Το ερασιτεχνικό ποδόσφαιρο, οι «λίγκες» της Αγγλίας και η αυξανόμενη αίσθηση αποξένωσης των οπαδών
Ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Ρος Ντέιβις, γράφοντας στο UnHerd για το αγγλικό ερασιτεχνικό ποδόσφαιρο, παρατηρούσε ότι «το ποδόσφαιρο εκτός των επαγγελματικών κατηγοριών (league) διανύει περίοδο ακμής». Η μέση προσέλευση στο National League South και στην Isthmian Premier Division — τα επίπεδα 6 και 7 της αγγλικής ποδοσφαιρικής πυραμίδας, όπου οι περισσότεροι σύλλογοι παραμένουν ημιεπαγγελματικοί — έφθασε τους 1.221 θεατές την περασμένη σεζόν, σημειώνοντας αύξηση 134% σε σύγκριση με μία δεκαετία νωρίτερα.
Η αναφορά απαιτεί ορισμένες διευκρινίσεις, καθώς στα καθ’ ημάς τα πράγματα είναι αρκετά διαφορετικά, τόσο ως προς τον τρόπο διεξαγωγής των πρωταθλημάτων όσο και ως προς τη σύνθεση της ποδοσφαιρικής πυραμίδας. Στην Αγγλία υπάρχουν τέσσερις θεσμοθετημένες επαγγελματικές κατηγορίες ποδοσφαίρου, οι λεγόμενες Leagues. Κάτω από αυτές ακολουθούν δύο κατηγορίες Non-League, που αντιστοιχούν στα επίπεδα 5 και 6 και είναι ημιεπαγγελματικές ή ερασιτεχνικές. Μία από αυτές είναι η National League South, στην οποία αναφέρεται ο αρθρογράφος. Ο όρος league χρησιμοποιείται με την έννοια του πρωταθλήματος και όχι με θεσμικό περιεχόμενο. Στο επίπεδο 7 υπάρχουν τέσσερα πρωταθλήματα, μεταξύ των οποίων και το Isthmian Premier Division, ενώ ακολουθούν τα περιφερειακά και τοπικά πρωταθλήματα (regional / county), που συμπληρώνουν συνολικά έντεκα επίπεδα της πυραμίδας. Στη βάση της, μάλιστα, υφίστανται και ακόμη χαμηλότερα τοπικά πρωταθλήματα, για τα οποία συλλέγονται στατιστικά στοιχεία από τις λίγκες και τη Football Association (FA) — την εθνική ποδοσφαιρική ομοσπονδία της Αγγλίας και την παλαιότερη στον κόσμο (ιδρύθηκε το 1863).
Στην Ελλάδα, οι κατηγορίες που συγκροτούν την ποδοσφαιρική πυραμίδα είναι τέσσερις. Η μόνη αμιγώς επαγγελματική είναι η Super League 1, η πρώην Α’ Εθνική, που καθιερώθηκε το 1959. Προηγουμένως υπήρχαν περιφερειακά πρωταθλήματα Αθηνών, Πειραιώς και Μακεδονίας. Η Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωματείων Αθηνών (ΕΠΣΑ) ιδρύθηκε το 1929 και παραμένει η ισχυρότερη ένωση της χώρας, όπως είναι ευλόγως εννοούμενο. Το δεύτερο επίπεδο είναι η Super League 2, τυπικά επαγγελματική, στην οποία όμως πολλές ομάδες αδυνατούν να καλύψουν στοιχειώδεις βιοτικές ανάγκες των ποδοσφαιριστών τους. Ακολουθεί η Γ’ Εθνική, ημιεπαγγελματική ή ερασιτεχνική, και στη συνέχεια τα τοπικά πρωταθλήματα των ΕΠΣ. Οι διαφορές με το αγγλικό σύστημα είναι μεγάλες και, σε γενικές γραμμές, μη συγκρίσιμες — με μία εξαίρεση που επισημαίνει ο Bρετανός δημοσιογράφος και αξίζει να μας απασχολήσει: «Η πιο προφανής εξήγηση για την άνθηση των μη επαγγελματικών πρωταθλημάτων στην Αγγλία είναι η αυξανόμενη αίσθηση αποξένωσης των οπαδών από το ελίτ ποδόσφαιρο». Δηλαδή από τις επαγγελματικές