Είδαμε το αιρετικό, κουίρ έργο «Monsieur Vénus» από την Εναλλακτική Σκηνή

Με το ψευδώνυμο Ρασίλντ, η Μαργκερίτ Ειμερί, τότε είκοσι τεσσάρων ετών, δημοσίευσε το 1884 τον «Monsieur Vénus», ένα ερωτικό μυθιστόρημα, από τα πιο σκανδαλώδη έργα της εποχής του, στο πνεύμα του παρακμιακού κινήματος στη Γαλλία. Χωρίς να ξεφεύγει από τους μισογυνιστικούς συνειρμούς που χαρακτηρίζουν τη λογοτεχνία του τέλους του 19ου αιώνα, αφηγείται την παθιασμένη σχέση μεταξύ της Ραούλ ντε Βενεράντ, μιας αριστοκράτισσας φαμ φατάλ με ανδρική εμφάνιση - όπως συνήθιζε και η Ρασίντ - και του Ζακ Σιλβέρ ενός νεαρού άνδρα της εργατικής τάξης τον οποίο υποβιβάζει στο ρόλο της «ερωμένης», έχοντας επιβάλλει την αντιστροφή των φύλων και των σεξουαλικών ρόλων.

Στην παράσταση συναντώνται όλες οι «απαγορευμένες» μορφές σεξουαλικότητας: σαδισμός, μαζοχισμός, νυμφομανία, νεκροφιλία...

Η ανατρεπτική οπτική των κοινωνικά καθιερωμένων ρόλων των φύλων του «Monsieur Vénus», συνεχίζει να εκπλήσσει μέχρι και σήμερα. αυτό το «κουίρ πριν ακόμη εμφανιστεί ο όρος» μυθιστόρημα, διασκευάστηκε από τον Μαρτίν Ματαλόν, την Ντιάνα Θεοχαρίδη και τον Αλφρέδο Άριας, τρεις σημαντικούς καλλιτέχνες από τον χώρο της μουσικής, του χορού και του θεάτρου και παρουσιάζεται σε παγκόσμια πρώτη από την Εναλλακτική Σκηνή της Λυρικής.

Λίγο πριν ξεκινήσει η πρόβα τζενεράλε συνάντησα την Ντιάνα Θεοχαρίδη, η οποία συν-σκηνοθετεί με τον Αλφρέδο Άριας το «Monsieur Vénus», χορογραφεί και συγχρόνως κρατά έναν από τους τρεις ρόλους, αυτόν της αφηγήτριας. Κάνοντας ένα ολιγόλεπτο διάλειμμα - βρισκόταν στη σκηνή για τις τελευταίες λεπτομέρειες, ήδη ντυμένη με το κοστούμι του ρόλου- και αφού ζήτησε συγγνώμη γιατί τα ελληνικά της δεν τη βοηθούν να εκφράζει σωστά αυτά που θέλει, συνεχίσαμε στα αγγλικά και μου έδωσε μια πρόγευση της παράστασης.

«Monsieur Vénus» - Η Ντιάνα Θεοχαρίδη μιλάει για την παράσταση

- Η παράσταση «Monsieur Vénus», χαρακτηρίζεται ως τραγουδιστό μονόδραμα για υψίφωνο, ακορντεόν (και ακορντίνα), αφηγήτρια και ηλεκτρονικά μέσα. Θα μας δώσετε κάποια …hints;
Όλα τα παραπάνω πρωταγωνιστούν, σαν διαφορετικές γλώσσες έκφρασης της ρευστότητας. Η υψίφωνος (Κλαρά Μπαρμπιέ Σερρανό) στο ρόλο της Ραούλ ντε Βενεράντ με το τραγούδι, η μουσική με το ακορντεόν, η αφηγήτρια με τον λόγο, το «Σώμα», ο βουβός χαρακτήρας του Ζακ (Οδυσσέας Πετράκης) με τη γλώσσα της σιωπής. Ακόμα και οι υπέρτιτλοι , έχουν θέση γραπτού λόγου- και σε «αναγκάζουν», όπως θα διαπιστώσετε, να τους διαβάσεις. Και βέβαια, οι ήχοι, τα ηλεκτρονικά μέσα (Ρεμί Λε Ταγιαντιέ), με το σύστημα surround της αίθουσας ενισχύουν την αίσθηση ρευστότητας που διατρέχει το έργο.

- Στην παράσταση είστε η αφηγήτρια. Ποιος είναι ο ρόλος της;
Η αφηγήτρια είναι ένας χαρακτήρας-φάντασμα, θα λέγαμε πως είναι η συγγραφέας, η Ρασίλντ. Αυτή αφηγείται την ιστορία της Ραούλ ντε Βενεράντ, συνδιαλέγεται μαζί της , συμπληρώνει τις μεταβάσεις της. Ντυμένη με σύγχρονα ρούχα δίπλα στην ηρωίδα που φορά κοστούμι εποχής, συνδέει το τότε με το τώρα.

