- ΑΡΧΙΚΗ
-
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ
-
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
-
LIFE
-
LOOK
-
YOUR VOICE
-
επιστροφη
- ΣΕ ΕΙΔΑ
- ΜΙΛΑ ΜΟΥ ΒΡΟΜΙΚΑ
- ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΣΑΣ
-
-
VIRAL
-
επιστροφη
- QUIZ
- POLLS
- YOLO
- TRENDING NOW
-
-
ΖΩΔΙΑ
-
επιστροφη
- ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ
- ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ
- ΓΛΩΣΣΑΡΙ
-
- PODCAST
- VOICE RADIO
- CITY GUIDE
- ENGLISH GUIDE
«Ένας υπηρέτης, δύο αφεντικά»: Μία απολαυστική φάρσα στο θέατρο Ιλίσια
Έξοχος ο Γιώργος Χρυσοστόμου στην παράσταση του Θάνου Τοκάκη
Theater Forum | «Ένας υπηρέτης, δύο αφεντικά» του Ρίτσαρντ Μπιν: Κριτική για την παράσταση σε σκηνοθεσία Θάνου Τοκάκη στο θέατρο Ιλίσια
Μόνο με το «Σώσε» (Noises Off, 1982), την έξοχη φάρσα του Μάικλ Φρέιν, μπορώ να συγκρίνω το «Ένας υπηρέτης, δύο αφεντικά» (One man, two guvnors, 2011) του Ρίτσαρντ Μπιν. Πατώντας στην πλοκή του παλιού, καλού «Υπηρέτη δύο αφεντάδων», που ο Κάρλο Γκολντόνι έγραψε το 1746, παραδίδει ένα σύγχρονο έργο που υμνεί τη σκηνική τέχνη στη μακρά ιστορία της για να χαρίσει στο κοινό, μέσα από τους τρόπους της βρετανικής φάρσας και της physical comedy («σωματική κωμωδία» στα ελληνικά, όχι πολύ επιτυχημένη απόδοση του όρου) ένα ανεκτίμητο δώρο: το πηγαίο, λυτρωτικό γέλιο.
Ταιριάζει στους Βρετανούς το είδος της φάρσας - ταιριάζει στην μενταλιτέ, τη συμπεριφορά, τον εν γένει τρόπο που υποδέχονται και αντιμετωπίζουν διαφορετικές εκφάνσεις του παραλόγου στον καθημερινό βίο. Θυμηθείτε τον Τζον Κλιζ και τους Monty Python, τον Πίτερ Σέλερς ως επιθεωρητη Κλουζό στον Ροζ Πάνθηρα, τον Ρόουαν Άτκινσον (ο οποίος, με τον Μίστερ Μπιν, επανέφερε τη κωμική συνθήκη των προπολεμικών βωβών κωμωδιών του Τσάρλι Τσάπλιν και του Μπάστερ Κίτον).
Οπωσδήποτε έχει μεγάλο ενδιαφέρον να διαπιστώνει κανείς πώς η αυτοσχεδιαστική ιταλική κωμωδία, η περίφημη comedia del arte, επηρέασε και γονιμοποίησε μέσω του Γκολντόνι και των Ιταλών θεατρίνων το γαλλικό θέατρο (τον Μολιέρο καταρχάς κι αργότερα τις φαρσοκωμωδίες του Λαμπίς και του Φειντό) αλλά και τις βρετανικές φάρσες στις οποίες ο κωμικός μηχανισμός δεν επικεντρώνει στους χαρακτήρες αλλά στις καταστάσεις και τη σωματική αντίδραση στο παράλογο. Εδώ τα κλασικά ιταλικά lazzi αλλάζουν ύφος και ήθος και μεταμορφώνονται στο βρετανικό slapstick και στα γκαγκς της αμερικάνικης φάρσας του 20ού αι., όπου η σωματική έκφραση και όχι ο λόγος πρωταγωνιστούν.
Ένας υπηρέτης, δύο αφεντικά στο θέατρο Ιλίσια
Στο «Ένας υπηρέτης, δύο αφεντικά» πρωταγωνιστεί ένας φτωχοδιάβολος ονόματι Φρανσις που δεν έχει δουλειά και χρήματα. Πεινάει και εδώ η πείνα δεν είναι επιχείρημα, είναι Ανάγκη. Για να βγάλει περισσότερα και να φάει καλύτερα, ο Φράνσις (ο έξοχος Γιώργος Χρυσοστόμου στην παράσταση του Θάνου Τοκάκη) αναλαμβάνει άνθρωπος για όλες τις δουλειές όχι ενός αλλά δύο αφεντικών που βρέθηκαν κατά τύχη στο δρόμο του. Το πρώτο αφεντικό κρύβει την αληθινή του ταυτότητα (και το φύλο του, αφού είναι γυναίκα μεταμφιεσμένη στο δίδυμο αδελφό της) και το δεύτερο είναι ο εραστής της, που κρύβεται γιατί έχει σκοτώσει άνθρωπο (τον δίδυμο αδελφό…)
Ό,τι ακολουθεί είναι ένα ρεσιτάλ επινοήσεων και ακραίων λύσεων που οδηγούν πρόσωπα και πράγματα σε έξαλλες περιπέτειες, οι οποίες μετά από 90 λεπτά λυτρωτικού γέλιου, λύνονται με θαυμαστό τρόπο.
