Η επίθεση στο φεστιβάλ Nova στις 7 Οκτωβρίου 2023: το χρονικό, τα θύματα, οι όμηροι και οι αποκαλύψεις για την ισραηλινή ετοιμότητα.
Στις 7 Οκτωβρίου 2023, οι Ταξιαρχίες αλ-Κασάμ, η στρατιωτική πτέρυγα της παλαιστινιακής εθνικιστικής και ισλαμιστικής πολιτικής οργάνωσης Χαμάς, εξαπέλυσαν αιφνίδια επίθεση από τη Λωρίδα της Γάζας στο ισραηλινό έδαφος. Κοντά στο κιμπούτς Re'im διεξαγόταν το υπαίθριο μουσικό φεστιβάλ Supernova Sukkot Gathering όπου είχαν παρευρεθεί 3.500 άτομα —κατά τη διάρκεια της επίθεσης της Χαμάς ήταν πολύ λιγότερα διότι είχε αρχίσει να ξημερώνει. Στον χώρο αυτό σκοτώθηκαν 378 άτομα —344 πολίτες και 34 μέλη του προσωπικού ασφαλείας— και πολλοί άλλοι τραυματίστηκαν, 44 συνελήφθησαν από τη Χαμάς ως όμηροι, ενώ Ισραηλινοί άνδρες και γυναίκες υπέστησαν σεξουαλική βία. Περίπου 20 από τους επιτιθέμενους σκοτώθηκαν από τις ισραηλινές δυνάμεις ασφαλείας στην περιοχή του φεστιβάλ.
Αυτή η επίθεση είχε τον μεγαλύτερο αριθμό θυμάτων από μια σειρά παράλληλων σφαγών Ισραηλινών σε χωριά και κιμπούτς του νότιου Ισραήλ κοντά στη Λωρίδα της Γάζας, οι οποίες έλαβαν χώρα την ίδια μέρα. Ο συνολικός απολογισμός της 7ης Οκτωβρίου ήταν 1.189 νεκροί, οι περισσότεροι εκ των οποίων ήταν άμαχοι (γυναίκες, ηλικιωμένοι και παιδιά), ενώ μέχρι το τέλος των επιθέσεων είχαν απαχθεί και μεταφερθεί περίπου 252 άτομα ως όμηροι στη Λωρίδα της Γάζας.
Το Supernova Sukkot Gathering, που αποτέλεσε από τους πρώτους στόχους της αιφνίδιας επίθεσης τις πρώτες πρωινές ώρες της 7ης Οκτωβρίου 2023, ήταν ένα υπαίθριο φεστιβάλ trance μουσικής που διήρκεσε ένα Σαββατοκύριακο. Επρόκειτο για την ισραηλινή εκδοχή ενός ψυχεδελικού φεστιβάλ trance που είχε ξεκινήσει 23 χρόνια νωρίτερα στη Bahia της Βραζιλίας. Πραγματοποιήθηκε στην έρημο Negev, περίπου 5 χλμ. από τον φράχτη Γάζας-Ισραήλ, ως γιορτή «φίλων, αγάπης και άπειρης ελευθερίας». Αλλά, οι έρευνες των ισραηλινών υπηρεσιών ασφαλείας πιστεύουν ότι είναι απίθανο η Χαμάς να γνώριζε εκ των προτέρων για το φεστιβάλ, επικαλούμενες, μεταξύ άλλων στοιχείων, ότι το φεστιβάλ είχε αρχικά προγραμματιστεί να διαρκέσει έως τις 6 Οκτωβρίου και είχε παραταθεί μόλις την τελευταία στιγμή μέχρι τις 7 Οκτωβρίου. Αρχικός στόχος της Χαμάς ήταν η πόλη Νετιβότ: οι μαχητές της Χαμάς πέρασαν τον συνοριακό φράχτη σε πολλά σημεία και άρχισαν να εισδύουν στο Ισραήλ, με προορισμό τη Νετιβότ, ενώ οι ρουκέτες έπεφταν βροχή. Καθώς γίνονταν παράλληλες επιθέσεις σε πολλά σημεία, επικράτησε σύγχυση και ανακριβείς ενημερώσεις των ισραηλινών αρχών. Παραλλήλως, οι παρευρισκόμενοι που διέφευγαν δέχονταν πυρά —κυρίως χειροβομβίδες— με τους Χαμασίτες να προχωρούν προς τα γειτονικά κιμπούτς όπου κατοικούσαν οικογένειες με παιδιά.
