Χένρι Κίσιντζερ: Διπλωματία, η ιστορία του κόσμου

Το όνομα του Χένρι Κίσιντζερ φέρνει ανατριχίλες στο μυαλό των Ελλήνων της γενιάς του Πολυτεχνείου (δεν ανήκω σε αυτή τη γενιά, ας μην παρεξηγούμεθα). Οι Έλληνες τον μεμφόμεθα επίσης για την εισβολή στην Κύπρο – το πόσο δίκαια ή άδικα, θα το κρίνει η Ιστορία. Πάντως, γεγονός είναι πως το όνομα Κίσιντζερ δεν γεννάει και τα αγνότερα των συναισθημάτων στους ομογάλακτους αδελφούς μας.

Έπιασα, λοιπόν, να διαβάζω τη «Διπλωματία» αυτόν τον ογκολιθικό τόμο των 900 σελίδων (εκδ. Πεδίο) –που φέρνει στον νου τον μεγάλιθο στις αρχές της ταινίας «2001: H Οδύσσεια του διαστήματος»– με ανάμεικτα συναισθήματα. Ωστόσο, γρήγορα με συνεπήρε με τον τρόπο σκέψης του και την αφηγηματική δεινότητά του, ή κάποιου ghost writer ενδεχομένως.

Ο συγγραφέας, υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ επί σειρά ετών, μας πλοηγεί στην διεθνή διπλωματία με το ίδιο στιβαρό χέρι που επέδειξε στις διεθνείς σχέσεις. Αλλά το βιβλίο αυτό δεν έχει να κάνει τόσο με τη διπλωματία –που δεν απουσιάζει, ασφαλώς–, όσο με την Ιστορία του ίδιου του κόσμου. Μας εξηγεί πώς ξεκίνησαν και ανδρώθηκαν τα δόγματα εκείνα που τακτοποίησαν τις υποθέσεις των κρατών επί αιώνες. Μας πηγαίνει πίσω στον Τριαντακοντετή Πόλεμο, αλλά και στον Μεγάλο Πόλεμο και τον Β’ Παγκόσμιο. Μας παρουσιάζει εύγλωττα τις ιδιοσυγκρασίες ηγετών, όπως του Τσάρου Αλεξάνδρου ή του καγκελάριου Μπίσμαρκ. Αλλά και πιο σύγχρονων, όπως του Ρίγκαν και του Γκορμπατσόφ. Αναφέρεται εκτενώς στον πόλεμο του Βιετνάμ και στις εμμονές του Νίξον.

Και επανεξετάζει τη Νέα Παγκόσμια Τάξη με ενδελέχεια κοφτερού μυαλού.

Για να πάρετε μια ιδέα, ιδού τι γράφει για τους δύο Αμερικανούς προέδρους στα χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου: «Σε σχέση με τις καθιερωμένες αρχές της τέχνης της πολιτικής, ο Ρούζβελτ είχε σαφώς καλύτερα επιχειρήματα, αν θελήσει κανείς να συγκρίνει αυτούς τους δυο από τους σπουδαιότερους προέδρους της Αμερικής. Παρ’ όλα αυτά, ήταν ο Ουίλσον εκείνος που επικράτησε. Έναν αιώνα αργότερα, τον Ρούζβελτ τον θυμόμαστε για τα επιτεύγματά του, αλλά αυτός που διαμόρφωσε τον αμερικανικό τρόπο σκέψης ήταν ο Ουίλσον. Ο Ρούζβελτ καταλάβαινε πώς λειτουργούσε η διεθνής πολιτική ανάμεσα στα έθνη που τότε έπαιζαν ενεργό ρόλο στις παγκόσμιες υποθέσεις –κανένας Αμερικανός πρόεδρος δεν έχει επιδείξει τόσο μεγάλη οξυδέρκεια σε ό,τι αφορά στη λειτουργία των διεθνών συστημάτων. Ο Ουίλσον όμως συνέλαβε τα βασικά κίνητρα της αμερικανικής συμπεριφοράς, το κυριότερο ίσως από τα οποία ήταν απλούστατα ότι η Αμερική δεν έβλεπε τον εαυτό της σαν κανένα από τα άλλα έθνη του κόσμου. Δεν είχε ούτε τη θεωρητική ούτε την πρακτική βάση για το ευρωπαϊκό ύφος διπλωματίας, όπου αναπροσαρμόζονται αδιάκοπα οι αποχρώσεις της ισχύος από τη θέση της ηθικής ουδετερότητας με μοναδικό σκοπό τη διατήρηση μιας μόνιμα μεταβαλλόμενης ισορροπίας. Όποιες κι αν είναι οι αλήθειες ή τα διδάγματα της ισχύος, το σταθερό πιστεύω του αμερικανικού λαού έχει παραμείνει το ότι η μοναδικότητα του χαρακτήρα του οφείλεται στην εφαρμογή και διάδοση των κανόνων της ελευθερίας».

Όπερ έδει δείξαι, που θα έλεγαν και οι καθηγητές μας τη βάσανο εκείνη ώρα των μαθηματικών.