Άννα Ξανθοπούλου - Σταύρος Σταυράκης: Η ποίηση και η θέση του ποιητή στην κοινωνία

Συνέντευξη στον Ιωσήφ Αρνές

Συνομιλήσαμε με τους πρωτοεμφανιζόμενους ποιητές Άννα Ξανθοπούλου και Σταύρο Σταυράκη σχετικά με την ποίηση και τη θέση του ποιητή στην κοινωνία, με αφορμή την κυκλοφορία των ποιητικών συλλογών τους, «Λόγοι» και «Αχλύς» αντίστοιχα, από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Πώς αντιμετωπίζετε την ποίηση: ως μια ταυτότητα ή ως μια ετερότητα μέσα στη σύγχρονη ζωή;

Άννα Ξανθοπούλου: Πολύ ωραία ερώτηση. Νομίζω ότι είναι και τα δύο μαζί. Μέσα από την ποίηση εκφράζεις τον εαυτό σου αλλά παράλληλα μπορείς να μπεις στους εαυτούς των άλλων, προκειμένου να τους κατανοήσεις και να τους καταγράψεις. Και η σχέση είναι αλληλεπίδρασης: και ο αναγνώστης «μπαίνει» σε μια άλλη συνείδηση από τη δική του σε μια προσπάθεια να κατανοήσει τον ποιητή και να ταυτιστεί με το εκφραζόμενο.

Σταύρος Σταυράκης: Είναι υπέροχο να σκέφτεσαι ότι το εγώ σου μπορεί να βουτήξει στο εμείς και να μοιραστείς την μεταφυσική μας ύπαρξη. Μόνο που στην βουτιά αυτή συναντάς την ποίηση και αντικρίζεις θολό το πλήθος.

Ο ποιητής είναι μια περσόνα γύρω από τις λέξεις ή λειτουργεί με έναν ενστικτώδη ορμεμφυτισμό; 

Α.Ξ.: Νομίζω ότι παρότι «μοντέρνες» ή αλλιώς της εποχής, οι περσόνες περιορίζονται στην ανακύκλωση του μύθου που θέλουν να δημιουργήσουν και να διατηρήσουν. Ο ποιητής ως «περσόνα», μου κάνει περισσότερο ως δημαγωγός ή λαοπλάνος, παρά ως καλλιτέχνης. Ο ποιητής, παρότι κάποιες φορές παρορμητικός κατ’ ανάγκη, είναι ένα πρόσωπο πιο εσωτερικό, όχι ένας πρωταγωνιστής των social media. Δεν πρέπει να υποδύεται, αλλά να εκφράζει, να αναδεικνύει.

Σ.Σ.: Γεννιέται σε ένα πορφυρογέννητο χάος λέξεων που με φόβο «Θεού» καλείται να συντάξει Έχει το πάθος ενός  τζογαδόρου, να χάσει ή να κερδίσει εν μια νυκτί την εικόνα του συναισθήματος.Την αυγή σχεδόν ντρέπεται να πει ότι είναι ποιητής και ξεγλιστρά μέσα στο πλήθος.

Μπορεί η τέχνη να κλείσει τις πληγές των ανθρώπων μέσα σε μια ενδότερη υπαρξιακή διαλεκτική;

Α.Ξ.: Δεν ξέρω αν η τέχνη φτάνει από μόνη της να κλείσεις τις πληγές, αλλά είμαι σίγουρη ότι μπορεί να τις απαλύνει. Είναι σαν ένα είδος αυτο-ψυχανάλυσης. Με την προϋπόθεση ότι ο καλλι-τέχνης δεν είναι περσόνα (αναφορικά με την προηγούμενη ερώτηση) και είναι ειλικρινής με το δημιούργημά του.

Σ.Σ.: Μπορούσε. Λίγοι  άνθρωποι  υπάρχουν που ένας στίχος θα τους αλλάξει το βάρος του βηματισμού τους μέσα στη μέρα. Έχει κερδίσει η εικόνα. Η μόνη τέχνη που δεν απαιτεί μόνο το ταλέντο αλλά συνιεπικουρήται της τεχνολογίας. Πώς να θεραπευθείς με οκνηρία σε στάση προσοχής; Πώς να κλείσει μια πληγή μέσα στην στατικότητα, χωρίς την κίνηση των λέξεων στον νου χωρίς τον συνδυασμό των χρωμάτων μέσα στο μαύρο, τις αρχέγονες νότες ενός θροΐσματος πάνω στα έγχορδα;

Πιστεύετε ότι ακολουθείτε το δρόμο άλλων ποιητών ή ακολουθείτε μια μοναχική πορεία μέσα στη γραφή σας;

