Κοσμος

Ένα χάλκινο πόδι από σκωτσέζικο βάλτο ίσως ανήκε σε κολοσσιαίο άγαλμα αυτοκράτορα

Δύο αιώνες μετά την ανακάλυψή του, ερευνητές εκτιμούν ότι αποτελούσε τμήμα έφιππου ανδριάντα του Αντωνίνου Πίου

Athens Voice News
Newsroom
2’ ΔΙΑΒΑΣΜΑ
 «Roman Scotland: Life on the Edge of Empire
© «Roman Scotland: Life on the Edge of Empire

Το χάλκινο πόδι του βάλτου έκρυβε άλλο μυστικό: Ίσως ανήκε σε άγαλμα Ρωμαίου αυτοκράτορα

Για περισσότερα από 200 χρόνια, ένα επιχρυσωμένο χάλκινο πόδι, μεγαλύτερο από το φυσικό μέγεθος, θεωρούνταν λάφυρο που σκωτσέζικες φυλές είχαν αποσπάσει από ρωμαϊκό μνημείο στην Αγγλία. Νέα εξέτασή του οδηγεί τους ερευνητές σε διαφορετική εκτίμηση: πιθανότατα ανήκε σε κολοσσιαίο έφιππο άγαλμα του αυτοκράτορα Αντωνίνου Πίου, το οποίο βρισκόταν στη νότια Σκωτία τον 2ο αιώνα μ.Χ.

Το αποκαλούμενο «πόδι του Μίλσινγκτον» ανασύρθηκε το 1820 από βάλτο κοντά στο Χόικ, στην περιοχή των σκωτσέζικων συνόρων. Η επανεξέτασή του κομματιού του αγάλματος πραγματοποιήθηκε ενόψει της έκθεσης «Roman Scotland: Life on the Edge of Empire» στο Εθνικό Μουσείο της Σκωτίας, στο Εδιμβούργο.

Το στοιχείο που άλλαξε την ερμηνεία

Η προσεκτική μελέτη έδειξε ότι το επάνω άκρο του αντικειμένου δεν φέρει τα σημάδια βίαιης αποκοπής που θα άφηναν ένα τσεκούρι ή ένα πριόνι. Αντιθέτως, διατηρείται όπως είχε κατασκευαστεί από τους Ρωμαίους μεταλλοτεχνίτες τη δεκαετία του 140 μ.Χ. Η απουσία επιχρύσωσης γύρω από το γόνατο υποδηλώνει επίσης ότι το συγκεκριμένο σημείο καλυπτόταν από χιτώνα ή μανδύα. Οι ερευνητές θεωρούν ότι θα μπορούσε να προέρχεται από σύνθεση παρόμοια με τον έφιππο ανδριάντα του Μάρκου Αυρηλίου στη Ρώμη.

Ο Φρέιζερ Χάντερ, επικεφαλής επιμελητής προϊστορικής και ρωμαϊκής αρχαιολογίας του μουσείου, εξηγεί ότι το πόδι φαίνεται να αφαιρέθηκε προσεκτικά από το άγαλμα και όχι να αποσπάστηκε ως λάφυρο.

Η εκτίμηση συνδέεται με γνωστές πρακτικές των ρωμαϊκών στρατευμάτων: κατά την αποχώρησή τους από τη νότια Σκωτία αποσυναρμολογούσαν και έθαβαν σημαντικά μνημεία, μεταξύ των οποίων βωμούς και επιγραφές, αντί να τα εγκαταλείπουν.

Ένας αυτοκράτορας στα βόρεια σύνορα

Οι ρωμαϊκές εκστρατείες στη σημερινή Σκωτία άρχισαν τη δεκαετία του 70 μ.Χ. Αργότερα, ο Αδριανός σταθεροποίησε το βόρειο όριο της ρωμαϊκής επικράτειας στη βόρεια Αγγλία, όπου σώζεται το Τείχος του Αδριανού.

