Ελισάβετ Κωνσταντινίδου: «Δεν τελειώνει ποτέ η επιδίωξη να γίνεις καλύτερος»

Η Ελισάβετ Κωνσταντινίδου συγκαταλέγεται στις λίγες ηθοποιούς που κατάφεραν να αγαπηθούν από ένα ευρύ κοινό χωρίς να εγκαταλείψουν ποτέ τη βαθιά σχέση τους με το θέατρο.

Αν και αγαπήθηκε παράφορα μέσα από την τηλεόραση και ρόλους όπως η αλησμόνητη «Ζουμπουλία» στο «Παρά Πέντε», η ίδια η Ελισάβετ Κωνσταντινίδου εξακολουθεί να δηλώνει προπάντων άνθρωπος της σκηνής. Με πορεία που ξεπερνά τις τρεις δεκαετίες, έχει συνεργαστεί με σημαντικούς σκηνοθέτες, έχει δοκιμαστεί σε κωμωδίες και δράματα και εξακολουθεί να αναζητά ρόλους που την προκαλούν δημιουργικά.

Αυτό το καλοκαίρι, η σπουδαία ηθοποιός συναντιέται με ένα από τα πιο εμβληματικά προσωπεία του αρχαίου δράματος, αναλαμβάνοντας τον ομώνυμο ρόλο στη «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη, σε μια μεγάλη παραγωγή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος και σκηνοθεσία του Αστέριου Πελτέκη. Μετά από μια επιτυχημένη περιοδεία σε Θεσσαλονίκη, Ρώμη και Κύπρο, η παράσταση παρουσιάζεται στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου στις 21 και 22 Αυγούστου.

Σε μια εποχή που η υφήλιος συγκλονίζεται από πολέμους, η Ελισάβετ Κωνσταντινίδου δίνει φωνή στην αριστοφανική ηρωίδα, υπενθυμίζοντας πως η διεκδίκηση της ειρήνης και η δύναμη της συλλογικότητας παραμένουν επιτακτικά αιτήματα.

Λίγο πριν από τις παραστάσεις στην Επίδαυρο, η Ελισάβετ Κωνσταντινίδου μιλά στην Athens Voice για τη διαχρονική δύναμη του έργου, τη σχέση της με την κωμωδία, την ανάγκη της συλλογικότητας, αλλά και για όσα έχει διδαχθεί από μια διαδρομή γεμάτη προκλήσεις, προσωπικές αναζητήσεις και συνεχή διάθεση για εξέλιξη.

— Κυρία Κωνσταντινίδου, η «Λυσιστράτη» είναι η τρίτη συνεργασία σας με το ΚΘΒΕ τα τελευταία χρόνια. Τι είναι αυτό που κάνει την επιστροφή σας στο Κρατικό κάθε φορά τόσο δημιουργική;
Με τον Αστέριο Πελτέκη υπήρξαμε πρώτα συνάδελφοι. Είχαμε παίξει μαζί, οπότε εκτιμήσαμε ο ένας στον άλλον πράγματα πέρα από την υποκριτική ικανότητα. Θυμάμαι ότι, όταν είχαμε συνεργαστεί στη «Λωξάνδρα», μου έλεγε συνεχώς: «Έχω ένα έργο, τη "Θελεστίνα", και μόνο εσένα μπορώ να φανταστώ σε αυτόν τον ρόλο». Αυτό έμεινε μέσα μου. Όταν μου πρότεινε να πάω στη Θεσσαλονίκη, ξέχασα όλη την ταλαιπωρία: το να ψάχνεις σπίτι, τα λίγα χρήματα του βασικού μισθολογίου, τη μοναξιά... Τα ξέχασα όλα γιατί με συγκίνησε το τι οραματιζόταν για μένα. Και τώρα, στη «Λυσιστράτη», μου είπε: «Αν δεν είσαι εσύ, δεν θα την κάνω, θα σκεφτώ κάτι άλλο». Αυτό με κολάκεψε ιδιαίτερα και έτσι μπήκα σε αυτή την ωραία περιπέτεια.

