Τέσσερα κρίσιμα συμπεράσματα από την 81η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ

Η 81^η Γενική Συνέλευση των Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών αποτελεί ουσιαστικά παρελθόν, και μάλλον κανείς δεν θα τη θυμάται για καιρό, όπως εξάλλου σχεδόν κάθε άλλη που προηγήθηκε, τουλάχιστον κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών. Οι ισορροπίες διεθνώς όχι απλώς δεν έχουν αλλάξει σε σχέση με πέρυσι, αλλά αντιθέτως έχουν επιδεινωθεί περαιτέρω καθώς ο πόλεμος στο Ιράν – που μετράει πλέον επτά μήνες, χωρίς να διαφαίνεται καμία ουσιαστική πιθανότητα άμεσης αποκλιμάκωσης – έχει περιπλέξει ακόμα περισσότερο την τρέχουσα γεωπολιτική και ενεργειακή πραγματικότητα.

Οι ομιλίες των ηγετών στην αίθουσα της Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών λειτούργησαν για ακόμα μία φορά κυρίως ως βήμα πολιτικών τοποθετήσεων – σε μεγάλο βαθμό με αποδέκτες το εσωτερικό τους ακροατήριο – αλλά και ενίοτε ναρκισσιστικών ευχολογιών που όσο υπέροχες και αν ακούγονται, στην πράξη δεν ακουμπάνε στο ελάχιστο στην καθημερινότητα των πολιτών, είτε στη Δύση, είτε στις χώρες του Παγκόσμιου Νότου.

Θέτοντάς το απλά, και αυτή η Γενική Συνέλευση επιβεβαίωσε πως τα Ηνωμένα Έθνη αποτελούν έναν πλήρως ξεδοντιασμένο οργανισμό,  ασχέτως αν δικαίως μπορούν να περηφανεύονται πως προωθούν όλες τις καλές ιδέες του κόσμου. Σε κάθε περίπτωση, ωστόσο μπορούμε να εξάγουμε μια σειρά συμπερασμάτων από την 81^η Γενική Συνέλευση, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την προσέγγιση των δύο υπερδυνάμεων στο άμεσο και έμμεσο μέλλον, αλλά και στο δυσεπίλυτο του πράγματος αναφορικά με το ενδεχόμενο ενός γεωπολιτικού κατευνασμού στη Μέση Ανατολή. Αν μη τι άλλο, η εβδομάδα που μόλις πέρασε στη Νέα Υόρκη θα πρέπει να πείσει και τον πλέον ένθερμο υποστηρικτή του πολυμερούς συστήματος που γέννησε ο φιλελεύθερος διεθνισμός πως το πράγμα πλέον δεν τσουλάει· σήμερα, η Κίνα ανταγωνίζεται πλέον ευθέως τις ΗΠΑ – σε μεγάλο βαθμό εξαιτίας των αποφάσεων του Ντόναλτ Τραμπ – τη στιγμή που οι δυτικοί μικρομεσαίοι ψάχνουν να βρουν πώς ακριβώς θα επιβιώσουν σε μια πραγματικότητα που διαψεύδει μία-μία τις σταθερές πάνω στις οποίες δόμησαν την, πλέον απειλούμενη, ευημερία τους.

81η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ: Τέσσερα κρίσιμα συμπεράσματα για την Κίνα, τον Μαρκ Κάρνεϊ, το Ισραήλ και την αδυναμία του διεθνούς οργανισμού

