Η Ανθρώπινη δουλεία από τον W. Somerset Maugham

Το βιβλίο «Ανθρώπινη δουλεία» του W. Somerset Maugham βρίσκεται σε όλες τις λίστες των 100 καλύτερων αγγλόγλωσσων μυθιστορημάτων του 20ού αιώνα: επειδή περιέχει κάποια αυτοβιογραφικά στοιχεία συχνά το χαρακτηρίζουμε Bildungsroman∙ οι βιβλιοκριτικοί της εποχής του (1915), θαμπωμένοι από τον μοντερνισμό, το χαρακτήριζαν «λαϊκό μυθιστόρημα».

Η ιστορία στρέφεται γύρω από την ωρίμανση του Philip Carey, τον οποίον ακολουθούμε από τότε που είναι εννέα ετών: μετά τον θάνατο της μητέρας του ο Philip πηγαίνει να ζήσει με τη θεία και τον θείο του ενώ στη συνέχεια, μπαίνει εσωτερικός σε οικοτροφείο. Ο Philip, ένα ευαίσθητο αγόρι με μικρή αναπηρία στο πόδι, προσπαθεί να επιζήσει και να αποκτήσει εμπειρίες: πηγαίνει να σπουδάσει στη Χαϊδελβέργη, επιστρέφει στο Λονδίνο, φεύγει για το Παρίσι – κάπως έτσι είναι η διαδρομή των ηρώων του Bildungsroman στις αρχές του 20ού αιώνα. Πολλές απογοητεύσεις τον περιμένουν: όταν επιστρέφει στην Αγγλία και αρχίζει να σπουδάζει ιατρική συναντά τη Mildred, μια σερβιτόρα σε τεϊοποτείο, την οποία ερωτεύεται παράφορα. Εκείνη είναι ψυχρή από την αρχή και μετά λίγο καιρό τον αφήνει για να παντρευτεί κάποιον άλλον. Αλλά η σχέση με τη Mildred εν τελειώνει εκεί∙ παρά την ευκαιρία που έχει ο Philip να γίνει ευτυχισμένος κοντά σε μια ευαίσθητη συγγραφέα ρομαντικών μυθιστορημάτων, τη Nora, γίνεται το στήριγμα της Mildred η οποία καταστρέφει τη ζωή της και παρ’ ολίγο να τον παρασύρει στον όλεθρο.

Πρόκειται για πολυσέλιδο μυθιστόρημα (η ελληνική έκδοση των εκδόσεων Μεταίχμιο φτάνει τις 925 σελίδες), όπου ο Maugham περιγράφει έναν ολόκληρο κόσμο –όχι μόνο τη Βρετανία κατά την εποχή του πολέμου των Μπόερς και στις παραμονές του Μεγάλου Πολέμου– όπου συναντάμε τις ανησυχίες και τις πληγές των αρχών του 20ού αιώνα: πορνεία, σύφιλη, αποκτήνωση των φτωχών, αποικιοκρατία, επιθυμία εξωτισμού, ρομαντικές ψευδαισθήσεις. Ο ήρωας του Maugham είναι μια ευγενική και ανήσυχη ψυχή με την «ακαθισία» των ρομαντικών: ο Philip ονειρεύεται να διασχίσει τον κόσμο, να κάνει το Καλό και να βρει τον απόλυτο έρωτα και την τελειότητα. Αλλά η ζωή συμβαίνει και απαιτεί συμβιβασμούς.

Ο Maugham (1874-1965) δανείστηκε τον τίτλο του βιβλίου του από τον Σπινόζα («De servitute humana seu de affectuum viribus») ο οποίος στο τέταρτο μέρος της «Ηθικής» γράφει για την αδυναμία των ανθρώπων να ελέγξουν τα συναισθήματά τους, τα οποία τους υποδουλώνουν.

O Maugham ήταν από τους πιο δημοφιλείς συγγραφείς της εποχής του – μια μακρά εποχή, για ένα μέρος της οποίας μοιράστηκε τη δημοσιότητα με τον επίσης διάσημο συμπατριώτη του, Graham Greene: θεωρείται ο πιο ακριβοπληρωμένος συγγραφέας της δεκαετίας του 1930. Πολλά έργα του έχουν μεταφερθεί στον κινηματογράφο: το «Ανθρώπινη δουλεία» έχει μεταφερθεί τρεις φορές με, διαδοχικά, την Bette Davis, την Eleanor Parker και την Kim Novak στον ρόλο της Mildred. O Maugham γεννήθηκε στο Παρίσι και η ζωή του μοιάζει με του Philip μέχρι το 1903 τουλάχιστον όταν έγραψε το πρώτο του θεατρικό («A man of honour»). Το 1917 βρέθηκε στη Ρωσία και κάλυψε τα γεγονότα της Οκτωβριανής επανάστασης ως ρεπόρτερ. Πέθανε στη Νίκαια της Γαλλίας σε ηλικία 91 χρονών. Στα ελληνικά κυκλοφορούν όλα του τα έργα: μεταφράζεται ήδη από το 1935. Αυτή η έκδοση της «Ανθρώπινης δουλείας» είναι η τέταρτη μετάφραση στα ελληνικά (του Νίκου Μαντή, που έχει γράψει και το επίμετρο).