— Έχετε υποδυθεί πολλές δυναμικές γυναίκες στο θέατρο, όμως η Λυσιστράτη είναι ίσως η πιο εμβληματική. Τι ανακαλύψατε σε αυτόν τον ρόλο που δεν είχατε αντιληφθεί ως θεατής ή ως αναγνώστρια του έργου;
Είναι εντελώς διαφορετικό να διαβάζεις ένα έργο ως θεατής και άλλο να το μελετάς για να το ερμηνεύσεις. Πάντα ήξερα ότι η Λυσιστράτη είναι η γυναίκα που ξεσηκώνει τις υπόλοιπες και κινεί τα νήματα. Αυτό που δεν είχα αντιληφθεί είναι πόσο ανθρώπινη είναι. Μέχρι σήμερα την έβλεπα περισσότερο ως μια αυστηρή ή δυναμική φιγούρα. Μέσα από τη δουλειά που κάναμε με τον Αστέρη Πελτέκη ανακάλυψα έναν κανονικό άνθρωπο, με εξαιρετικό μυαλό και μεγάλες ηγετικές ικανότητες, που καταφέρνει να εμπνεύσει τους άλλους. Δεν είναι μόνο δυναμική. Είναι ευαίσθητη, συμπονετική, εμψυχωτική. Έχει πολλές πλευρές και αυτό ήταν για μένα η μεγαλύτερη αποκάλυψη. Δεν πρόκειται για μια ηρωίδα που γεννήθηκε ηρωίδα. Είναι ένας άνθρωπος που σκέφτηκε έναν διαφορετικό τρόπο για να σταματήσει τον πόλεμο. Και αυτή η Λυσιστράτη μου αρέσει πολύ.

— Ο σκηνοθέτης, Αστέριος Πελτέκης, προσεγγίζει τη «Λυσιστράτη» ως μια συνειδητή πράξη «έξοδου από την εντροπία» της κοινωνίας, συνθέτοντας μια παράσταση με έντονο ρυθμό, χορευτικά και ήχους. Πώς αποκωδικοποιήσατε αυτό το πολύπλοκο σκηνοθετικό σχέδιο για να βρείτε τη δική σας «Λυσιστράτη»;
Δεν είναι εύκολο να αποκωδικοποιήσεις το σχέδιο του Αστέριου! Έχει μια κεντρική ιδέα στο μυαλό του, αλλά ο δρόμος μέχρι να φτάσεις εκεί έχει συνεχείς αλλαγές και διαφοροποιήσεις καθημερινά. Περνάς μέσα από πολλούς διαδρόμους μέχρι το τελικό αποτέλεσμα. Το ενδιαφέρον είναι ότι σε βάζει τόσο πολύ στο παιχνίδι της δοκιμής που νιώθεις πως το αποτέλεσμα το συνδιαμορφώσατε μαζί. Βέβαια, ως τη γενική δοκιμή όλο αυτό είναι ένα συνεχές ψάξιμο. Κι εμένα μου αρέσει το ψάξιμο, αν και κάποια στιγμή του είπα: «Αμάν βρε Αστέρη, ας σταματήσουμε να ψάχνουμε δέκα μέρες πριν την πρεμιέρα, να δούμε τι έχουμε εφαρμόσει!». Έτσι αποκωδικοποίησα τη διαδρομή αυτή.

