «Πιστεύω ότι δεν χάνονται, αλλά αλλάζουν».

Επιμένω. Τι σημαίνει αυτό για έναν υπάλληλο γραφείου; Για έναν εργαζόμενο σε χειρωνακτική εργασία; Για έναν άνθρωπο 50 ετών που καλείται να κάνει reskilling; Η διάκριση που κάνει είναι σαφής. «Εξαρτάται από το είδος της εργασίας. Στους blue-collar εργαζόμενους, τουλάχιστον με το AI όπως το γνωρίζουμε σήμερα -δεν μιλάω για τη ρομποτική- οι διαδικασίες που κάνουν δεν μπορούν εύκολα να γίνουν agentified». Στις δουλειές γραφείου, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική. «Εκεί υπάρχει ένα μεγάλο μέρος της εργασίας που μπορεί να γίνει agentified. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι μια εταιρεία θα μπορεί ξαφνικά να λειτουργεί με τον ίδιο ρυθμό έχοντας τους μισούς ανθρώπους. Δεν γίνεται έτσι».

Πάμε, λοιπόν, σε ένα job apocalypse; «Πιστεύω ότι όπως σε κάθε μεγάλο μετασχηματισμό, και στη βιομηχανική επανάσταση, που λέγαμε οι μηχανές θα μας πάρουν τις δουλειές... που, ναι, έγινε μία αλλαγή - αλλά έπρεπε οι άνθρωποι να ελέγχουν τις μηχανές. Οπότε έτσι κι εδώ, πιστεύω ότι ένα πολύ μεγάλο κομμάτι νέων θέσεων θα γεννηθεί - πολλές φορές δεν μπορούμε να το προβλέψουμε κιόλας».

Πώς το νιώθει ούσα στην αιχμή των αλλαγών; «Αυτή τη στιγμή είναι run by humans 100% κι έτσι θα είναι. Πώς το βλέπω: αν το φανταστούμε σχηματικά, με έναν κύκλο όπου μέσα του υπάρχει όλη η γνώση που έχει η ανθρωπότητα. Κάποιος που ξέρει την ιαπωνική γλώσσα και κάποιος που ξέρει μαθηματικά στο Harvard. Και σε αυτόν τον κύκλο υπάρχει όλη η γνώση της ανθρωπότητας. Η AI ουσιαστικά κινείται μέσα σε αυτόν τον κύκλο».

Η τεχνητή νοημοσύνη, σημειώνει, έχει εκδημοκρατίσει την πρόσβαση στη γνώση. Άνθρωποι που μέχρι χθες δεν γνώριζαν ιαπωνικά μπορούν σήμερα να επικοινωνήσουν στη γλώσσα. Όμως, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει. «Ποιος μπορεί να ανοίξει αυτόν τον κύκλο; Ο άνθρωπος. Εκεί είναι που κάθεται ο άνθρωπος».

Οι δεξιότητες που θα μετράνε

Δεν είναι τυχαία η διαδρομή της Ίλιας Τζωρτζοπούλου. Πριν τη Wonderful είχε φτιάξει μια εταιρεία που ασχολούνταν με παιδιά και soft skills. «Βλέπαμε ουσιαστικά ότι με την AI, ο κόσμος θα θέλει να εντρυφήσει πιο πολύ στην ενσυναίσθησή του, στην περιέργειά του».

Τη ρωτάω ποια είναι η μία δεξιότητα που θα συμβούλευε ένα παιδί να καλλιεργήσει σήμερα, ώστε σε δέκα χρόνια να έχει θέση στην αγορά εργασίας. Δεν απαντά «προγραμματισμό», ούτε «τεχνητή νοημοσύνη». «Για μένα το πιο σημαντικό είναι να έχουμε ανεπτυγμένη την περιέργειά μας. Από μικρή ηλικία να αναρωτιόμαστε συνέχεια "γιατί συμβαίνει αυτό;", να θέλουμε να ανακαλύπτουμε περισσότερα. Αυτή η περιέργεια είναι που μας κάνει κάθε φορά να πηγαίνουμε ένα βήμα πιο πέρα. Αν απλώς αποδεχόμαστε ό,τι μας λένε, θα μείνουμε εκεί». 