Ο διάδοχός του, Αντωνίνος Πίος, προώθησε ξανά τα στρατεύματα προς βορρά. Στις αρχές της δεκαετίας του 140 μ.Χ. δημιουργήθηκε το Αντωνίνειο Τείχος, περίπου 160 χιλιόμετρα βορειότερα. Λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του αυτοκράτορα, το 161 μ.Χ., οι Ρωμαίοι υποχώρησαν στο Τείχος του Αδριανού.

Σύμφωνα με τον Χάντερ, η τοποθέτηση ενός εντυπωσιακού, επιχρυσωμένου αυτοκρατορικού αγάλματος σε μια διεκδικούμενη περιοχή θα εξυπηρετούσε και πολιτικούς σκοπούς, προβάλλοντας τις νίκες του Αντωνίνου Πίου. Για τις τοπικές κοινωνίες της Εποχής του Σιδήρου, που δεν διέθεταν ουσιαστική παράδοση φυσιοκρατικής ανθρώπινης προσωπογραφίας, η εικόνα ενός λαμπερού έφιππου αυτοκράτορα θα ήταν ιδιαίτερα ανοίκεια.

Από τον βάλτο στην έκθεση

Μετά την ανακάλυψή του, το αντικείμενο παρέμεινε για περίπου έναν αιώνα στο παλάτι Ντάλκιθ, κοντά στο Εδιμβούργο.

Το εύρημα είχε κινήσει και το ενδιαφέρον του συγγραφέα σερ Γουόλτερ Σκοτ. Σε επιστολή του τον Φεβρουάριο του 1820 προς τον λόρδο Μόνταγκιου, εξέφραζε την περιέργειά του για την παρουσία ενός τόσο μεγάλου ρωμαϊκού αντικειμένου σε μια απομονωμένη τοποθεσία και την επιθυμία να εξετάσει το ίδιο το εύρημα, ακόμη και να αναζητήσει τα υπόλοιπα τμήματα.

Στη νέα έκθεση, το χάλκινο πόδι έχει τοποθετηθεί πάνω σε ανακατασκευή φυσικού μεγέθους της σιλουέτας ενός αλόγου και του αναβάτη του. Παρουσιάζονται επίσης η ψηφιακή ανακατασκευή προσώπου ενός αποκεφαλισμένου άνδρα που είχε ταφεί κοντά στο ρωμαϊκό οχυρό Ίνβερεσκ, μια περίτεχνη πόρπη από το Πάθχεντ, ο σκελετός ενός προσεκτικά θαμμένου αλόγου ιππικού και δύο βωμοί από ναό του Μίθρα.

Ο Χάντερ εκτιμά ότι στην περίοδο της κατοχής επί Αντωνίνου ζούσαν στη νότια και ανατολική Σκωτία περίπου 10.000 Ρωμαίοι στρατιώτες και άλλοι 10.000 άνθρωποι που συνόδευαν τον στρατό, σύζυγοι και υποδουλωμένοι άνθρωποι.

Οι ερευνητές εξακολουθούν να αναζητούν στοιχεία για την αρχική θέση του αγάλματος. Ο Χάντερ θεωρεί πιθανό να υπήρχαν άγνωστα μέχρι σήμερα ρωμαϊκά οχυρά κοντά στο σημείο όπου βρέθηκε το πόδι και ελπίζει ότι μελλοντικές έρευνες θα εντοπίσουν τον κορμό του αυτοκράτορα ή το χάλκινο άλογό του.

Η έκθεση «Roman Scotland: Life on the Edge of Empire» παρουσιάζεται στο Εθνικό Μουσείο της Σκωτίας από τις 14 Νοεμβρίου 2026 έως τις 18 Απριλίου 2027.

ΕΓΓΡΑΦΕΙΤΕ ΣΤΟ NEWSLETTER ΜΑΣ

Tα καλύτερα άρθρα της ημέρας έρχονται στο mail σου

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΙ ΠΑΝΤΑ

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Έχετε δει 20 από 200 άρθρα.

// EMPTY