— Σε πρόσφατη συνέντευξή σας είπατε ότι δεχθήκατε τη συμμετοχή σας γιατί το μήνυμα της «Λυσιστράτης» είναι «τέρμα ο πόλεμος». Πιστεύετε ότι σήμερα ο κόσμος είναι περισσότερο έτοιμος να ακούσει αυτό το μήνυμα ή περισσότερο εγκλωβισμένος στη βία και την πόλωση;
Ποιον κόσμο εννοούμε; Ο καθένας δίνει τον δικό του αγώνα για να συγκροτήσει τον εαυτό του. Κανείς δεν μπορεί να πείσει έναν ολόκληρο κόσμο. Απλώς, με τη στάση και τη συμπεριφορά σου στη ζωή, μπορείς να εμπνεύσεις κάποιον άλλον. Το «τέρμα ο πόλεμος» το λέμε όλοι. Όμως ο βασικότερος λόγος που είπα το «ναι» σε αυτή την παράσταση είναι η τελευταία φράση που λέω στο έργο: «Όλοι αδέλφια είμαστε». Κάθε πόλεμος είναι στην πραγματικότητα εμφύλιος. Μακάρι αυτή τη πρόταση να την ακούσει έστω ένας άνθρωπος. Αν πραγματικά πιστεύαμε ότι ο άλλος είναι αδελφός μας, θα βλέπαμε διαφορετικά όχι μόνο τους πολέμους, αλλά και τον ρατσισμό, τη βία, τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τον συνάνθρωπό μας. Είναι μια βαθιά προσωπική διεργασία. Αν δεν ανοίξεις την πόρτα σου, δεν ακούς. Δυστυχώς, μια μάζα παίρνει τις αποφάσεις και μετά όλοι υποφέρουμε τις συνέπειες, από την πολιτική μέχρι τον πόλεμο.

— Η κωμωδία του Αριστοφάνη ισορροπεί ανάμεσα στο γέλιο και στην πολιτική σκέψη. Πόσο δύσκολο είναι να κάνεις σήμερα το κοινό να γελάσει χωρίς να χαθεί η ουσία του έργου;
Μου αρέσει πολύ το γέλιο να βγαίνει εκεί που δεν το περιμένεις. Για μένα αυτό είναι το κίνητρο και ο τρόπος παιξίματός μου. Δεν νιώθω ότι ακυρώνεται το γέλιο επειδή το έργο λέει σοβαρά πράγματα. Όπως και στη ζωή, δεν υπάρχει γάμος χωρίς κλάματα και κηδεία χωρίς γέλια. Η ζωή τα έχει όλα. Το ζητούμενο είναι η ισορροπία και το μέτρο, τα οποία εξαρτώνται από την αντίληψη του καθενός. Προσωπικά, όταν κάτι μου φαίνεται υπερβολικό ή ακραίο, με όποιον σκηνοθέτη και αν δουλεύω, λέω ειλικρινά: «Αυτό δεν βγαίνει από το στόμα μου, δεν μπορώ να το υποστηρίξω». Προτιμώ να βρω έναν τρόπο να υπηρετήσω ακόμα και το πιο δύσκολο νόημα με αλήθεια. Όταν ο ηθοποιός αντιμετωπίζει αληθινά τον χαρακτήρα του, τότε γεννιέται το γέλιο. Δεν χρειάζεται να «πουλήσεις» το αστείο. Το γέλιο έρχεται μόνο του.

— Το έργο καταπιάνεται με την επαναδιεκδίκηση του σώματος και τη γυναικεία αυτοδιάθεση. Ποια είναι η δική σας ματιά πάνω στη θέση της γυναίκας σήμερα; Αισθάνεστε ότι έχουμε κατακτήσει την ουσιαστική ισότητα ή μένουν ακόμη πολλά να γίνουν;
Ποτέ δεν ήμουν υπέρ των μεγάλων ακροτήτων. Φυσικά και πρέπει να υπάρχουν φορείς και άνθρωποι που θα στηρίζουν όσους δεν μπορούν μόνοι τους να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους. Αυτό είναι αυτονόητο. Όμως, το πώς αντιλαμβάνεται κανείς τον κόσμο είναι βαθιά προσωπική υπόθεση. Με τρομάζει όταν τα πράγματα φτάνουν στα άκρα, γιατί τότε χάνεται η ουσία. Πιστεύω ακράδαντα στον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά και στην ευθύνη που οφείλει στον εαυτό του για την προσωπική του εξέλιξη και διεκδίκηση.

