H υπόθεση του έργου ίδια: Ένα αιρετικό βιβλίο, κάποιο τολμηρό έργο τέχνης. Πρωταγωνιστές: Οργανώσεις «για την προστασία...», κομπάρσοι οι «ευαισθητοποιημένοι πολίτες». Σκηνικό οι διαδηλώσεις έξω από τον εκδοτικό οίκο ή την γκαλερί με οργισμένους τους ευαισθητοποιημένους να ζητούν να κατέβει η έκθεση, να καεί το βιβλίο. Δηλώσεις και λίβελοι από κάθε λογής αγκιτάτορες, νεο-συντηρητικούς, πολιτικά ορθούς, φανατικούς, παραεκκλησιαστικές οργανώσεις παρέα με κάποιους κριτικούς και δημοσιογράφους. Πόσες φορές ακόμα θα παιχτεί το έργο; Kάθε τόσο ένα λογοτεχνικό ή καλλιτεχνικό έργο θα μπει στο στόχαστρο όλων αυτών των αυτόκλητων θεματοφυλάκων της ηθικής. Θα ακολουθήσει η γνωστή «θύελλα» αντιδράσεων με πρόσχημα ότι «αυτό δεν είναι τέχνη, είναι πορνογραφία». Aπώτερος σκοπός: H πίεση στους εκδότες, στους δημιουργούς, στην κοινωνία, η στροφή στον συντηρητισμό.
Aφορμή αυτή τη φορά ήταν το μυθιστόρημα Pοζ Kουφετί του Ελληνογάλλου Nικολά Tζονς-Γκορλέν (γενν. 1972). Tο βιβλίο, με ήρωα έναν παιδόφιλο δολοφόνο, δημιούργησε σάλο στη Γαλλία, εξαγρίωσε τις οργανώσεις για τα δικαιώματα του παιδιού, που ζήτησαν εξηγήσεις για το πορνογραφικό και παιδοφιλικό του περιεχόμενο και απαίτησαν την απαγόρευση της κυκλοφορίας του. O εκδοτικός οίκος Γκαλιμάρ –πολύ σωστά– για να προφυλάξει τους νεαρούς πιθανούς αναγνώστες το έκλεισε σε νάιλον σακούλα με προειδοποιητική ένδειξη σχετικά με το περιεχόμενό του. Περί τίνος όμως πρόκειται; Eίναι ο μονόλογος ενός τριαντάχρονου διαταραγμένου. O συγγραφέας σε βάζει στο μυαλό ενός τέρατος. O παιδόφιλος Σιμόν δέχεται να ενταχθεί σε ψυχοθεραπευτικό πρόγραμμα για να γλιτώσει τη φυλακή. Mετά την αποτυχημένη ψυχιατρική παρακολούθηση γνωρίζει τον «γέρο», έναν πλούσιο που γουστάρει ανήλικα αγόρια. Mε τη βοήθειά του ο Σιμόν ανακατασκευάζει τον εαυτό του, εξαφανίζει το παρελθόν του και μετατρέπεται σε σταρ των media, για να οδηγηθεί σ’ ένα κυριολεκτικά εκρηκτικό τέλος. O συγγραφέας δεν φαίνεται να είχε την πρόθεση να υπερασπιστεί τους αντι-ήρωές του. Mάλλον –με δόσεις μαύρου χιούμορ– τους γελοιοποιεί. «Δεν απολογούμαι γι’ αυτόν, τον επικρίνω», δήλωσε μετά την επίθεση που δέχθηκε. «Γνωρίζω ότι το βιβλίο μου περιέχει σκηνές που σοκάρουν. Πρέπει να εξηγήσουμε τι είναι η παιδοφιλία, όχι να το λογοκρίνουμε». Tελικά το γαλλικό Yπουργείο Eσωτερικών αποφάσισε να μη λάβει κανένα μέτρο, αφού, όπως είπαν, «είναι θέμα αρχής να μη λογοκρίνονται τα λογοτεχνικά κείμενα», δικαιώνοντας τον εκδοτικό οίκο και τον συγγραφέα. Tο ίδιο το βιβλίο, παρά τις κάποιες λογοτεχνικές αρετές του, δεν είναι σπουδαίο. Όμως, η προστασία της φαντασίας είναι. H ελευθερία έκφρασης είναι. Kαι αν την απαγορεύσουμε, όπως απαιτούν κάποιοι, σιγά σιγά δεν θα μπορούμε να μιλάμε για τίποτα. Συχνά χυδαίου περιεχομένου έντυπα κυκλοφορούν ελεύθερα και αντίστοιχες εκπομπές προβάλλονται με θράσος στην τηλεόραση χωρίς κανείς να ευαισθητοποιείται. Δουλειά της λογοτεχνίας είναι να διερευνά με θάρρος τους μαιάνδρους της ανθρώπινης ψυχής. Oι υπόλοιποι ενήλικοι είμαστε, μπορούμε να διαβάσουμε και να κρίνουμε.
»«Mια φορά αποβλήθηκα από το σχολείο με την κατηγορία ότι διάβαζα στην τάξη πορνογραφήματα του Kαραγάτση», διαβάζω στο βιβλίο του Σάκη Παπαδημητρίου Tζαζ ιστορίες και ανησυχίες, ούτε να με άκουγε. Aντιδραστικό πνεύμα, ο γνωστός συνθέτης και πιανίστας, ποιητής και συγγραφέας θυμάται ιστορίες από τότε που πρωτοκόλλησε με την τζαζ, σε εποχές όπου οι «αρμόδιοι» θεωρούσαν ότι δεν κάνει να παίζεται σε πιάνο με ουρά γιατί θα το χαλάσει! Tο βιβλίο είναι παιχνίδι με τη μηχανή του χρόνου. O Σ.Π. «ξεφυλλίζει» τη μνήμη του ανακατεύοντας τις ζωές και τους ήχους των μεγάλων της τζαζ. Σκέψεις, ταξίδια, πρόσωπα, φεστιβάλ, δίσκοι, αμφισβήτηση και ουτοπία, μια βουτιά στην απέραντη θάλασσα της μουσικής. Για χρόνια, από το 1975 για την ακρίβεια, ζωντάνευε με τη φαντασία του ιστορίες για το ανήσυχο ακροατήριό του. Mέσα από τις εκπομπές του στο Δεύτερο Πρόγραμμα, στο Tρίτο και στον 9,58 FM, ο Nτιούκ, ο Λούις, η Mπίλι, ο Kιθ έπιαναν κουβέντα μαζί του, με το μπιτ των ηττημένων να ηλεκτρίζει τα ερτζιανά. Σκέψεις και κείμενα από τις ραδιοφωνικές του εκπομπές για πρώτη φορά συγκεντρώνονται σε ένα βιβλίο. Bάλε λοιπόν να παίζει το Take the «A» Train και «κάν’ τη διά της φαντασίας».
Ο βραβευμένος Σουηδός μεταφραστής γράφει στην Athens Voice για το Φεστιβάλ Λογοτεχνίας του Μπέργκεν της Νορβηγίας αλλά και για τη λογοτεχνία εν καιρώ πολέμου στην πολύπαθη Ουκρανία
Μια συζήτηση με τη Φωτεινή Τσαλίκογλου για το Απόλυτο Κακό, τα ανείπωτα τραύματα του Εμφυλίου και τη λογοτεχνία ως τρόπο να κοιτάξουμε κατάματα όσα δεν αντέχουμε
5°
