Η βιβλιοθήκη του Στάλιν: Μια συναρπαστική εικόνα της εποχής του Στάλιν

Όταν πριν λίγα χρόνια έφτασα αεροπορικώς στην Τιφλίδα της Γεωργίας, το έκανα όχι σαν άλλος Ιάσων που αναζητούσε το χρυσόμαλλο δέρας, αλλά ως ανήσυχος ταξιδιώτης που έψαχνε διαρκώς νέους προορισμούς για να σβήσει την ακόρεστη δίψα του για καινούργια μέρη. Κι αφού περπάτησα πλάι στο ποτάμι της πρωτεύουσας και δοκίμασα τα ντόπια φαγητά στην παλιά πόλη, αφού ήπια αμέτρητα ροφήματα στα γραφικά καφέ και ατένισα την περιοχή από τον λόφο που δεσπόζει, πήρα το τρένο για το Βατούμι, την αρχαία Κολχίδα, όπου το όνομα των Ελλήνων ξυπνάει μνήμες αλλοτινές – υπάρχει μάλιστα και άγαλμα της Μήδειας, της νεαράς εκείνης μάγισσας που ακολούθησε τον Ιάσονα στην επιστροφή του στον Παγασητικό. Τώρα που το σκέφτομαι, κολύμπησα και στα νερά της Μαύρης Θάλασσας, που δεν είναι ακριβώς μαύρη, μήτε γαλάζια όμως.

Κάποια στιγμή, αφού πρώτα τίμησα το γεωργιανό κρασί που έπινε ο Στάλιν, κατευθύνθηκα στο χωριό όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε – το διαβόητο Γκόρι. Τώρα πια το Γκόρι είναι μια κωμόπολη που φιλοξενεί το μουσείο του ηγέτη εκείνου που ανέλαβε κάποτε τα ηνία της Σοβιετικής Ένωσης, μετά τον θάνατο του Λένιν. Το μουσείο διαθέτει κάμποσα παραφερνάλια του πατερούλη Στάλιν, τη νεκρική του μάσκα και το θωρακισμένο βαγόνι που τον μετέφερε στα ταξίδια του.

Τα θυμήθηκα όλα αυτά διαβάζοντας το πόνημα «Η βιβλιοθήκη του Στάλιν» του Ιρλανδού Τζέφρι Ρόμπερτς. Εμείς, οι λάτρεις του βιβλίου, όποτε μπαίνουμε σε ξένο σπίτι, κάτι μας τραβάει σαν μαγνήτης στη βιβλιοθήκη του οικοδεσπότη. Ποιος λοιπόν δεν θα ήθελε, ασχέτως πολιτικών πεποιθήσεων, να ρίξει μια ματιά στη βιβλιοθήκη ενός ανθρώπου που κηδεμόνευσε τη Σοβιετική Ένωση με ατσαλένια πυγμή, όπως λέει και το παρατσούκλι του;

Ο μελετητής-συγγραφέας πραγματοποιεί την έρευνά του ανάμεσα στο προσωπικό αρχείο του Στάλιν, μέσα στα χιλιάδες σημειωμένα με ιδιόχειρες εγγραφές βιβλία του, αλλά και στις εντολές που δίνει σε διάφορα όργανα του κόμματος σχετικά βιβλία που πρόκειται να εκδοθούν από τα κρατικά τυπογραφεία.

Μέσα από τις σελίδες αυτού του βιβλίου –σε πολύ καλή μετάφραση του Βαγγέλη Τσίρμπα– ξετυλίγεται ουσιαστικά ολόκληρη η εποχή και ο βίος του Στάλιν, από την εποχή που η μάνα του τον προόριζε για κληρικό έως τον αιφνίδιο θάνατό του στην απομόνωση του γραφείου του. Ο Ιρλανδός συγγραφέας βρίσκει ως αφορμή τη βιβλιοθήκη του Στάλιν για να μας δώσει μια συναρπαστική εικόνα εκείνων των χρόνων, από τη διελκυστίνδα με τον Τρότσκι για τη διαδοχή του Λένιν, έως τα χρόνια της Τρομοκρατίας με τις στημένες δίκες και τους χιλιάδες νεκρούς και εκτοπισμένους. Αποτυπώνεται ανάγλυφα ο χαρακτήρας του, η εμμονή του να μην προβάλλεται ιδιαίτερα ο ίδιος, έως τις στρατηγικές του αποφάσεις τον καιρό που εισβάλλει η ναζιστική Γερμανία στη Ρωσία και φτάνει ως τα προάστια της Μόσχας.

Ο Στάλιν δεν αρέσκεται στη λογοτεχνία, προτιμά να διαβάζει βιογραφίες και ιστορικές μελέτες. Έχει μάλιστα λόγο για τον σκηνοθέτη Αϊζενστάιν και την ταινία του «Ιβάν ο Τρομερός». Είναι απολαυστικά τα σχετικά του σχόλια, ωστόσο δεν σκοπεύω να τα παραθέσω εδώ. Αξίζουν να διαβαστούν μαζί με το υπόλοιπο βιβλίο.