Τα βασικά χαρακτηριστικά της καλής φάρσας, που υπηρετούν ιδανικά τόσο ο συγγραφέας Ρίτσαρντ Μπιν όσο και ο σκηνοθέτης της παράστασης στο Ιλίσια, Θάνος Τοκάκης, είναι τα εξής:
-Η φάρσα δεν προσπαθεί να «εξηγήσει» ή να εκλογικεύσει τις παράλογες καταστάσεις. Αποδέχεται το απίθανο/αδύνατο ως φυσιολογικό και το αντιμετωπίζει με απόλυτη σοβαρότητα. Επιτρέπει στο παράλογο να κορυφωθεί μέσω της «μηχανικής της υπερβολής»: τις εξωφρενικές συμπτώσεις και παρανοήσεις, την απουσία λογικής συνάφειας στις επιλογές του κεντρικού προσώπου, τις αλλεπάλληλες ανατροπές.
-Κανείς από τους ήρωες δεν είναι/αισθάνεται ασφαλής για διαφορετικούς λόγους: ο ένας χρωστάει, ο άλλος θέλει να πάρει τα χρήματα που του χρωστάνε, ερωτευμένοι χωρίζουν και αταίριαστοι γάμοι κανονίζονται. Ο Φράνσις παρασύρεται σ’ ένα όργιο ψεμάτων (ως γνωστόν, ένα πρώτο αρχικό ψέμα οδηγεί σε πολλά επόμενα) θέτοντας σε λειτουργία τον λεγόμενο μηχανισμό της χιονοστιβάδας: αλυσιδωτές παρενέργειες που εντείνονται μέχρι του σημείου που η κατασκευή καταρρέει για να οδηγήσει στην αποκάλυψη της αλήθειας. Κανονικά αυτή θα ήταν επώδυνη αλλά ο Θεός της φάρσας δεν γελάει όταν οι άνθρωποι κάνουν σχέδια, τους παρατηρεί με ενδιαφέρον και στο τέλος αποδεικνύει εμπράκτως την φιλευσπλαχνία Του με την αίσια λύση.
-Δεν υπάρχει ηθική υπεροχή κάποιου/ων από τα πρόσωπα της ιστορίας. Η φάρσα είναι αήθης, στέκεται στον αντίποδα της ηθικολογίας και του διδακτισμού. Αθώοι και ένοχοι αντιμετωπίζονται ισότιμα εντός της φαρσινής σύμβασης και στο τέλος κανείς δεν τιμωρείται. Αμαρτίες του παρελθόντος και λάθος εκτιμήσεις του παρόντος καθιστούν τους (αντι-) ήρωες οικείους στους θεατές. Τα ολισθήματα, τα σφάλματα, οι αδυναμίες τους είναι ανθρώπινα, πολύ ανθρώπινα, οπότε το κοινό ελευθερώνεται και αφήνεται να γελάσει με την ψυχή του.
Ο μηχανισμός της επιτάχυνσης και της κλιμάκωσης του παραλόγου
Μια καλή φάρσα όπως είναι το «Ένας υπηρέτης, δύο αφεντικά» βασίζεται σε μια αλυσίδα των παρεξηγήσεων και στη σταδιακή επιτάχυνση της πλοκής. Ο Φράνσις αδράττει τις ευκαιρίες χωρίς δεύτερη σκέψη γιατί τον οδηγεί το ένστικτο της επιβίωσης, που ακυρώνει αυτό που λέμε «ελευθερία της βούλησης». Κάθε προσπάθεια του να διορθώσει ένα λάθος γεννά ένα μεγαλύτερο.
Στους μοχλούς του κωμικού βαρύνουσα είναι η λειτουργία των απανωτών εισόδων και εξόδων των ηρώων (η δράση μοιράζεται σε δύο γειτονικά ξενοδοχεία). Οι ηθοποιοί οφείλουν να μπαίνουν και να βγαίνουν στη σκηνή με μαθηματική ακρίβεια, ώστε να αποτρέπονται για κλάσματα του δευτερολέπτου οι ανεπιθύμητες συναντήσεις και οι άωρες αποκαλύψεις. Οι μεταμφιέσεις και οι ψευδείς ταυτότητες περιπλέκουν έτι περαιτέρω την κατάσταση.
