Ένα δυνατό ξεκίνημα με τη Μήδεια για το Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου

Τα Επιδαύρια άνοιξαν φέτος με μια ιστορική αναβίωση, τη «Μήδεια» του Λουίτζι Κερουμπίνι. Η Εθνική Λυρική Σκηνή επέστρεψε στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδάυρου έπειτα από 50 χρόνια για να παρουσιάσει την εμβληματική σκηνοθεσία του Αλέξη Μινωτή που παρουσιάστηκε στο Αρχαίο Θεάτρο το 1961, με τη Μαρία Κάλλας στον πρωταγωνιστικό ρόλο, ενώ τα σκηνικά και τα κοστούμια έφεραν την υπογραφή του Γιάννη Τσαρούχη. Στην αναβίωση που παρακολουθήσαμε φέτος, την εκτέλεση της σκηνοθεσίας είχε αναλάβει ο Παναγής Παγουλάτος, και τη μουσική διεύθυνση ο Ζακ Λακόμπ. Στον ρόλο της Μήδειας είδαμε την υψίφωνο Άννα Πιρότσι. 

Η Μήδεια του Λουίτζι Κερουμπίνι στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου

Μια εντυπωσιακή υπερ-παραγωγή με την υπογραφή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και τη συμμετοχή Ελλήνων και διεθνών αστέρων άνοιξε τις παραστάσεις για φέτος στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Την παράσταση παρακολούθησαν πάνω από 10.000 θεατές, που αποθέωσαν το καστ όταν ολοκληρώθηκε. Η Εθνική Λυρική Σκηνή επέστρεψε θριαμβευτικά στην Επίδαυρο, με μια παράσταση που θυμόμαστε τόσο για τις εντυπωσιακές εικόνες που μας προσέφερε, όσο και για τις ερμηνείες. Η Άννα Πιρότσι επιλέχθηκε για τον ρόλο της Μήδειας. Επιβλητική και εντυπωσιακή, κινήθηκε στον χώρο με σιγουριά και αυτοπεποίθηση, ενσαρκώνοντας μια Μήδεια αποφασιστική και ασυμβίβαστη, ικανή για όλα -πέρα από τη στιγμή που αμφιταλαντεύτηκε για το αν μπορεί να σκοτώσει τα παιδιά της... Την είδαμε αυτή τη σεζόν να υποδύεται την «Τζοκόντα» στην ομώνυμη όπερα του Τζιάκομο Πουτσίνι, μια όπερα που είχε επίσης συνδεθεί με τη Μαρία Κάλλας. Ωστόσο η πρώτη φορά που την είδαμε στην ΕΛΣ ήταν το 2023 στον ρόλο της Μήδειας, σε σκηνοθεσία του Ντέιβιντ ΜακΒίκαρ και αυτή η παράσταση ήταν καθοριστική ώστε να επιλεγεί αυτή να ενσαρκώσει τον εμβληματικό αυτό ρόλο στο αρχαίο θέατρο. 

Στο αντίπαλο δέος, είδαμε την δική μας Δανάη Κοντόρα, στην πρώτη της εμφάνιση στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου να μας καθηλώνει στον ρόλο της Γλαύκης. Την απολαύσαμε φέτος στο ανέβασμα του «Καντίντ» του Μπερνστάιν στη μετάφραση, προσαρμογή και σκηνοθεσία του Γιώργου Πέτρου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, όπου υποδυόταν τη Κυνεγκόντ. Ο Γάλλος τενόρος Ζαν-Φρανσουά Μπορράς ήταν στον ρόλο του Ιάσονα ενώ ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος υποδύθηκε τον Κρέοντα. Ξεχώρισε με την ερμηνεία της -και καταχειροκροτήθηκε από τον κόσμο- η Αλίσια Κολοσόβα, η κορυφαία Ρωσίδα μεσόφωνος, στον ρόλο της Νερίδας. 

Η Χορωδία της Λυρικής υπό τον Αγαθάγγελο Γεωργακάτο συμπλήρωνε αρμονικά τις σκηνές τόσο φωνητικά όσο και με τις εντυπωσιακές παρουσίες και χορογραφίες τους, σε αναβίωση της χορογραφίας της Μαρίας Μορς από τις Γιάννα Φιλιπποπούλου, Κέλλη Ζαμπέτα. 

