Το νέο βιβλίο του Βαγγέλη Δ. Πανταζή «Χάρτες και ιδεολογίες - Οι προσανατολισμοί των χαρτών και οι τύχες των λαών» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Στερέωμα
Όλοι μας ψηλαφίσαμε τους χάρτες όταν ήμασταν παιδιά, όλοι μας τους συμβουλευόμαστε και τώρα, όλων μας το μάτι πηγαίνει προς τα πάνω όταν αναζητούμε μια χώρα του Βορρά, προς τα κάτω, όταν μας ενδιαφέρει μια χώρα του Νότου. Έτσι το θέλησαν οι χαρτογράφοι από τον 16ο αιώνα και πέρα. Μια σύμβαση ήταν, ένας τρόπος να απεικονιστεί ο κόσμος στην επίπεδη επιφάνεια του χαρτιού. Πάνω ο Βορράς, κάτω ο Νότος.
Μήπως, όμως, η χαρτογραφική σύμβαση έχει προσλάβει, στη συλλογική συνείδηση, τη μορφή αναμφισβήτητου φυσικού δεδομένου; Μήπως αυτό το «πάνω» και το «κάτω» δεν είναι απλώς υψομετρικοί όροι αλλά φέρουν μιαν αναντίρρητη αξιολογική χροιά; Μήπως οι χάρτες δεν είναι ιδεολογικά ουδέτεροι, αλλά αποτυπώνουν τη διάκριση, κυρίαρχη στον οικονομικό, τον κοινωνικό, τον πολιτικό λόγο, ότι Βορράς σημαίνει πλούτος και ανάπτυξη, Νότος φτώχεια και υποανάπτυξη, αφού το «πάνω» πάντα υπερέχει και το «κάτω» παραμένει υποτελές;
Αυτό είναι το σχήμα πάνω στο οποίο βάσισε το γοητευτικό του δοκίμιο ο νομικός, γεωγράφος και ιστορικός Βαγγέλης Πανταζής, δουλεύοντάς το εντατικά επί χρόνια, συμπληρώνοντας, επεκτείνοντας, βαθαίνοντας την πρώτη του μελέτη που είχε εμφανιστεί πριν από δυόμισι περίπου δεκαετίες. Ο πρόωρος θάνατός του, λίγους μήνες πριν από την έκδοση της αναθεωρημένης και εμπλουτισμένης της μορφής, γέμισε θλίψη όσους γνώρισαν αυτόν τον ακάματο ερευνητή, που είχε τη διαύγεια και το χάρισμα να διακρίνει τη μαγεία, κρυμμένη πίσω από το οφθαλμοφανές, να εκπλήσσεται από «το θαυμαστό που αναδύεται από το οικείο και το τετριμμένο». Μένει το βιβλίο του να θυμίζει πόσο σαγηνευτικό μπορεί να γίνει το ελεύθερο παιχνίδι του πνεύματος, όταν εκκινεί από το προσωπικό για να οδηγηθεί στο καθολικό, όταν περιηγείται στις ιδέες και στους μύθους με ακόρεστη περιέργεια, όταν συνθέτει τα ευρήματά του όχι μόνο με γνώση και συνείδηση της διακινδύνευσης, αλλά και με σπάνια αφηγηματική χάρη.
Ο Βαγγέλης Πανταζής ανατρέχει στην ιστορία της χαρτογραφίας από αρχαιοτάτων χρόνων και φτάνει ως τις μέρες μας, με ενδιάμεσους σταθμούς την κοσμολογία των αρχαίων πολιτισμών, τη μεσαιωνική και την αναγεννησιακή κοσμοεικόνα, την νέα αντίληψη για τον κόσμο που εγκαθιδρύθηκε μετά τον αιώνα των ανακαλύψεων, την προσπάθεια έκτοτε των χαρτογράφων να την αποτυπώσουν σε μια επίπεδη επιφάνεια, τις ιδέες και τους συμβολισμούς που βάραιναν πάνω σ’ αυτή την προσπάθεια. Από το κείμενο και το πλούσιο εικονογραφικό υλικό που το συνοδεύει, αναδύεται πεντακάθαρη η ανάγκη του ανθρώπου να διεισδύσει στο μυστήριο της γης, να ορίσει τη θέση του στον κόσμο, να επιλύσει τα αινίγματά του. Τούτη η αναδρομή στην ιστορία, τη χαρτογραφία και τη λογοτεχνία, ωστόσο, επιστρατεύεται προκειμένου να διερευνηθεί το ερώτημα που αποτέλεσε και το έναυσμα της έρευνας του συγγραφέα, ερώτημα το οποίο ο ίδιος θέτει επιτακτικά αλλά δεν απαντά οριστικά, ίσως γιατί μια απάντηση θα ενείχε επίσης τον κίνδυνο της ιδεολογικής φόρτισης και θα παρέσυρε τον ερευνητή σε μια παράπλευρη σκολιά οδό, όπως αυτή που προτίθεται να αποκαλύψει: «Οι χάρτες μπορούν να εγγράψουν ιδεολογικά μηνύματα; Και αν ναι, μπορούν αργότερα να τα αναπέμψουν;» Ναι, απαντά ο Βαγγέλης Πανταζής, δεν πρέπει να υποτιμούμε τον ρόλο των συμβολισμών. Οι απόψεις μας για τους βόρειους και τους νότιους λαούς αναπόφευκτα επηρεάζονται από τη θέση που τους επιφυλάσσει ο χάρτης. Βεβαίως η λύση δεν είναι να κρεμάσουμε ανάποδα τους χάρτες μας, ώστε ο Νότος να έρθει πάνω, γιατί και τότε ιδεολογικά φορτισμένους χάρτες θα έχουμε. Απλώς να συνειδητοποιήσουμε «πως ο τρόπος που τους κρεμάμε επιδρά απατηλά στο υποσυνείδητο και τη στάση που αυτό μας υπαγορεύει». Κι αν δεν παράγουν οι χάρτες τη γεωπολιτική πραγματικότητα, σίγουρα, σύμφωνα με τον συγγραφέα, την επιβεβαιώνουν και την παγιώνουν.
Ο Νικολό Αμανίτι εξετάζει τη δύναμη της δημόσιας εικόνας και τις συνέπειες της έκθεσης, ενώ η Τζούλια Καμινίτο στρέφει το βλέμμα στις αόρατες πληγές που διαμορφώνουν έναν άνθρωπο πολύ πριν αποκτήσει τη δική του φωνή
Η συγγραφέας μιλά για το νέο της ψυχολογικό θρίλερ, τη δημιουργική εμμονή, τη μοναξιά, την επινόηση και το σκοτεινό βλέμμα που μπορεί να αλλάξει τα πάντα
Ο γερμανός συγγραφέας αφηγείται τη στιγμή που αποφάσισε να γίνει ποιητής, μιλά για την τέχνη της αφήγησης, τα πρότυπα για τους χαρακτήρες του, τη ζωγραφική.
Η Μαίρη Σιάνη-Ντέιβις στο βιβλίο «Έντιμος εμπορία» γράφει για μια γενιά που γεννήθηκε πριν από τον πόλεμο αλλά τον πρόλαβε, όπως και τον Εμφύλιο, στην πιο τρυφερή της ηλικία
Με αφορμή το νέο του βιβλίο, «Η ανάγκη της εμψύχωσης», ο ομότιμος καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας μιλά για τη σύγχρονη εποχή της ψυχικής κόπωσης και της εσωτερικής παραίτησης.
17°