ΗΠΑ – Κίνα, σημειώσατε διπλό

Η υποδοχή που επιφύλαξε ο Τραμπ στον Σι Τζινπίνγκ δεν είχε προηγούμενο. Ο Κινέζος Πρόεδρος έγινε δεκτός στον Λευκό Οίκο ως άλλος Τζένκινς Χαν, καθώς η αμερικανική κυβέρνηση είχε προετοιμάσει την πιο μεγαλεπήβολη τελετή των τελευταίων δεκαετιών για την υποδοχή ενός ξένου ηγέτη· πόσο μάλλον δε του Προέδρου της έτερης οικονομικής και τεχνολογικής υπερδύναμης του διεθνούς συστήματος, της οποίας το αυταρχικό και μονοκομματικό σύστημα δεν ακουμπάει πουθενά στον εγγενώς φιλελεύθερο – τουλάχιστον ιδεολογικά – αμερικανικό πολιτικό τρόπο σκέψης. Υποδεχόμενος τον Σι με αυτόν τον τρόπο,  ο Τραμπ τού έκανε την πιο γενναιόδωρη χάρη που θα μπορούσε ποτέ: τον αντιμετώπισε ως ίσο. Η εντυπωσιακή επιμονή του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος σε μια σειρά πολιτικών οι οποίες έχουν εκτοξεύσει το ΑΕΠ της Κίνας από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου μέχρι και σήμερα αποσκοπούσε στην επίτευξη αυτού ακριβώς του σημείου ισορροπίας: στην καλλιέργεια της πεποίθησης – τόσο εντός, όσο και εκτός της χώρας – πως το Πεκίνο μπορεί πλέον να στέκεται απέναντι στην Ουάσιγκτον όχι ως η ηγέτιδα δύναμη του Τρίτου Κόσμου, αλλά αντιθέτως ως ένας άμεσος ανταγωνιστής· και, κυρίως, ισότιμος συνομιλητής.

Η αυτοπεποίθηση που εξέπεμψε ο Σι στον Λευκό Οίκο είναι ενδεικτική του στάτους που απολαμβάνει πλέον η Κίνα – αλλά και ο ίδιος – εντός του διεθνούς συστήματος. Το γεγονός πως ο Κινέζος Πρόεδρος μέσες-άκρες απείλησε εμμέσως τον Τραμπ υπενθυμίζοντάς του ξανά πως οι δύο ηγέτες θα πρέπει να αποφύγουν την παγίδα του Θουκυδίδη – ήτοι, το θεωρητικό σχήμα που προοικονομεί μια σύγκρουση μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων – ενώ παράλληλα ζήτησε και τον σεβασμό των ΗΠΑ στις αξιώσεις της Κίνας σε ό,τι αφορά το μέλλον της Ταϊβάν μοιάζει αδιανόητο· αλλά συνέβη. Από την πλευρά του, ο Τραμπ – ο οποίος έχει έτσι κι αλλιώς μπλοκάρει ένα εξοπλιστικό πακέτο ύψους δεκατεσσάρων δισεκατομμυρίων δολαρίων υπέρ της ενίσχυσης της Ταϊβάν – εξήρε μέχρι και την υγεία του Σι, αλλά δεν φαίνεται να κέρδισε τίποτα ουσιαστικό αναφορικά με τη σκιώδη υποστήριξη της κινεζικής κυβέρνησης στο ιρανικό καθεστώς αφήνοντας τον ομόλογό του απλώς να αρνηθεί πως αυτή υφίσταται. Συνοπτικά, το Πεκίνο φαίνεται να κέρδισε πολλά περισσότερα από τη συγκεκριμένη συνάντηση, τόσο σε ουσιαστικό επίπεδο, όσο όμως και σε επίπεδο optics, σε έναν πολιτικό χρόνο όπου έτσι κι αλλιώς αυξάνει την πίεσή του εναντίον της Ταϊπέι· ποιος να του το ‘λεγε του Μάο πως ένας εκ των διαδόχων του θα πραγματοποιούσε έναν άτυπο γύρο θριάμβου μέσα στο σπίτι του Χάρι Τρούμαν, του Τζον Κένεντι, και του Ρίτσαρντ Νίξον. Μένει πλέον να φανεί ποια θα είναι η στάση του Πεκίνου στον πόλεμο στο Ιράν – και ευρύτερα· το κρίσιμο σημείο είναι πως αυτή πιθανότατα θα δομηθεί εξολοκλήρου από τον Σι Τζινπίνγκ, με τον Τραμπ να φαίνεται μάλλον ανήμπορος να την επηρεάσει, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση.