— Ξεκινήσατε τη διαδρομή σας νιώθοντας βαθιά δραματική ηθοποιός, όμως η πορεία σας ταυτίστηκε με μεγάλες κωμικές επιτυχίες. Πώς «μάθατε» την κωμωδία στο σανίδι και ποια είναι η μεγαλύτερη δυσκολία του είδους;
Δεν είχα ιδέα! Οι δάσκαλοί μου στη σχολή μου έδιναν κωμικούς ρόλους επειδή έβλεπαν κάτι σε μένα που εγώ η ίδια δεν είχα συνειδητοποιήσει. Θυμάμαι, τελειώνοντας τη σχολή, παίζαμε στη «Βεγγέρα». Στη σκηνή υπήρχε ένα γιογιό που κάποιος ξέχασε να κρύψει. Ενώ έπαιζαν οι άλλοι, πήγα αυθόρμητα, το πήρα και το πέταξα κάτω από τον καναπέ. Το κοινό έσκασε στα γέλια! Δεν μπορούσα να πιστέψω ότι γέλασαν με αυτό. Στις επόμενες παραστάσεις προσπάθησα να το επαναλάβω επιτηδευμένα και δεν λειτούργησε ποτέ. Εκεί κατάλαβα ότι η κωμωδία θέλει τεράστιο μόχθο και απόλυτο αυθορμητισμό. Πάντως, δεν έχω εγκαταλείψει την αρχική μου σκέψη: στην πραγματικότητα νιώθω δραματική ηθοποιός. Αν δείτε πώς προσεγγίζω την κωμωδία, δεν την αντιμετωπίζω ποτέ επιπόλαια ή αστεία. Την προσεγγίζω δραματικά, με σοβαρότητα. Και τελικά αυτό είναι που κάνει τον θεατή να γελά.

— Σήμερα γίνεται μεγάλη συζήτηση για τα όρια της σάτιρας και την πολιτική ορθότητα. Πιστεύετε ότι ο περιορισμός του αστείου απειλεί την κωμωδία ή ότι η αληθινή σάτιρα βρίσκει πάντα τον τρόπο να μιλάει στην ανθρώπινη ψυχή;
Η σάτιρα οφείλει να βρίσκει πάντα τρόπο να εκφράζεται. Είναι ζήτημα προσωπικής διαδρομής του δημιουργού. Και πριν την πολιτική ορθότητα, αν έκανες μια συνεπή κωμωδία, αυτή άντεχε στον χρόνο. Πρόσφατα, στο reunion που κάναμε για το «Παρά Πέντε», ο Γιώργος Καπουτζίδης έγραψε μια πολύ έξυπνη σκηνή όπου μου έλεγε: «Ζουμπουλία, το "Ο Τάκης ο Κουτσοδόντης" δεν είναι πολιτικά ορθό πια, πρέπει να το πεις "Ο Τάκης με την ελλιπή οδοντοστοιχία"». Μου φάνηκε αστείο γιατί καυτηρίαζε ακριβώς αυτή την υπερβολή. Καμιά φορά, η ίδια η αυστηρή ορολογία της πολιτικής ορθότητας γίνεται η ίδια πηγή κωμωδίας. Ο δρόμος για τον δημιουργό μπορεί να έγινε πιο δύσκολος, αλλά η αληθινή κωμωδία θα βρει την άκρη.

— Η Ζουμπουλία παραμένει ένας από τους πιο αγαπημένους τηλεοπτικούς χαρακτήρες στην Ελλάδα. Σας δυσκόλεψε ποτέ αυτή η τεράστια αναγνωρισιμότητα ή τελικά σας απελευθέρωσε να αναζητήσετε διαφορετικούς ρόλους;
Η αναγνωρισιμότητα από μόνη της δεν σε απελευθερώνει. Ούτε μπορώ να πω όμως ότι με δυσκόλεψε. Φυσικά υπάρχουν στιγμές που μπορεί να τρως, να είσαι με έναν άνθρωπο και να σου χτυπήσει κάποιος την πλάτη σαν να είστε φίλοι χρόνια. Αλλά αυτά είναι ελάχιστα και δευτερεύοντα μπροστά στα όσα μου προσέφερε αυτή η συνάντηση με τον χαρακτήρα. Η αγάπη του κόσμου και τα οφέλη, όχι μόνο τα οικονομικά, τα οποία άλλαξαν τη ζωή μου, ήταν τεράστια. Μόνο ευγνωμοσύνη νιώθω