ομάδες που λειτουργούν περισσότερο ως εταιρείες παρά ως σύλλογοι. Η ανακοίνωση της Μάντεστερ Γιουνάιτεντ την περασμένη σεζόν ότι θα αυξήσει τις τιμές των εισιτηρίων για τα μέλη από 40 σε 60 λίρες και θα καταργήσει τις εκπτώσεις, στο πλαίσιο προσπάθειας μείωσης του κόστους από τον ιδιοκτήτη της, τον πετροχημικό μεγιστάνα Sir Jim Ratcliffe, προκάλεσε διαμαρτυρίες έξω από το Old Trafford. Η Λιντς Γιουνάιτεντ αντιμετώπισε παρόμοια αντίδραση μετά την επιβολή αύξησης 14% στις χαμηλότερες τιμές εισιτηρίων ενηλίκων. Η δυσαρέσκεια επεκτείνεται και σε χαμηλότερες κατηγορίες: η Middlesbrough, που αγωνίζεται στη δεύτερη κατηγορία, δέχθηκε έντονη κριτική όταν το εισιτήριο διαρκείας ξεπέρασε τις 780 λίρες. Αντιθέτως, η Fisher FC, ομάδα του ένατου επιπέδου και πλήρως ερασιτεχνική, διαθέτει εισιτήριο διαρκείας μόλις 100 λιρών, ενώ το απλό εισιτήριο δεν ξεπερνά τις 8 λίρες και τα παιδιά κάτω των 16 ετών εισέρχονται δωρεάν.
Παρακολουθώ συστηματικά τα αθηναϊκά πρωταθλήματα τα τελευταία τρία χρόνια. Την τρέχουσα περίοδο ακολουθώ την ομάδα του Χαραυγιακού (Α.Ο. Ηλιούπολης) σχεδόν κάθε Σαββατοκύριακο, κυρίως λόγω της εκτίμησης που τρέφω προς τον καθ’ ύλην αρμόδιο της ομάδας, Βαγγέλη Κουνέλη. Τον εκτιμώ τόσο ως επαγγελματία όσο και ως άνθρωπο που αφιερώνει τον ελεύθερο χρόνο του στην εύρυθμη λειτουργία ενός συλλόγου. Ο Χαραυγιακός συνδεόταν αρχικά με μια μικρή συνοικία ανάμεσα στον Υμηττό και την Ηλιούπολη. Σήμερα αγωνίζεται στα γήπεδα της Ηλιούπολης. Η μετακίνηση αυτή πραγματοποιήθηκε το 1955, όταν ο Χαραυγιακός ενώθηκε με τον Κεραυνό Ηλιούπολης, υπό την εποπτεία του παππού Κουνέλη, ώστε να εξασφαλιστεί η χρήση διαθέσιμων γηπέδων — κάτι που δεν ήταν εφικτό στον Υμηττό. Τέτοιες πρακτικές είναι συνηθισμένες, λόγω της διαχρονικής οργανωτικής ανεπάρκειας των δήμων και κοινοτήτων στη χώρα μας.
Χωρίς αμφιβολία, δεν διαθέτουμε την ποδοσφαιρική παράδοση του αγγλικού λαού. Αυτό αποτυπώνεται τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά στον τρόπο οργάνωσης και διεξαγωγής των πρωταθλημάτων. Όπως σημειώνει ο Νόρμπερτ Ελίας στο κλασικό του έργο Αθλητισμός και ελεύθερος χρόνος στην εξέλιξη του πολιτισμού: «Οι αυστηρά οργανωμένοι αγώνες, που απαιτούν σωματική άσκηση και δεξιότητα και ορίζονται τόσο από τη σκοπιά των αθλητών όσο και των θεατών ως «σπορ», εμφανίστηκαν για πρώτη φορά τον 18ο αιώνα στους κύκλους των ανώτερων αγγλικών τάξεων, της γαιοκτητικής αριστοκρατίας και του gentry (ευγενείς χωρίς τίτλο)». Έκτοτε, όλες οι χώρες υιοθέτησαν — με τον δικό τους τρόπο — αυτή τη μορφή ψυχαγωγίας, που επιτρέπει στον σύγχρονο άνθρωπο να ξεχνά, έστω προσωρινά, τα βάσανα του πολιτισμού. Ακόμη κι έτσι, όμως, η διεξαγωγή ενός ερασιτεχνικού αγώνα προϋποθέτει μια αφανή, επίπονη εργασία, κυρίως από τους παράγοντες: προέδρους, γραμματείς, φροντιστές, επιμελητές, ανθρώπους που προσφέρουν τον χρόνο τους σχεδόν πάντοτε αμισθί.