Ο Μαρκ Κάρνεϊ είναι ο μεγάλος αρχηγός των μικρομεσαίων

Η περίπτωση του Καναδού Πρωθυπουργού είναι μάλλον μοναδική στην πρόσφατη διεθνή πολιτική ιστορία. Ο Κάρνεϊ – ο οποίος έχει καταγράψει μια θρυλική πορεία ως κεντρικός τραπεζίτης τόσο του Καναδά, όσο και του Ηνωμένου Βασιλείου εν καιρώ Brexit – όχι μόνο ανέστησε το απολύτως παρηκμασμένο Φιλελεύθερο καναδικό κόμμα οδηγώντας το σε μια ανέλπιστη νίκη το 2025, αλλά έκτοτε έχει καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να συντονίσει τις μικρομεσαίες δυνάμεις της Δύσης σε μια κοινή πορεία. Από την ομιλία του στο πλαίσιο του World Economic Forum στο Νταβός τον Ιανουάριο όταν και λίγο-πολύ κήρυξε το τέλος του μεταψυχροπολεμικού φιλελεύθερου πολυμερούς διεθνούς συστήματος  – σημειώνοντας χαρακτηριστικά πως η νοσταλγία αποτελεί παγίδα για τους μικρομεσαίους, προσθέτοντας πως αν κάποιος «δεν είναι στο τραπέζι, τότε θα είναι στο μενού» – ο Καναδός Πρωθυπουργός έχει προχωρήσει σε μια σειρά πρωτοβουλιών ώστε να μετατρέψει τον λόγο του σε πράξη· δεν το λες και σύνηθες, πόσο μάλλον δε σε αυτό το επίπεδο. Το γεγονός πως ο Καναδάς προαλείφεται πλέον ως το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ενδεικτικό της ηγεσίας και του πρακτικού οράματος που παρέχει ο Κάρνεϊ στους μικρομεσαίους, καλώντας τους ευθέως – και πάνω απ’ όλους τη μαρτυρικά αργοκίνητη Ευρωπαϊκή Κομισιόν – να συντονίσουν τον βηματισμό τους με την ταχύτητα των εξελίξεων.

Στο πλαίσιο της 81^ης Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, ο Κάρνεϊ βρέθηκε στο επίκεντρο της προσοχής των μεγαλύτερων μέσων ενημέρωσης διεθνώς, με outlets όπως τη Wall Street Journal, τους New York Times, και τους Financial Times να αφιερώνουν στην περίπτωσή του δυσανάλογα πολύ χρόνο, σχεδόν αντίστοιχο με εκείνον που αφιέρωσαν στον Τραμπ. Λογικό· ο μεν Αμερικάνος Πρόεδρος ψάχνει να βρει πώς θα ξεμπλέξει εαυτόν από το χάος που ο ίδιος προκάλεσε, ο δε Καναδός Πρωθυπουργός φαίνεται πως έχει εντοπίσει με ποιον τρόπο οι μικρομεσαίοι ανά τον κόσμο θα στεγανοποιήσουν τα συμφέροντά τους από τις παλινδρομήσεις των ΗΠΑ, ιδιαίτερα σε βάθος χρόνου, μετά και την αποχώρηση του Τραμπ από τον Λευκό Οίκο το 2028. Από το 1945 και μετά, ο εκάστοτε Αμερικανός Πρόεδρος θεωρούταν ως ο άτυπος ηγέτης του φιλελεύθερου κόσμου, σε μια συνθήκη ωστόσο που από το 2016 και μετά αμφισβητείται από τους ίδιους τους Αμερικανούς· για πρώτη φορά εδώ και μια δεκαετία, ο Πρωθυπουργός του Καναδά – απ’ όλες τις χώρες – φαίνεται πως είναι εκείνος που μπορεί να κάνει αυτό που οι μικρομεσαίοι χρειάζονται απεγνωσμένα: να μετατρέψουν τις αξίες και τις ιδέες τους σε μετρήσιμη ισχύ, μέσω της περαιτέρω ενίσχυσης των οικονομικών τους δεσμών, αλλά και της στρατηγικής τους σύγκλισης σε εμπορικό, εξοπλιστικό, και τεχνολογικό επίπεδο. Η αποστροφή του Κάρνεϊ στο πλαίσιο της Γενικής Συνέλευσης πως «η συνεργασία δεν είναι πράξη ιδεαλισμού, αλλά πρακτική αναγκαιότητα» τα συνοψίζει όλα· είθε να αποτελεί και τον επιθανάτιο ρόγχο του Brexit.

