Crime moments: Μια νέα σειρά βιβλίων αστυνομικής μυθοπλασίας που ξεχωρίζει

Το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι τις τελευταίες δεκαετίες το αστυνομικό έγινε το νέο κοινωνικό μυθιστόρημα, δεν σημαίνει πως δεν υπήρξε και στο παρελθόν τέτοιο. Αντίθετα, αυτή ακριβώς η σύνθεση είναι που το καθιστά στο σύνολό του τόσο ελκυστικό — και, εντέλει, το #1 στις προτιμήσεις των αναγνωστών, παγκοσμίως. Με πελώριους συγγραφείς να το έχουν υπηρετήσει σταθερά, δεν τέρπει απλώς όποιον βυθίζεται στις σελίδες του: του προσφέρει ακόμη περισσότερα. Μυστήριο, έγκλημα, φόνος, πάθη, λογική, εξιχνίαση, λύση, δικαιοσύνη… και από κάτω μια ολόκληρη κοινωνία που κινείται διαρκώς, αναπτύσσεται, συγκρούεται, ανασαίνει και εξελίσσεται — η ίδια μας η ζωή, αλλά μεταφερμένη σε μια δομή που σε απορροφά και σε συναρπάζει.

Πήραμε με πολλή χαρά στα χέρια μας τους τρεις πρώτους τόμους της νέας σειράς αστυνομικής μυθοπλασίας των Εκδόσεων Διόπτρα, με τη γενική ονομασία Crime Moments, για δύο λόγους. Ο ένας είναι γιατί στήθηκε με μεγάλη γνώση και περίσκεψη. Οι τίτλοι δεν είναι απλώς καλά επιλεγμένοι, αλλά συγκροτούν έναν μεγάλο, ζωντανό πίνακα του αστυνομικού, σε όλες του τις εκφάνσεις. Διαβάζουμε από τη σχετική ανακοίνωση:

«Η νέα σειρά των Εκδόσεων Διόπτρα εξερευνά γραφές που συνέβαλαν στη διαμόρφωση της αστυνομικής λογοτεχνίας. Όμως οι τίτλοι που εντάσσονται στη σειρά Crime moments δεν αποτελούν απλώς origins της αστυνομικής λογοτεχνίας, αλλά κάτι ευρύτερο. Μια επιλογή στιγμών, μια επιλογή που δεν έχει φραγμούς χρονικούς, αλλά ούτε και γλωσσικούς. Εξερευνά γραφές που επηρέασαν διαχρονικά –καθεμιά με τον δικό της τρόπο– την αστυνομική λογοτεχνία και τους αναγνώστες της, δομώντας μια βιβλιοθήκη από υλικά που διαρκώς μεταπλάθονται. Επιδραστικές στιγμές, καθοριστικοί ρόλοι, συγγραφείς που άφησαν το στίγμα τους θα αποτελέσουν τα στοιχεία ενός συνόλου που δεν έχει σύνορα. Βασικός οδηγός θα είναι η απόλαυση της ανάγνωσης καλών αστυνομικών, υπέροχων αφηγήσεων, βιβλίων που θα μας κρατήσουν σε ένταση θυμίζοντας μας τις υπέροχες αναγνώσεις που μπορεί να προσφέρει ένα καλό αστυνομικό σε όλους μας».

Ο δεύτερος λόγος είναι η εμφάνιση των βιβλίων, οι τόμοι σαν αντικείμενα. Δίχως ίχνος υπερβολής, θεωρούμε τον τυποτεχνικό σχεδιασμό της σειράς κορυφαίο. Βιβλία τσέπης (13 x 20,5 εκατ.) χωρίς αυτιά, άψογη βιβλιοδεσία που βοηθά την ανάγνωση, «απλά» κλασικά —και καλοχαραγμένα— στοιχεία στο κυρίως σώμα του κειμένου πλαισιωμένα από μοντέρνες πινελιές (βλ. τις κεφαλίδες και τους σελιδάριθμους), ωραίο σαμουά χαρτί — και συναρπαστικά εξώφυλλα με κατακίτρινες, giallo ράχες που ξεχωρίζουν από μακριά χωρίς να χάσουν την ευκαιρία να συνομιλήσουν με το εκάστοτε βιβλίο στη σύνθεση του εμπροσθοφύλλου. Ο σχεδιασμός σώματος και εξωφύλλου έγινε από τον Γιάννη Καρλόπουλο, που είναι βέβαια ένας από τους κορυφαίους στην Ελλάδα. Οι ρέκτες της τυπογραφίας θα ενθουσιαστούν, ενώ όλοι οι αναγνώστες θα τα απολαύσουν. Πολύ όμορφα βιβλία, προσεγμένες μεταφράσεις, με τα απαραίτητα βιογραφικά σημειώματα των συγγραφέων και προλόγους από τον Φιλήμονα Πατσάκη, υπεύθυνο της σειράς, και τη Βίκυ Κατσαρού που την επιμελείται.