Οι ποδοσφαιριστές και οι προπονητές είναι οι εμφανείς πρωταγωνιστές. Οι θεατές εκτονώνονται — συχνά με τρόπο προβληματικό. Όμως τα εύσημα ανήκουν στους αφανείς. Όπως λέει χαρακτηριστικά Βαγγέλης Κουνέλης: «Τον τελευταίο χρόνο είμαι πρόεδρος του δεκαμελούς διοικητικού συμβουλίου του Χαραυγιακού. Για μερικά χρόνια είχα διατελέσει αντιπρόεδρος. Από μικρό παιδί ήμουν κοντά στην ομάδα. Την ομάδα που έκανε γνωστή πανελληνίως ο Νικήτας Σκοπελίτης όταν την οδήγησε από τη δεύτερη κατηγορία ΕΠΣΑ στην παραλίγο άνοδο στην Α’ Εθνική κατηγορία. Με προσωπική αφοσίωση και χρηματική επιδότηση. Όπως γίνεται και τώρα, μόνο που δεν έχουμε την οικονομική επιφάνεια που θα στήριζε τέτοιες επιτυχίες. Το ερασιτεχνικό ποδόσφαιρο βασίζεται στις προσπάθειες και τις θυσίες λίγων παραγόντων ενώ στις περισσότερες των περιπτώσεων καταλήγει υπόθεση ενός ανθρώπου. Μικρές επιχορηγήσεις, της τάξεως των 3.000 ευρώ ετησίως, από τον ΟΠΑΠ και τον δήμο, έχουν καταργηθεί τα τελευταία τρία χρόνια. Οι απαιτήσεις της Πολιτείας, σωστές κατά κύριο λόγο, για καλύτερη και πιο διαφανή οργάνωση των ομάδων, κάνουν ακόμα δυσκολότερη τη ζωή των εθελοντών που ασχολούνται με τα διοικητικά και οργανωτικά θέματα. Οι πηγές εσόδων είναι τα εισιτήρια - κατά μέσον όρο έχουμε 100 ανθρώπους σε κάθε αγώνα - οι συνδρομές και ότι μαζεύουμε από εκδηλώσεις, πιθανές διαφημίσεις και δωρεές. Τα έσοδα από τις ποδοσφαιρικές ακαδημίες - έχουμε περίπου 250 παιδιά - φτάνουν ίσα-ίσα για τις πληρωμές προπονητών και γυμναστών. Στην πραγματικότητα όλη τη μέρα ασχολούμαι με την ομάδα παράλληλα με τη δουλειά μου. Γιατί το κάνω; Βασικά δεν έχω την πολυτέλεια να το σκεφτώ. Προφανώς παίρνω κάποια ικανοποίηση από τις επιτυχίες, που δεν είναι πολλές. Παίρνω χαρά εάν κάποιο δικό μας παιδί πάει σε μία μεγάλη ομάδα. Αισθάνομαι μία πληρότητα εσωτερική όταν κάθε Κυριακή επανασυνδέομαι με φίλους και γείτονες ανανεώνοντας την αίσθηση μιας ενότητας κάτω από την ύπαρξη της ομάδας».
Η κοινωνιολογική προσέγγιση του Νόρμπερτ Ελίας εμπλούτισε την κατανόησή μας για τον εαυτό μας και για την έκφραση των συναισθημάτων μέσω του αθλητισμού. Η νοσταλγία του Ρος Ντέιβις για μια πιο άμεση, λιγότερο εταιρική σχέση με το ποδόσφαιρο μας αγγίζει ίσως περισσότερο από κάθε άλλο λαό. Αυτό όμως που δεν πρέπει να ξεχνάμε είναι η καθημερινή, αθόρυβη προσπάθεια των αφανών παραγόντων, που εξακολουθούν να συντηρούν την εμπειρία της κοινότητας μέσα από έναν ποδοσφαιρικό αγώνα.
17°