Η επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 στο φεστιβάλ Nova
Το χρονικό είχε ως εξής: στις 6:30 π.μ., γύρω στην ανατολή του ηλίου, παρατηρήθηκαν οι πρώτες ρουκέτες στον ουρανό και μισή ώρα αργότερα μια σειρήνα προειδοποίησε για την επερχόμενη επίθεση, αναγκάζοντας τους θεατές του φεστιβάλ να εγκαταλείψουν την πίστα. Ένοπλοι μαχητές, ντυμένοι με στρατιωτικές στολές και επιβαίνοντας σε μοτοσικλέτες, φορτηγά και μηχανοκίνητα αλεξίπτωτα, περικύκλωσαν τον χώρο του φεστιβάλ πυροβολώντας αδιακρίτως όσους προσπαθούσαν να σωθούν. Όσοι αναζήτησαν καταφύγιο σε θάμνους και οπωρώνες εκτελέστηκαν ενώ κρύβονταν, ενώ όσοι έφτασαν στον δρόμο και στο πάρκινγκ παγιδεύτηκαν σε κυκλοφοριακή συμφόρηση, με τους μαχητές Χαμασίτες να πυροβολούν τα οχήματα και να σκοτώνουν τραυματίες που κείτονταν στο έδαφος. Στις 8:20 π.μ. έφτασε ένα άρμα μάχης των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων (IDF), το οποίο προερχόταν από το στρατιωτικό φυλάκιο Paga που είχε δεχθεί επίθεση. Δύο μέλη του πληρώματος είχαν σκοτωθεί και ένα τρίτο, ο Λοχίας Ofir Testa, είχε τραυματιστεί σοβαρά, αφήνοντας μόνο τον οδηγό, Δεκανέα Ido Somech, ικανό να μάχεται. Το άρμα έφτασε εν μέσω μάχης μεταξύ μαχητών και αστυνομικών. Μόλις το είδαν οι μαχητές της Χαμάς, σταμάτησαν την προέλασή τους και άνοιξαν πυρ εναντίον του με RPG και αυτόματα όπλα. Παρά τα τραύματά του, ο Testa βγήκε από το άρμα, έδωσε το τυφέκιο εφόδου του σε έναν άοπλο φρουρό ασφαλείας του φεστιβάλ και στη συνέχεια έπεσε νεκρός από πυρά ενώ προσπαθούσε να επιστρέψει στο άρμα. Οι μαχητές επιχείρησαν να σκαρφαλώσουν στο όχημα, αλλά ο Somech εξουδετέρωσε έναν από αυτούς και οδήγησε το άρμα εκτός περιοχής, χτυπώντας εγκαταλελειμμένα οχήματα και μαχητές της Χαμάς που κινούνταν στον αυτοκινητόδρομο βάζοντας φωτιά σε αυτοκίνητα. Ακολούθησαν μάχες σώμα με σώμα. Στις 8:50 π.μ. οι μαχητές εντόπισαν άτομα να τρέχουν προς τα ανατολικά και άνοιξαν πυρ. Από τις 09:00 έως τις 09:10 π.μ. απήγαγαν 7 ομήρους. Στις 09:15 π.μ., ο Ταγματάρχης Αβραάμ Χοβελασβίλι, αναπληρωτής διοικητής του Τάγματος Καρακάλ των IDF, σκοτώθηκε κοντά στον χώρο του φεστιβάλ, όταν συνάντησε ομάδα μαχητών ενώ κατευθυνόταν προς την περιοχή Σούφα για να ενταχθεί στη μονάδα του.