Η ανα-σύνθεση μιας ιστορικής παράστασης

Μιλώντας πριν από λίγο καιρό στον Γιάννη Νένε, ο Παναγής Παγουλάτος, εξέφρασε τις δυσκολίες και τις προκλήσεις αυτού του ανεβάσματος, ειδικά για μια παραγωγή της ΕΛΣ τόσο πολυπληθή. Από την άλλη το έργο του Κερουμπίνι είναι πολύ απαιτητικό για την πρωταγωνίστριά του, καθώς φωνητικά η πρώτη άρια της Μήδειας είναι πολύ κλασικιστική, όπως τη χαρακτήρισε, ενώ από κάποια ώρα και έπειτα η πρωταγωνίστρια βρίσκεται συνεχώς επί σκηνής. Άλλωστε και ο Αλέξης Μινωτής αμφιταλαντεύτηκε τότε για να προχωρήσει στο συγκεκριμένο ανέβασμα μιας και ήταν η πρώτη του ενασχόληση με όπερα. Ωστόσο είχε έναν άσσο στο μανίκι του, τη Μαρία Κάλλας. Η «Μήδεια» του Κερουμπίνι, σε σκηνοθεσία Αλέξη Μινωτή έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο Ντάλλας το 1959, στη συνέχεια ανέβηκε στη Σκάλα του Μιλάνο ενώ στην Επίδαυρο ήταν το τρίτο της ανέβασμα, με κάποιες αλλαγές και προσαρμογές στον χώρο. Το 1961, στο ιστορικό εκείνο ανέβασμα, πλήθος κόσμου κατέκλυσε την Επίδαυρο για να παρακολουθήσει την παράσταση αυτή. Και πέρα από τον απλό λαό, δεν έλειπαν οι επίσημοι από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Η θαλαμηγός του Αριστοτέλη Ωνάση είχε αγκυροβολήσει στο λιμάνι της Αρχαίας Επιδαύρου ενώ στο κοινό ήταν και ο τότε πρωθυπουργός. 

Και το τωρινό ανέβασμα υπήρξε talk of the town για πολύ καιρό ενώ έγινε αυτόματα sold out με το που ξεκίνησε η προπώληση των εισιτηρίων. Και εδώ έσπευσε στην παράσταση πλήθος επισήμων- ανάμεσά τους και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης με τη σύζυγό του Μαρέβα Γκραπόφσκι. 

Η ανασύνθεση της Μήδειας  από τον Παναγή Παγουλάτο δημιουργήθηκε μετά από πολυετή μελέτη των σωζόμενων αρχειακών υλικών που βρίσκονται στο Ιστορικό Αρχείο της ΕΛΣ, στο Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας, αλλά και σε πολύτιμα ιδιωτικά αρχεία και συλλογές, ενώ την καλλιτεχνική διεύθυνση του όλου εγχειρήματος είχε αναλάβει ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΕΛΣ Γιώργος Κουμεντάκης. Ωστόσο, δεν υπήρχε βίντεο, ούτε πλήρεις σημειώσεις. Οπότε χρειάστηκε πολύ ψάξιμο και δουλειά. Υπήρχαν πολλές φωτογραφίες της Μαρίας Κάλλας που βοήθησαν στο έργο τους, αλλά δεν υπήρξαν ακριβείς κατόψεις των σκηνικών με διαστάσεις, ώστε να βοηθήσουν στην πιστή αναπαραγωγή τους. Άλλωστε δεν ήθελαν να αναπαράγουν επί σκηνής μια μίμηση αλλά μια δημιουργική εργασία που λάμβανε υπόψιν όλες τις συνθήκες της σύγχρονης πραγματικότητας, αλλά και το νέο καστ.

Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν ο εντελώς διαφορετικός σωματότυπος της πρωταγωνίστριας, που όριζε άλλες κινήσεις επί σκηνής. Όσον αφορά τα κοστούμια, δυσκολεύτηκαν πάρα πολύ να βρουν τα υφάσματα που είχε χρησιμοποιήσει ο Τσαρούχης, αλλά και τους ιδιαίτερους χρωματισμούς που είχε σε αυτά. Ο ίδιος ο Τσαρούχης έδινε πολύ μεγάλη σημασία στο ένδυμα, καθώς πίστευε ότι πρέπει να αγκαλιάζει και να διευκολύνει τις κινήσεις του σώματος.  Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει στο σημείωμα η ενδυματολόγος Τότα Πρίτσα για την εργασία της πάνω στον Τσαρούχη: «Εδώ το ένδυμα δεν περιγράφει μια εποχή· κρατά μια μνήμη. Και η σκηνή δεν αναπαριστά – συνθέτει. Σαν να άπλωσε ο ίδιος ο ζωγράφος τα χρώματά του πάνω στο σώμα του ηθοποιού, και το άφησε να κινηθεί».

Το αποτέλεσμα ήταν άκρως εντυπωσιακό και μας ταξίδεψε λίγο πίσω στον χρόνο. Σε αυτό συντέλεσε και ο περιβάλλον χώρος, αφιερωμένος στη Μαρία Κάλλας. Καθώς πλησίαζες στο αρχαίο θέατρο άκουγες της φωνή της, ενώ η σύγχρονη installation του Παντελή Μάκκα και σχεδιασμό ήχου του Θοδωρή Ρέγκλη, ήταν καθηλωτική. Παράλληλα, κατά την είσοδο και την έξοδό τους από το Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, οι θεατές είχαν την ευκαιρία να επισκεφθούν την έκθεση Σημείο Κάλλας, με εικαστικές συνθέσεις από το αρχειακό υλικό που σώζεται από την παραγωγή της Μήδειας, σε επιμέλεια του Διονύση Φωτόπουλου.

Ένα δυνατό ξεκίνημα για τα Επιδαύρια φέτος, με την Εθνική Λυρική Σκηνή να ξαναμπαίνει στο παιχνίδι του Αρχαίου Θεάτρου έπειτα από χρόνια με μια παραγωγή που θα θυμόμαστε.