Ο Νετανιάχου έχει στριμωχτεί· το Ισραήλ παραμένει στρατηγικός πόλος

Κάθε παρέμβαση του Ισραηλινού Πρωθυπουργού στην αίθουσα της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών προκαλεί ατελείωτες συγκινήσεις και συγκρούσεις. Το σόου συνεχίστηκε και φέτος, πριν καν ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός μεταβεί στη Νέα Υόρκη· ο νέος Δήμαρχος της Νέας Υόρκης, Ζόραν Μαμντάνι, είχε δηλώσει επανειλημμένα πως, αν μπορούσε, θα προχωρούσε στη σύλληψη του Νετανιάχου, για τον οποίο εκκρεμεί ένταλμα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Σημειώνεται πως το ένταλμα δε θα μπορούσε έτσι κι αλλιώς να εκτελεστεί, καθώς οι ΗΠΑ δεν είναι συμβαλλόμενο κράτος του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, ενώ ο Νετανιάχου απολαμβάνει καθεστώς ασυλίας ως εν ενεργεία Πρωθυπουργός. Σε κάθε περίπτωση, η εικόνα των αποχωρούντων αντιπροσωπειών από την αίθουσα της Γενικής Συνέλευσης τη στιγμή που ο ίδιος ανέβαινε στο βήμα αποτέλεσε το highlight της 81^ης Συνόδου, καθώς παρέπεμπε σε μια εικόνα διεθνούς απομόνωσης του Ισραήλ, μετά και τη δυσανάλογη χρήση βίας εκτός του πλαισίου του διεθνούς δικαίου που επέδειξαν οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις στη Λωρίδα της Γάζας, όπως το έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Κομισιόν. Εξάλλου, η έμμεση ρητορική επίθεση του Εμμανουέλ Μακρόν εναντίον του Νετανιάχου υποδεικνύει περαιτέρω την αξιακή ρήξη μεταξύ της Ευρώπης και του Τελ Αβίβ.