Δεκάδες μαχητές της Χαμάς κινούμενοι με βαν πυροβολούσαν προς όλες τις κατευθύνσεις. Έγιναν βιασμοί, ομαδικοί βιασμοί, ακρωτηριασμοί, ακόμη και βιασμοί μετά από δολοφονία. Πολλοί μαχητές δημοσίευσαν βίντεο των πράξεών τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αναφορές από οργανώσεις όπως το Dinah Project, η Ένωση Κέντρων Κρίσης Βιασμού στο Ισραήλ και η Πολιτική Επιτροπή για τα εγκλήματα της 7ης Οκτωβρίου κατέγραψαν πολλές από αυτές τις υποθέσεις, τις οποίες επιβεβαίωσαν ανεξάρτητες έρευνες εφημερίδων. Παλαιστινιακά βίντεο στο Διαδίκτυο έδειξαν σκηνές πρωτοφανούς κτηνωδίας. Μέχρι τις 09:50 π.μ., η δύναμη της Χαμάς εγκατέλειψε τον χώρο του φεστιβάλ, βγήκε στον αυτοκινητόδρομο και προχώρησε προς το Μπε'έρι κατόπιν εντολών από τη Γάζα, όπου ενώθηκε με άλλους μαχητές για να πραγματοποιήσουν τη σφαγή στο Μπε'έρι. Στις 10:20 π.μ., δεκάδες κάτοικοι της Γάζας χωρίς οργανωμένη σχέση με τη Χαμάς (ορισμένοι εξ αυτών οπλισμένοι) έφτασαν στον χώρο και άρχισαν να λεηλατούν τα πτώματα. Ταυτόχρονα, οι μάχες συνεχίζονταν νοτιότερα κατά μήκος της Οδού 232 γύρω από το άρμα μάχης. Ο ταξίαρχος Όρεν Σόλομον, ανέφερε την παρουσία πολυπληθών μαχητών, χωρίς να γνωρίζει ακόμη για τη σφαγή στο φεστιβάλ. Στρατιώτες της Πολυδιάστατης Μονάδας που στάλθηκαν στην περιοχή δεν έφτασαν ποτέ στον χώρο του φεστιβάλ, καθώς ενεπλάκησαν σε μάχες στο Ρε’ίμ. Στις 10:25 π.μ., ένα επιθετικό ελικόπτερο της Ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας εντόπισε τη νηοπομπή της Χαμάς να υποχωρεί κατά μήκος της Οδού 232 προς το Ρε'ίμ. Το πλήρωμα, μη γνωρίζοντας την ύπαρξη του φεστιβάλ και χωρίς επαφή με τα χερσαία στρατεύματα, αποφάσισε να μην ανοίξει πυρ, φοβούμενο πιθανά φίλια πυρά.
Ο τελικός απολογισμός και οι αποκαλύψεις για την έλλειψη ετοιμότητας του Ισραήλ
Φωτογραφίες από τα επακόλουθα της επίθεσης αποτύπωσαν δεκάδες πτώματα στον χώρο, συμπεριλαμβανομένου ενός απανθρακωμένου σώματος δεμένου με καλώδια. Η εθελοντική ομάδα διασωστών ZAKA ανέφερε αρχικά την ανάκτηση τουλάχιστον 260 πτωμάτων. Στις 17 Νοεμβρίου ανακοινώθηκε ότι οι νεκροί ανέρχονταν σε 364 (συμπεριλαμβανομένων 17 αστυνομικών) και οι απαχθέντες σε 40. Η επίσημη έρευνα των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων (IDF), που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2025, οριστικοποίησε τον τελικό απολογισμό στους 378 νεκρούς (344 πολίτες και 34 μέλη του προσωπικού ασφαλείας: 16 στρατιώτες [εκ των οποίων 12 εκτός υπηρεσίας], 16 αστυνομικοί [15 εκ των οποίων έπεσαν μαχόμενοι] και 2 πράκτορες της Shin Bet) και 44 ομήρους. Από τα θύματα, 171 σκοτώθηκαν και 16 απήχθησαν εντός του χώρου του φεστιβάλ και στο παρακείμενο τμήμα του αυτοκινητόδρομου, ενώ οι υπόλοιποι σκοτώθηκαν ή απήχθησαν σε μια αμφίδρομη διαδρομή διαφυγής έκτασης 52 χιλιομέτρων.