— Βρίσκεστε σε μια περίοδο της ζωής σας όπου δείχνετε να επιλέγετε πολύ προσεκτικά τις συνεργασίες σας. Τι πρέπει πλέον να έχει μια πρόταση για να σας κάνει να πείτε το «ναι»;
Θέλω να συντρέχουν όλες οι προϋποθέσεις μιας καλής συνεργασίας: ένας καλός παραγωγός, ένας σκηνοθέτης με τον οποίο μπορώ να συνεννοηθώ, συνάδελφοι που να ταιριάζουμε και φυσικά ένα ενδιαφέρον έργο. Δεν με νοιάζει αν ο ρόλος είναι πρώτος ή δεύτερος. Δεν έχω να αποδείξω τίποτα σε κανέναν πια. Αυτό που με νοιάζει είναι να περνάω καλά. Και «καλά» σημαίνει να υπάρχει επικοινωνία, να μπορούμε να συζητήσουμε, να διορθώσουμε πράγματα και να δώσει ο ένας χώρο στον άλλον. Με ενδιαφέρει όλο το περιβάλλον μιας παράστασης, από τον παραγωγό μέχρι τον τελευταίο άνθρωπο της ομάδας. Δεν μπορώ να λειτουργήσω όταν κάτι μέσα σε αυτή τη συνεργασία με ενοχλεί.

— Έχετε αναφέρει ότι η παρατήρηση των ανθρώπων είναι ίσως το σημαντικότερο εργαλείο ενός ηθοποιού. Σήμερα, τι είναι αυτό που σας τραβά περισσότερο την προσοχή στους ανθρώπους γύρω σας;
Μου αρέσει πάντα να παρατηρώ τους ανθρώπους γύρω μου. Να βλέπω μια παρέα σε ένα διπλανό τραπέζι και να φαντάζομαι τις ιστορίες τους: «Αυτοί είναι ζευγάρι; Γιατί είναι στενοχωρημένη αυτή η γυναίκα; Τι συνέβη;». Αυτό μου το είχε πει ένας καθηγητής μου στη δραματική σχολή όταν τον ρώτησα τι κάνει έναν ηθοποιό καλό: «Να παρατηρείς αδιάκριτα, μέχρι να σου πουν "τι κοιτάς, ρε;"». Εγώ το έκανα οργανικά, πριν καν μου το πει. Παρατηρώ τις εκφράσεις, τις χειρονομίες, τον τρόπο που κάποιος μεταφέρει μια πληροφορία. Όλη αυτή η παρατήρηση αποθηκεύεται μέσα μου και, όταν χρειαστεί να υποδυθώ έναν χαρακτήρα, ανασύρω αυτές τις λεπτομέρειες ασυνείδητα.

— Στη μέχρι τώρα πορεία σας έχετε υπηρετήσει τόσο την εμπορική όσο και την πιο απαιτητική θεατρική δημιουργία. Πιστεύετε ότι αυτή η διάκριση έχει ακόμη νόημα ή τελικά υπάρχουν μόνο καλές και κακές παραστάσεις;
Το εμπορικό θέατρο είναι εξαιρετικά απαιτητικό. Αν δεν κόψεις εισιτήρια, αν ο κόσμος δεν γελάσει ή δεν περάσει καλά, η παράσταση κατεβαίνει στον μήνα και μένεις χωρίς εργασία. Στο εμπορικό θέατρο πρέπει να είσαι απόλυτος στρατιώτης και να είσαι συνεπής κάθε βράδυ. Το θέατρο είναι θέατρο. Το ζητούμενο είναι να είσαι συνεπής απέναντι στη δουλειά σου και απέναντι στον θεατή.