Ωστόσο, μια πιο προσεκτική ματιά υπενθυμίζει πως οι διεθνείς σχέσεις αποτελούν ένα πεδίο ισχύος και επιρροής· συνεπειοκρατικής, αντί δεοντολογικής ηθικής. Όσο πολιτικά τοξικός και αν είναι πλέον ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός, όσο θεατρική και αν ήταν η εικόνα του καθώς κρατούσε τους βομβητές της Χεζμπολάχ που οι ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες μετέτρεψαν σε βόμβες, και όσο γραφικές και αν ακούστηκαν ξανά οι αποστροφές του περί αφανισμού του Ισραήλ από τα – ανύπαρκτα – ιρανικά πυρηνικά όπλα που θεωρητικά οι αμερικανό-ισραηλινοί βομβαρδισμοί κατέστρεψαν, το Ισραήλ εξακολουθεί να αποτελεί στρατηγικό περιφερειακό πόλο. Από τις αντιπροσωπείες που μποϊκόταραν την ομιλία Νετανιάχου, μόνο εκείνη της Ισπανίας ξεχωρίζει ως κράτος-μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ· ωστόσο, οι εξαιρετικά στενοί και μακροχρόνιοι εξοπλιστικοί δεσμοί της Μαδρίτης με την Άγκυρα υπογραμμίζουν μια κάποια υποκρισία εκ μέρους της ισπανικής κυβέρνησης, όσο να πεις. Αντίθετα, η παραμονή των ευρωπαϊκών αντιπροσωπειών στην ομιλία του Νετανιάχου υποδεικνύει πως ασχέτως αν οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα υποδέχονταν μια κυβερνητική αλλαγή στο Τελ Αβίβ – κυρίως σε ό,τι αφορά τον ισραηλινό παρεμβατισμό στα παλαιστινιακά εδάφη – εντούτοις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν το Ισραήλ ως κρίσιμο περιφερειακό εταίρο μεταξύ των ασταθών γειτονικών του κρατών, στρατηγικό σύμμαχο σε επίπεδο αμυντικής τεχνολογίας, αλλά και δυνητικό ρυθμιστή των σχέσεων της Ευρώπης με τον Λευκό Οίκο του Τραμπ. Κυνικό, αλλά απολύτως πραγματικό· ιδιαίτερα από τη στιγμή που η ΕΕ υποστηρίζει τη Λύση των Δύο Κρατών, και την αναγνώριση ενός ανεξάρτητου και κυρίαρχου παλαιστινιακού κράτους, ενώ αρνείται να αναγνωρίσει την Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα του Ισραήλ.

Τα Ηνωμένα Έθνη δεν έχουν καμία ουσιαστική ισχύ

Για ακόμα μια φορά, καμία εξέλιξη στο πλαίσιο της Γενικής Συνέλευσης δεν έδειξε πως ο οργανισμός έχει οποιαδήποτε δυνατότητα να παρέμβει ουσιαστικά στις εξελίξεις. Η αποτυχία του ΟΗΕ να αποκλιμακώσει έστω και στο ελάχιστο έστω μια από τις ανά τον κόσμο συνθήκες που συμβάλλουν στο φαινόμενο της «πολυκρίσης» παραπέμπει ευθέως στον προπομπό του, την Κοινωνία των Εθνών, η οποία ξεχαρβαλώθηκε λίγο μετά τη σύστασή της στο τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, κυρίως λόγω της άρνησης των ΗΠΑ να συμμετάσχουν. Χωρίς την ισχύ της Ουάσιγκτον, τα τότε σαφώς ισχυρότερα συγκριτικά με σήμερα ευρωπαϊκά κράτη απέτυχαν παταγωδώς να βάλουν το διεθνές σύστημα σε μια τάξη· η συνέχεια είναι γνωστή. Σήμερα, οι ΗΠΑ δεν παρέχουν πλέον ούτε τη μετρήσιμη σταθερότητα, ούτε όμως και την ιδεολογική συνέπεια του παρελθόντος στο διεθνές σύστημα, τη στιγμή που η ισχυροποίηση της Κίνας – σε συνδυασμό με τον ρεβιζιονισμό της Ρωσίας και του Ιράν – όντως απειλεί εμμέσως τα συμφέροντα των μικρομεσαίων. Ο Κάρνεϊ είχε απόλυτο δίκιο, τόσο στο Νταβός τον Ιανουάριο, όσο και στη Νέα Υόρκη την περασμένη εβδομάδα: η μεταψυχροπολεμική διεθνής πραγματικότητα πλέον δεν υφίσταται· κυρίως, επειδή η Ουάσιγκτον δεν ενδιαφέρεται πια για αυτήν. Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, τα Ηνωμένα Έθνη ποτέ δεν παρείχαν στους μικρομεσαίους την ασφάλεια που χρειάζονταν· είναι μάλλον καιρός να το κάνουν μόνοι τους.