Επισημαίνω την αντίφαση: Στην εποχή που η απάντηση έρχεται έτοιμη μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα από ένα chatbot, πώς διατηρείς την περιέργεια; «Είναι όπως με τους software engineers. Μέχρι πρόσφατα έγραφαν κάθε γραμμή κώδικα μόνοι τους. Σήμερα η AI μπορεί να γράψει μεγάλο μέρος του κώδικα. Εκείνοι, όμως, πρέπει να ξέρουν πώς να αξιολογήσουν το αποτέλεσμα, να εντοπίσουν τα λάθη και να δώσουν τις σωστές οδηγίες».

«Και πέρα από την περιέργεια, υπάρχει και η δημιουργικότητα. Αν χαθεί η δημιουργικότητα, δεν θα μπορούμε να σκεφτούμε πώς να αξιοποιήσουμε και να διαχειριστούμε αυτά τα εργαλεία», συμπληρώνει.

Γιατί η Ελλάδα έχει μια ευκαιρία

Μιλά για ενδεχόμενο άλματος για τη χώρα, κάτι που ήδη βλέπει στην πράξη, με τους Έλληνες του εξωτερικού να γυρίζουν ή να περνούν εδώ περισσότερο χρόνο. «Εμείς τώρα στην εταιρεία έχουμε κάνει φέρει πίσω τέσσερα άτομα από το εξωτερικό» - brain gain, με αμερικανικές και ευρωπαϊκές διαδρομές πίσω τους.

Εκτιμά ότι βοηθάει το ελληνικό κλίμα, αλλά και η πολιτεία: «Βλέπω και την κυβέρνηση που ουσιαστικά έχει περάσει κάποιους νόμους που βοηθούν τις εταιρείες να ορθοποδήσουν και τα funds να μπορούν να δώσουν λεφτά για να μπορέσει να κινηθεί ο τροχός». Υπάρχει δρόμος ακόμη, παραδέχεται. Αλλά για πρώτη φορά, οι εταιρείες που αναγνωρίζονται παγκοσμίως ανοίγουν γραφεία και εδώ - και κάθε success story τραβάει το επόμενο.

Βλέπει τη χώρα να εμφανίζεται στον χάρτη του διεθνούς οικοσυστήματος της καινοτομίας. «Χαίρομαι που η Ελλάδα ήταν από τις πρώτες χώρες στις οποίες άνοιξε γραφείο μια εταιρεία όπως η Wonderful. Πιστεύω ότι αυτό που μας έλειπε ήταν καλά παραδείγματα εταιρειών, όπου μπορείς να μάθεις από ανθρώπους με τους οποίους, μέχρι πριν από λίγα χρόνια, θα μπορούσες να συνεργαστείς μόνο αν βρισκόσουν στη Νέα Υόρκη ή στο Σαν Φρανσίσκο. Έρχεται τεχνογνωσία και πιστεύω ότι όλη αυτή η δυναμική γύρω από την AI θα φέρει κι άλλες παγκόσμιες εταιρείες να ανοίξουν γραφεία εδώ».

Και γιατί αυτή η εικόνα δεν έχει περάσει ακόμη στην κοινωνία αλλά μοιάζει να περιορίζεται μέσα στο οικοσύστημα των startups; «Γίνεται προσπάθεια από οργανισμούς όπως η Endeavor και από διάφορες πρωτοβουλίες όπως τα Panathenea να γίνει πιο γνωστό. Αλλά πιστεύω ότι όσο περισσότερες εταιρείες έρχονται, ανοίγουν γραφεία και δημιουργούν success stories, τόσο περισσότερο θα μεγαλώνει αυτό το οικοσύστημα. Τα τελευταία ένα-δύο χρόνια αυτή η προσπάθεια γίνεται πλέον πολύ πιο ορατή».