- Το έργο περιστρέφεται γύρω από την εξουσία, τον έλεγχο, τη χειραγώγηση, την ταυτότητα φύλου. Κατά τη γνώμη σας, ποιος κατέχει την εξουσία; Η Ραούλ ή ο Ζακ;
Εκείνη. Είναι σαφώς πιο δυνατή, όμως χρειάζεται το «σώμα», το αντικείμενο του πόθου της. Αλλιώς, δεν υπάρχει.

- Σας ενδιαφέρει να ευθυγραμμιστείτε με την προσέγγιση που έχουμε σήμερα για τη ρευστότητα του φύλου, ή εστιάζετε στην εποχή που γράφτηκε το Monsieur Vénus;
Αν δεν κατανοήσουμε το παρελθόν, δεν είναι δυνατόν να κατανοήσουμε το παρόν. Ωστόσο, δεν έχουμε πολλές πληροφορίες για τις διαφορετικές μορφές σεξουαλικότητας πέρα από μερικά μυθιστορήματα και έγγραφα της εποχής. Τώρα, όλα είναι πολύ ανοιχτά, αλλά τότε, όλα γίνονταν κρυφά. Στην παράστασή μας όπως σας είπα, η ρευστότητα περνά από άλλα είδη. Από τη μουσική, το τραγούδι, την κίνηση, τον λόγο, τη γραφή. Αυτή η ρευστότητα με ενδιαφέρει.

- Μπορεί η σχέση μεταξύ της Ραούλ και του Ζακ να ερμηνευτεί ως ερωτική, βίαιη ή παθολογική;
Όχι παθολογική, αλλά σίγουρα βίαιη. Σχέση εξουσίας. Και αυτό εκφράζεται με λέξεις και ήχους. Δεν υπάρχει σωματική αλληλεπίδραση. Δεν απεικονίζουμε τη βία. Η βία όμως υπάρχει, μπορείς να την αισθανθείς.

- Το Monsieur Vénus υπήρξε κάποτε απαγορευμένο αλλά δεν σοκάρει πια. Η παράστασή σας, πιστεύετε ότι μπορεί ακόμη να ενοχλήσει το κοινό;
Να ενοχλήσει όχι, θα έλεγα ότι η παράσταση μπορεί να προκαλέσει στο κοινό κάποια «ανησυχία».

- Πώς ήταν η συνεργασία σας με τον Αλφρέδο Άριας και τον Μαρτίν Ματαλόν;, υπήρξε κάποια σύγκρουση απόψεων, για πράγματα που θέλατε να γίνουν με διαφορετικό τρόπο;
Καμία, γνωριζόμαστε χρόνια, έχουμε κάνει πολλά πράγματα μαζί. Με τον Αλφρέδο συνεργαζόμαστε άψογα, νομίζω, επειδή βασικά είμαι χορογράφος και παράλληλα σκηνοθετώ μικρές μορφές μουσικού θεάτρου- όχι μεγάλες όπερες- ενώ εκείνος προέρχεται από το θέατρο. Από την άλλη, με τον Μαρτίν Ματαλόν συνεργάζομαι σχεδόν 20 χρόνια. Γνωρίζω πολύ καλά τη γλώσσα του γιατί δουλεύω πάντα με σύγχρονους μουσικούς. Πάντα. Είμαι λοιπόν πολύ κοντά στην πειραματική μουσική.

- Αλήθεια, πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με τη σκηνοθεσία; Ήταν μια εσωτερική ανάγκη σας;
Κατά κάποιον τρόπο, η χορογραφία είναι σκηνοθεσία. Ως χορογράφος πάντα επιδιώκω να δημιουργήσω ένα σύμπαν. Το ίδιο ισχύει για όλες τις μορφές τέχνης που χρησιμοποιούν μουσική: όπερα, μουσικό θέατρο… Εφόσον υπάρχει ο χώρος και η μουσική μου είναι πολύ εύκολο να σκηνοθετήσω. Και πάντα, στις παραστάσεις μου, χρησιμοποιώ σύγχρονη μουσική και τοποθετώ τους μουσικούς στη σκηνή. Είναι μια μετάβαση, μια αλληλεπίδραση διαφορετικών γλωσσών στο ίδιο έργο.

- Γενικά πώς θα ονομάζατε αυτή τη σύνθετη μορφή τέχνης που υπηρετείτε;
Νομίζω μουσικές σκηνικές μορφές. Ή σκηνικές μουσικές μορφές.

Η κουβέντα μας διακόπτεται όταν η Ντιάνα Θεοχαρίδη αντιλαμβάνεται ότι ο Αλφρέδο Άριας τη χρειάζεται για κάποιες τελευταίες συνεννοήσεις. Σε λίγα λεπτά άλλωστε αρχίζει η πρόβα τζενεράλε.

