Η Mercosur «παγώνει» και η Ευρώπη μικραίνει. Το «μπλόκο» της συμφωνίας ανάμεσα σε Ευρωπαϊκή Ένωση και Mercosur, το διεθνές περιβάλλον και η πρόσβαση στις αγορές
Η Mercosur δεν είναι ένα ακόμη «εμπορικό κείμενο» στα συρτάρια των Βρυξελλών. Είναι μια γεωοικονομική επιλογή και ταυτόχρονα μια στρατηγική δήλωση για το αν η Ευρώπη επιθυμεί να παραμείνει παίκτης σε έναν κόσμο που επιστρέφει στη λογική των μπλοκ, των δασμών και της ισχύος. Κι όμως, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επέλεξε να πατήσει φρένο. Με οριακή ψηφοφορία –334 υπέρ, 324 κατά και 11 αποχές– ενέκρινε ψήφισμα που ζητά γνωμοδότηση από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς τη συμβατότητα των κειμένων της συμφωνίας με τις Συνθήκες. Η κίνηση αυτή «παγώνει» τη διαδικασία κύρωσης για 18 έως 24 μήνες. Στην πράξη, δηλαδή, η Ευρώπη καθυστερεί έως και δύο χρόνια μια συμφωνία που συζητείται εδώ και πάνω από 25 χρόνια, με εταίρους την Αργεντινή, τη Βραζιλία, την Παραγουάη και την Ουρουγουάη.
Αν δούμε την εξέλιξη αυτή ως ένα απλό διαδικαστικό επεισόδιο, θα χάσουμε την ουσία. Η απόφαση δεν ήταν ουδέτερη. Ήταν βαθιά πολιτική. Και, κυρίως, αποτέλεσε μια καθαρή θεσμική νίκη του λαϊκισμού και των εθνικών ιδιοτελειών απέναντι στο μείγμα πολιτικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στην ίδια την ανάγκη ενός ενιαίου ευρωπαϊκού στρατηγικού σχεδιασμού. Όχι επειδή η Mercosur είναι μια τέλεια ή ανέφελη συμφωνία – καμία μεγάλη εμπορική συμφωνία δεν είναι. Αλλά επειδή για πρώτη φορά φάνηκε τόσο καθαρά ότι η «μεγάλη εικόνα» της Ευρώπης υποχωρεί μπροστά στο εθνικό πολιτικό κόστος, στις επιμέρους πιέσεις και στη μικροπολιτική επιβίωση.
Το παρασκήνιο του Στρασβούργου είναι αποκαλυπτικό. Το αποτέλεσμα κρίθηκε κυριολεκτικά σε λίγες ψήφους. Σε επίπεδο πολιτικής αριθμητικής, η εξέλιξη αποδίδεται σε μια χούφτα ευρωβουλευτές –κυρίως από τους Σοσιαλιστές της Ρουμανίας και από το κεντροδεξιό στρατόπεδο της Ουγγαρίας– που έκαναν στροφή την τελευταία στιγμή και έγειραν την πλάστιγγα. Η βαθύτερη αιτία, όμως, δεν βρίσκεται στις προσωπικές μετατοπίσεις, αλλά στην επιβολή της εθνικής πολιτικής πάνω στη θεσμική ευθύνη. Η Ζέλιανα Ζόβκο, αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, το διατύπωσε ωμά: «η καθημερινή εθνική πολιτική επικράτησε της μεγάλης εικόνας». Και μίλησε για «εγωισμό» όσων δεν άντεξαν, στα εθνικά τους ακροατήρια, το κόστος υπεράσπισης μιας συμφωνίας που οι λαϊκιστές έχουν μετατρέψει σε προεκλογικό σκιάχτρο.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι αυτό συνέβη μέσα στον πυρήνα της «κεντρώας» ευρωπαϊκής συναίνεσης. Οι τρεις βασικοί πυλώνες που, τα τελευταία χρόνια, στήριξαν τη θεσμική συνέχεια της Ένωσης –Λαϊκό Κόμμα, Σοσιαλιστές και Φιλελεύθεροι– θεωρητικά υποστηρίζουν τη συμφωνία. Στην πράξη, όμως, σημαντικά εθνικά τμήματα αυτών των ομάδων ήταν καιρό απέναντι: Ιρλανδοί, Γάλλοι, Πολωνοί. Όταν οι μεγάλες πολιτικές ομάδες της Ευρώπης αδυνατούν να υπερβούν τις εθνικές τους σκοπιμότητες σε μια συμφωνία στρατηγικής κλίμακας, τότε το ζήτημα παύει να είναι η ίδια η Mercosur. Μετατρέπεται σε πρόβλημα ευρωπαϊκής συνοχής αλλά και πολιτικής λειτουργίας της Ευρώπης.
Την ίδια στιγμή, αυτή η ευρωπαϊκή αδυναμία δεν περνά απαρατήρητη εκτός συνόρων. Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες επαναπροσδιορίζουν τον προστατευτισμό τους και η Κίνα επεκτείνει επιθετικά την οικονομική της επιρροή, η ευρωπαϊκή καθυστέρηση δεν εκλαμβάνεται ως προσεκτική στάθμιση, αλλά ως στρατηγική αδυναμία. Αν η Ευρώπη βρεθεί αντιμέτωπη με έναν νέο κύκλο εμπορικών συγκρούσεων, θα χρειαστεί συμμαχίες, πρόσβαση σε αγορές και σταθερές αλυσίδες εφοδιασμού. Το να «παγώνεις» μια τέτοια εμπορική συμμαχία σε αυτή τη συγκυρία δεν είναι ένδειξη σύνεσης· είναι αυτοϋπονόμευση.
Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν μια συγκεκριμένη συμφωνία είναι άψογη ή προβληματική. Είναι αν η Ευρώπη διαθέτει ακόμη την πολιτική ωριμότητα να λειτουργεί ως συλλογικός δρών και όχι ως άθροισμα εθνικών φόβων. Αν αυτό δεν το αντιλαμβάνονται οι εκπρόσωποι των πολιτών στο Στρασβούργο, τότε το πρόβλημα δεν είναι μια εμπορική συμφωνία. Είναι η ίδια η ικανότητα της Ευρώπης να αποφασίζει ως Ευρώπη.
18°