Σε απάντηση για τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου (τις οποίες η Χαμάς ονόμασε «Επιχείρηση Πλημμύρα Αλ-Άκσα»), το Ισραήλ κήρυξε επίσημα τον πόλεμο στη Χαμάς, ξεκινώντας τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα με την ονομασία «Επιχείρηση Σιδερένια Σπαθιά». Στις 13 Οκτωβρίου 2025 αφέθηκε ελεύθερος ο τελευταίος εν ζωή όμηρος, ενώ δύο ημέρες αργότερα επιστράφηκε η σορός του τελευταίου αποβιώσαντος ομήρου.
Το ντοκιμαντέρ #Nova και οι περιοδεύουσες εκθέσεις μνήμης
Στις 6 Δεκεμβρίου 2023, προβλήθηκε στο Yes Docu το ντοκιμαντέρ #Nova, το οποίο αναδημιούργησε τα γεγονότα χρησιμοποιώντας αποκλειστικά πραγματικά βίντεο από το σημείο, ηχογραφήσεις κλήσεων έκτακτης ανάγκης και συνομιλίες στο WhatsApp. Το δίκτυο Yes επέτρεψε τη δωρεάν προβολή του από οποιονδήποτε τηλεοπτικό φορέα και το ανέβασε ελεύθερα στο YouTube.
Τον Δεκέμβριο του 2023, οι παραγωγοί του φεστιβάλ και ακτιβιστές διοργάνωσαν την έκθεση «6:29» στο Expo Tel Aviv. Πήρε το όνομά της από την ακριβή ώρα που σταμάτησε η μουσική λόγω των σειρήνων και αποτελούσε πιστή αναπαράσταση του χώρου της σφαγής (περιλάμβανε την ανακατασκευασμένη πίστα, καμένα αυτοκίνητα, φορητές τουαλέτες διάτρητες από σφαίρες, προσωπικά αντικείμενα και φόρο τιμής στα θύματα). Τα εγκαινίασε ο Πρόεδρος του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτζογκ, και η έκθεση διήρκεσε 10 εβδομάδες.
Στη συνέχεια, η έκθεση μεταφέρθηκε στις ΗΠΑ από τους Scooter Braun, Joe Teplow και Josh Kadden στη Νέα Υόρκη, στο Κάλβερ Σίτι του Λος Άντζελες, στη Φιλαδέλφεια, στο Μαϊάμι, στο Τορόντο και στην Ουάσινγκτον.
Ιστορικό πλαίσιο και η σημασία της επίθεσης
Η στρατιωτική πτέρυγα της Χαμάς (Ταξιαρχίες Ιζ αλ-Ντιν αλ-Κασάμ) φέρει την ευθύνη για δεκάδες επιθέσεις, βομβιστικές ενέργειες αυτοκτονίας και μαζικές δολοφονίες από τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Ιδιαίτερα κατά τη Δεύτερη Ιντιφάντα (2000–2005), ξεχωρίζουν η επίθεση σε ντισκοτέκ στο Τελ Αβίβ (1 Ιουνίου 2001), η επίθεση κατά τη διάρκεια του εορτασμού του Πάσχα (27 Μαρτίου 2002), σε λεωφορείο στην Ιερουσαλήμ (19 Αυγούστου 2003) και η διπλή επίθεση σε λεωφορεία στην Μπερ Σεβά (31 Αυγούστου 2004).
Η επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 ήταν η φονικότερη στην ιστορία της ισραηλινο-παλαιστινιακής σύγκρουσης και η χειρότερη σφαγή αμάχων στο Ισραήλ από το 1948. Αποτέλεσε μια ενέργεια υψηλού ρίσκου («all-in») από την πλευρά της Χαμάς, με στόχο τη διάβρωση της ισραηλινής αίσθησης ασφάλειας, παρά το τεράστιο τίμημα σε ανθρώπινες ζωές και καταστροφές που θα συνεπαγόταν για τον πληθυσμό της Γάζας.
13°