Στη λεπτή κουρτίνα που «θολώνει» τη σκηνή- και θα παραμείνει κατεβασμένη σε όλη τη διάρκεια της παράστασης- προβάλλονται με μεγάλα γράμματα ο τίτλος, Monsieur Vénus, η συγγραφέας, Ρασίντ, η χρονολογία 1884. Αντιλαμβάνομαι αυτό που είπε η Ντιάνα Θεοχαρίδη, ότι ακόμα και οι υπέρτιτλοι πρωταγωνιστούν γιατί σε αναγκάζουν να τους διαβάσεις. Ο χώρος αρχίζει να φωτίζεται. Πρώτα βλέπεις ένα πρόχειρο κρεβάτι, με μια σανίδα και δύο καβαλέτα, πάνω στο οποίο βρίσκεται ακίνητος ο Ζακ Σιλβέρ, το «Σώμα». Φορά μόνο ένα κοντό, λευκό παντελόνι-εσώρουχο. Στη μέση της σκηνής ο μουσικός (Αντονί Μιγιέ) με το ακορντεόν και την ακορντίνα του. Κοντά του κάθεται η αφηγήτρια έχοντας μπροστά της ένα αναλόγιο. Η Ραούλ ντε Βενεράντ πλησιάζει τον νεαρό, ντυμένη με ένα υπέρκομψο μαύρο μακρύ φόρεμα (Χλόη Ομπολένσκι) - το οποίο σε λίγο θα μεταμορφωθεί σε ανδρικό κοστούμι- και η ιστορία του Monsieur Vénus ξεκινά από το τέλος, περιγράφοντας πώς κατασκευάστηκε η κέρινη φιγούρα του νεκρού πλέον Ζακ. Σιγά-σιγά, πότε με το τραγούδι και πότε με την αφήγηση, μαθαίνουμε για την πρώτη συνάντηση της Ραούλ με τον Ζακ, για τις δαιδαλώδεις διαδρομές τους για τις αισθητικές εμπειρίες που αναζητά η Ραούλ με ζωώδη σεξουαλικότητα μέσα από την αντιστροφή του βιολογικού τους φύλου -«τι σημασία έχει για το πάθος μας, το φύλο των χαδιών μας;» τραγουδά στον εραστή της -μέχρι να τον κάνει παθητικό ον και εντέλει να τον καταστρέψει. Στη μινιμαλιστική προσέγγιση των δημιουργών, όλα αυτά «συμβαίνουν» γιατί τα ακούμε, τα διαβάζουμε, τα αισθανόμαστε, όχι γιατί τα βλέπουμε. Κι αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της παράστασης.

Το Monsieur Vénus δεν είναι ένα «εύκολο» έργο. Μπορεί η πυκνότητα του κειμένου, οι εναλλαγές των ρόλων και των φύλων, οι ηλεκτρονικοί ήχοι και η μουσική να δυσκολέψουν κάπως τον θεατή-ακροατή. Όμως η πρωτόγνωρη συγκίνηση που προσφέρει στη μια ώρα που διαρκεί – παράσταση σε… ανθρώπινη δοσολογία άκουσα να τη χαρακτηρίζει με χιούμορ ο Αλφρέδο Άριας – είναι μια εμπειρία που αξίζει να ζήσετε.

Ποια είναι η Ντιάνα Θεοχαρίδη

Μια Ελληνίδα από το Μπουένος Άιρες. Η Ντιάνα Θεοχαρίδη γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αργεντινή. Το έργο της επικεντρώνεται στον χορό, το μουσικό θέατρο και άλλες σκηνικές μορφές σε σχέση με την πειραματική μουσική και την κίνηση. Έχει δημιουργήσει πολλά χορογραφικά έργα, τα οποία έχουν παρουσιαστεί σε Αργεντινή, Βραζιλία, Χιλή, Ουρουγουάη, Μεξικό, Ιταλία, Φινλανδία, Πολωνία, Ελλάδα και Γαλλία και έχει εργαστεί ως χορογράφος ή/ και σκηνοθέτρια στην Αργεντινή καθώς και σε σημαντικά διεθνή ιδρύματα όπως Εθνική Όπερα της Φινλανδίας, Εθνική Λυρική Σκηνή, Θέατρο Σαν Κάρλο της Νάπολης κ.α. Εμείς την πρωτογνωρίσαμε ως σκηνοθέτρια με την επιτυχημένη «Κασσάνδρα» του Πάβλο Ορτίς που ανέβηκε το 2024 από την Εναλλακτική Σκηνή. Έχει διατελέσει Διευθύντρια Χορού στο Εθνικό Ίδρυμα Τεχνών του Μπουένος Άιρες, Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Θεάτρου ντε λα Ριβέρα και Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Κέντρου Πειραματισμού του Θεάτρου Κολόν, ενώ το Υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας την έχει τιμήσει με τον τίτλο του Ιππότη των Τεχνών και των Γραμμάτων.

Από το 2024 ζει, δημιουργεί και εργάζεται πλέον στην Ευρώπη, έχοντας ως βάση της τη Θεσσαλονίκη. Συνεχίζει να επισκέπτεται την Αργεντινή, αλλά όχι για δουλειά, αφού όπως είπε, «η τωρινή πολιτική κατάσταση είναι πολύ κακή για τον πολιτισμό»...