Μία απολαυστική παράσταση
Στην παράσταση του Θάνου Τοκάκη αναδεικνύεται η σημασία ενός ακόμη στοιχείου απολύτως απαραίτητου για την επιτυχή απόδοση της βρετανικής φάρσας: η απόλυτη σοβαρότητα στην ερμηνεία του κεντρικού προσώπου, η οποία ενισχύει την γελοιότητα των καταστάσεων που ο ίδιος έχει προκαλέσει.
Ο Γιώργος Χρυσοστόμου δίνει ένα μάθημα υποκριτικής ακρίβειας. Καθετί στην ερμηνεία του (κίνηση, εκφράσεις του προσώπου, λόγος) είναι απολύτως μετρημένο, ώστε να λειτουργεί σαν άξονας ισορροπίας στο παράλογο σύμπαν του έργου. Ταυτόχρονα μεταφέρει εξαιρετικά το σύγχρονο angst, το άγχος και την εξάντληση του ανθρώπου που οφείλει διαρκώς να ελίσσεται για να επιβιώσει (προσέξτε την απεγνωσμένη στροφή γύρω από τον εαυτό του στις κρίσιμες στιγμές του έργου). Έτσι ανεβάζει το «ελαφρύ» είδος της φάρσας στο επίπεδο των σοβαρών έργων του Θεάτρου του Παραλόγου (Ιονέσκο και Μπέκετ).
Γύρω του οι υπόλοιποι ηθοποιοί, η Γρηγορία Μεθενίτη, ο Γιάννης Καπελέρης, ο Αργύρης Γκαγκάνης, η Λυδία Στέφου και ο Νίκος Ιατρού, αποτελούν το καλοκουρδισμένο σύνολο που έχει ανάγκη το έργο για να απογειωθεί. Χάρη και δουλειά της Άντυς Τζούμα στην κίνηση, δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους, παίζοντας δύο και τρεις ρόλους με γρήγορες εναλλαγές και έντονη σωματικότητα. (Μία παρατήρηση μόνο: η Γρηγορία Μεθενίτη δεν ελέγχει πάντα την ένταση της φωνής της και ο Νίκος Ιατρού υπερ-παίζει όταν υποδύεται τον νεαρό ερωτευμένο που θέλει να γίνει ηθοποιός. Η διόρθωση είναι εύκολη και θα είναι, νομίζω, προς όφελος του τελικού αποτελέσματος).
Τα κοστούμια της Εβελίνας Δαρζέντα, που αναμειγνύει στοιχεία από μόδες διαφορετικών εποχών με κύριο υλικό τα λαμπερά μπροκάρ, και το σκηνικό του Γιάννη Μουρίκη αναδεικνύουν την υψηλή θεατρικότητα του έργου. Δύο πόρτες αρκούν για να δηλώσουν τα δύο γειτονικά ξενοδοχεία - ξύλινες ράμπες/εξέδρες δημιουργούν περισσότερες χώρους σκηνικής δράσης. Κατά τη διάρκεια της παράστασης, τις αλλαγές των σκηνικών (παραλλαγές της γωνίας από την όποια τα βλέπουμε κατά κύριο λόγο) αναλαμβάνουν σε χρόνο dt οι έξι ηθοποιοί (συν δύο ακόμη βοηθητικοί «υπηρέτες»). Έτσι ακυρώνεται επιτυχώς η σύμβαση της αληθοφάνειας. Στην ίδια κατεύθυνση λειτουργούν και τα μετρημένα εμβόλιμα σχόλια με τα οποία το έργο αποκτά «ελληνική» ταυτότητα χωρίς να διαταράσσεται η δραματουργική ισορροπία του πρωτότυπου έργου.
Τους φωτισμούς σχεδίασε η Ελίζα Αλεξανδροπούλου.
Σε κάθε παράσταση κάποιος από του θεατές καλείται να βοηθήσει τον Φράνσις στα περίπλοκα καθήκοντα του. Πρόκειται για εύρημα του συγγραφέα που ενισχύει τη συμμετοχή των θεατών αλλά και την ευχάριστη έκπληξη που προκαλούν οι αυτοσχεδιασμοί του πρωταγωνιστή ανάλογα με το επίπεδο «ετοιμότητας» του τυχαία επιλεγμένου, ανυποψίαστου θεατή. Η αμηχανία του είναι εύλογη προς όφελος των υπολοίπων θεατών, που γελάνε μέχρι δακρύων.
Μία, πράγματι, ευφορική παράσταση!