— Στη «Λυσιστράτη» πρωταγωνιστεί μια γυναίκα που επιλέγει τον διάλογο αντί της σύγκρουσης. Αν η Λυσιστράτη ζούσε σήμερα, ποιο θα ήταν, κατά τη γνώμη σας, το πρώτο πράγμα που θα διεκδικούσε;
Νομίζω ότι πάλι θα επέμενε στο ίδιο. Στην ειρήνη. Δεν ξέρω αν αλλάζουν πραγματικά τα μεγάλα ζητήματα όσο αλλάζουν οι εποχές. Ίσως αλλάζουν οι μορφές τους, όχι όμως η ουσία τους. Θα επέμενε ότι όλοι είμαστε άνθρωποι. Ότι κάθε πόλεμος είναι, στην πραγματικότητα, εμφύλιος. Σκοτώνεις τον αδελφό σου. Ίσως επίσης να ζητούσε από τη θρησκεία να βρει τη σωστή της θέση, να εκφράζει την ουσιαστική πίστη σε κάτι ανώτερο και να είναι δίπλα στον άνθρωπο, μακριά από δογματισμούς. Αλλά κυρίως θα επέμενε στα θεμελιώδη. Γιατί, όσο κι αν προχωράει ο κόσμος, συνεχίζουμε να τα ξεχνάμε.

— Μετά από τόσες επιτυχίες στο θέατρο, στον κινηματογράφο και στην τηλεόραση, υπάρχει ακόμη κάποιος ρόλος ή κάποιο όνειρο που νιώθετε ότι δεν έχετε πραγματοποιήσει;
Θα ήθελα πολύ να κάνω έναν πραγματικά καλό κινηματογράφο. Να βρεθώ σε μια ταινία που θα με συγκινήσει, με έναν ρόλο που θα με προκαλέσει πραγματικά ως ηθοποιό. Αυτό είναι ένα όνειρο που εξακολουθώ να έχω.

— Αν μπορούσατε να συναντήσετε την Ελισάβετ Κωνσταντινίδου που αποφοίτησε από τη Δραματική Σχολή το 1988, ποια μία συμβουλή θα της δίνατε και ποια συμβουλή πιστεύετε ότι εκείνη θα αρνιόταν να ακούσει;
Θα της έλεγα ότι αυτή η επιδίωξη να γίνεις καλύτερος δεν τελειώνει ποτέ. Αν το ήξερα τότε, όταν ήμουν 25 χρόνων, δεν ξέρω πώς θα το διαχειριζόμουν. Είναι ένα μαγευτικό αλλά και ασταμάτητο ταξίδι. Με τα χρόνια, βλέποντας τις διαδρομές που έχω διανύσει και τα πράγματα που έχω καταλάβει, συνειδητοποιώ πόσο άλλαξε η σκέψη μου. Όταν η κόρη μου αποφάσισε να γίνει ηθοποιός, στην αρχή τρόμαξα. Δεν ήθελα καθόλου να ασχοληθεί με αυτή την εργασία, γιατί είναι ένας χώρος με τεράστια ψυχική δοκιμασία: ανταγωνισμός, ίντριγκες, η διαρκής ανάγκη να αποδείξεις ότι «δεν είσαι ελέφαντας». Τώρα πια καταλαβαίνω πόσο εγωκεντρικό ήταν εκ μέρους μου να θέλω να την προστατεύσω από τα πάντα. Αυτό το επάγγελμα, γιατί προτιμώ τη λέξη «εργασία» από τη λέξη «δουλειά», σου προσφέρει τεράστιες χαρές. Και κλείνοντας, θα πω αυτό που νιώθω πια βαθιά μέσα μου: Δεν έχω πια την ανάγκη να αποδείξω τίποτα σε κανέναν. Σε όποιον αρέσουμε, για τους υπόλοιπους, τι να κάνουμε; Έτσι είναι η ζωή.

Info
«Λυσιστράτη» από το ΚΘΒΕ
Έργο: «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη (Σύγχρονη σκηνική ανάγνωση)
Μετάφραση: Κωνσταντίνος Μπούρας
Σκηνοθεσία / Δραματουργική Επεξεργασία: Αστέριος Πελτέκης
Πρωταγωνιστούν: Ελισάβετ Κωνσταντινίδου (Λυσιστράτη), Κατερίνα Παπουτσάκη, Κρατερός Κατσούλης, Αλεξάνδρα Παλαιολόγου, Παναγιώτης Πετράκης, Νίκος Γεωργάκης, Κώστας Σαντάς κ.ά., μαζί με το δυναμικό του ΚΘΒΕ.
21 & 22 Αυγούστου: Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου (Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου).
Περιοδεία: Θα ακολουθήσουν παραστάσεις σε όλη την Ελλάδα και την Κύπρο.