Α.Ξ.: Προφανώς ακολουθώ δρόμους που χάραξαν οι πρωτοπόροι, οι μεγάλοι, οι αγαπημένοι, αλλά ο καθένας έχει και το δικό του μικρό στίγμα. Δεν γίνεται να αποφύγεις να ακολουθήσεις τους άλλους, γιατί διαβάζεις, ενημερώνεσαι, μαθαίνεις,  επηρεάζεσαι, δεν είσαι περιχαρακωμένος σε ένα κλειστό σύμπαν, αλλά είσαι μέρος της κοινωνίας που ανήκεις, άρα και της τέχνης της. Δεν το θεωρώ κακό, ιδίως αν αποτελέσει δημιουργικό έναυσμα να προχωρήσει κανείς παραπέρα, έστω και λίγο.

Σ.Σ.: Υπάρχουν όλοι μέσα σε μία απέραντη μοναχικότητα.

Ποιες εικόνες κρατάτε μέσα σας από τη ζωή σας; Ποιες εικόνες με άλλα λόγια εφορμούν στη γραφή σας;

Α.Ξ.: Οι εικόνες που εμένα με κάνουν δημιουργική, είναι κατά κανόνα οι πικρές εικόνες. Αυτές του πόνου, της απογοήτευσης, της διάψευσης. Δεν είναι όμως μια μεμψιμοιρία παραίτησης, αλλά ένα «ξύπνημα». Μια επισήμανση για να λάβουμε τα μέτρα μας και να ανατρέψουμε τις συνθήκες που τις δημιούργησαν.

Σ.Σ.: Θαυμάζω το απίστευτο μεγαλείο της λεπτομέρειας που συνθέτει την ζωή. Αυτό ψάχνω. Βιώνω εσωτερικά την προσπάθεια αποθέωσης του ταπεινού και του ανυπόληπτου. Το πόσο τα καταφέρνω να το επικοινωνήσω θα το κρίνουν προφανώς άλλοι.

Ποια ερωτήματα καλείται να απαντήσει ο ποιητής διαχρονικά αλλά και στο παρόν που ζούμε;

Α.Ξ.: Τα ερωτήματα που βασανίζουν όλους, αλλά αυτός έχει το χάρισμα να τα γράφει. Την υπαρξιακή αγωνία, την αναζήτηση της ταυτότητας και της προσωπικής αλήθειας, την κοινωνική ματιά, τη σχέση μας με τη ζωή και το θάνατο, την ελπίδα.

Σ.Σ.: Να προβάλλει την συναίσθηση της κρυφής και φοβισμένης πραγματικότητας, την επίγνωση του κοινωνικού συναισθήματος,  να καταμαρτυρήσει την πραγματική θέση και στάση του απέναντι στο κοινωνικό σύνολο που φυλλοροεί. Απαραίτητη προϋπόθεση η επίγνωση της δικής του θέσης, πράγμα που το καθιστά μια απαραίτητη γοητευτική ουτοπία.

Ποιο το νόημα της λέξης στην ποίηση; Μια απλή μορφή έκφρασης ή ένα ψυχικό αποτύπωμα;

Α.Ξ.: Η λέξη είναι η πρώτη ύλη της ποίησης. Σαν το αλεύρι στο ψωμί. Θα πρέπει να την πλάσεις με αγάπη και γνώση, ώστε να παραχθεί το σωστό «προϊόν», στη συγκεκριμένη περίπτωση το ποίημα. Σαφώς και είναι ψυχικό αποτύπωμα. Αν αποτελεί «απλή μορφή έκφρασης», τότε μιλάμε για ψυχρότητα αυτού που τη χρησιμοποιεί. Γίνεται εργαλείο για την επίτευξη ενός σκοπού, αλλά αυτό ταιριάζει περισσότερο σε επαγγελματικά έγγραφα και όχι στην ποίηση.

Σ.Σ.: Οι λέξεις στην ποίηση είναι ότι τα φτερά ενός Αγγέλου. Η ψυχή που συνυπάρχει είναι μια τρομερά δύσκολη συνύπαρξη.

Είναι η ποίηση το καταφύγιο του ανθρώπου;

Α.Ξ.: «Η ποίησις είναι το καταφύγιο που φθονούμε», όπως έγραψε και ο Καρυωτάκης.

Σ.Σ.: Είναι μια τεράστια Βελανιδιά τον μήνα Αύγουστο.

Μπορεί ο κόσμος να ζήσει ποιητικά;

Α.Ξ.: Αυτό θα μπορούσε να είναι ο στόχος. Η προσέγγιση της ευτυχίας.

Σ.Σ.: Σαν την ευτυχία. Είναι στιγμές. Από εκείνες τις σύντομες τις αλησμόνητες.