Νά και οι τρεις πρώτοι τίτλοι — ο πελώριος Πόε που επινόησε το αστυνομικό είδος (και όλα τα υποείδη του), ένα εμβληματικό γαλλικό νουάρ, και ένα σκανδιναβικό που ξεχωρίζει:

Edgar Allan Poe, «Οι Φόνοι της Οδού Μοργκ και άλλες ιστορίες» (μετάφραση Βιολέττα Ζεύκη). Δύο γυναίκες, μητέρα και κόρη, βρίσκονται φριχτά δολοφονημένες σε ένα κτίριο της οδού Μοργκ στο Παρίσι. Το δωμάτιό τους, στον τέταρτο όροφο, ήταν κλειδωμένο. Πώς μπόρεσε ο δολοφόνος να τις προσεγγίσει; Και γιατί τους επιτέθηκε με τόσο άγριο τρόπο; Η υπόθεση κινεί το ενδιαφέρον ενός ερασιτέχνη ντετέκτιβ, του Ογκίστ Ντιπέν, που θα προσπαθήσει να λύσει το αίνιγμα με τη λογική… Οι «Φόνοι της οδού Μοργκ» είναι μια αριστουργηματική ιστορία μυστηρίου, που θεωρείται από πολλούς το αρχέτυπο του σύγχρονου αστυνομικού μυθιστορήματος. Στον τόμο αυτό παρουσιάζεται μαζί με δύο ακόμα ιστορίες στις οποίες πρωταγωνιστεί ο Ογκίστ Ντιπέν: «Το μυστήριο της Μαρί Ροζέ» και «Το κλεμμένο γράμμα». Μια τριλογία που γέννησε αμέτρητα έργα και λογοτεχνικούς ήρωες, μεταξύ των οποίων τον Σέρλοκ Χολμς, και, όπως έχει επισημάνει η Dorothy L. Sayers, «είναι σχεδόν ένα πλήρες εγχειρίδιο της θεωρίας και πράξης του αστυνομικού μυθιστορήματος».

Gaston Leroux, «Το Φάντασμα της Όπερας» (μετάφραση Αργυρώ Μαντόγλου). Το Φάντασμα της Όπερας υπήρξε στην πραγματικότητα. Δεν ήταν, όπως πίστευαν για καιρό, δημιούργημα της φαντασίας των καλλιτεχνών, δεισιδαιμονία των διευθυντών ή καρπός των ευφάνταστων και ευεπηρέαστων εγκεφάλων των νεαρών χορευτριών, των ταξιθετριών, των υπευθύνων για τα βεστιάρια ή των θυρωρών. Υπήρξε πράγματι, με σάρκα και οστά, παρότι είχε υιοθετήσει την κανονική εμφάνιση ενός πραγματικού φαντάσματος, δηλαδή μιας φασματικής σκιάς. Όταν άρχισα να ερευνώ τα αρχεία της Εθνικής Ακαδημίας Μουσικής, έμεινα έκπληκτος από τις τρομερές συμπτώσεις ανάμεσα στα φαινόμενα που είχαν αποδοθεί στο «φάντασμα» και στην πιο απίστευτη, στην πιο ασύλληπτη τραγωδία που είχε ποτέ συμβεί και είχε συνεπάρει τους κύκλους της υψηλής παρισινής κοινωνίας. Λίγο αργότερα, συνέλαβα την ιδέα πως αυτή η τραγωδία θα μπορούσε να ερμηνευτεί λογικά μέσα από τα εν λόγω φαινόμενα.

Gunnar Staalesen, «Τα ρόδα δεν πεθαίνουν ποτέ» (μετάφραση Βαγγέλης Γιαννίσης). Μια ένοπλη ληστεία, ένας φόνος, μια ανεξιχνίαστη υπόθεση εξαφάνισης παιδιού, και εν μέσω όλων αυτών ο Βαργ Βέουμ, ο ιδιωτικός ντετέκτιβ με έδρα το Μπέργκεν. Ένας χαρακτήρας που έχει γίνει σημείο αναφοράς στο αστυνομικό μυθιστόρημα. Έχουν περάσει σχεδόν είκοσι πέντε χρόνια από τότε που η τρίχρονη Μέτε εξαφανίστηκε από την αυλή του σπιτιού της. Με την παραγραφή της υπόθεσης να πλησιάζει, η μητέρα της, Μάγια, ζητάει από τον Βέουμ να κάνει μια τελευταία προσπάθεια για να βρει την αλήθεια. Μια αλήθεια καλά κρυμμένη σε ζωές γεμάτες μυστικά. Συγκλονιστικό, ανησυχητικό, με εξαιρετικές ανατροπές, με άψογη και ελεγχόμενη πλοκή που επιφυλάσσει αρκετές σκοτεινές εκπλήξεις στην πορεία ξαφνιάζοντας τον αναγνώστη, το μυθιστόρημα αυτό επιβεβαιώνει ότι ο Gunnar Staalesen είναι ένας μεγάλος δημιουργός: αυτός που καθόρισε την πορεία του νορβηγικού νουάρ και ταυτόχρονα ανέδειξε κοινές προβληματικές της δικής του κοινωνίας με τη δική μας.