Ο Λευτέρης Γιοβανίδης σκηνοθετεί τον Ζορμπά στο ΚΘΒΕ, με πρωταγωνιστή τον Πασχάλη Τσαρούχα- Οι πρώτες φωτογραφίες
Σε μια εποχή που κυριαρχεί η ταχύτητα της τεχνολογίας και μας κατακλύζουν καθημερινά εικόνες απο τα σύντομα βιντεάκια του Tiktok, έχουμε χάσει σε ένα μεγάλο ποσοστό τη σχέση μας με τη φύση, με τη γη. Αυτό το τόσο απλό αλλά τόσο σύνθετο εντέλει ζήτημα έρχεται να μας υπενθυμίσει η παράσταση «Ζορμπάς» στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, υπό τη σκηνοθετική ματιά του Λευτέρη Γιοβανίδη, με τον Πασχάλη Τσαρούχα στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Η παράσταση κάνει πρεμιέρα σήμερα 7 Μαρτίου στη Μονή Λαζαριστών και εμείς εξασφαλίσαμε τις πρώτες φωτογραφίες.
Ο ήρωας του Νίκου Καζαντζάκη αποτελεί μια από τις πιο εμβληματικές φιγούρες της ελληνικής λογοτεχνίας ενώ έχει αποτελέσει έμπνευση για πολλά και διαφορετικά είδη: από το θέατρο και τον κινηματογράφο μέχρι το μπαλέτο αλλά και το κόμικ. Μάλιστα, λόγω της κινηματογραφικής του μεταφοράς και της μουσικής του Μίκη Θεοδωράκη, το όνομα «Ζορμπάς» έχει ταυτιστεί με την ελληνικότητα στο εξωτερικό.
Εδώ ο σκηνοθέτης Λευτέρης Γιοβανίδης στη δική του διασκευή στο ΚΘΒΕ εστιάζει σε αυτήν την ιδιαίτερη προσωπικότητα και βλέπει όλη της την αλήθεια μέσα από την αυθεντικότητάς της. Ο Ζορμπάς, αν και λαικός ήρωας, έχει μια δική του φιλοσοφία, έχει κατανοήσει πολύ βαθιά ότι η ζωή έχει τα πάνω και τα κάτω της ενώ παράλληλα έχει συμφιλιωθεί και με το αναπόφευκτο του θανάτου. Ένας χαρακτήρας που πατάει γερά τα πόδια του στη γη, έχει αποδεχτεί τη φθαρτότητά του, γνωρίζει πόσα λάθη έχει κάνει και που ζει το «εδώ και τώρα». Στον αντίποδά του, βρίσκεται ο συγγραφέας, ο Νίκος, που αν και είναι πολύ διαβασμένος, του λείπουν οι εμπειρίες ζωής. Άλλωστε είναι ακόμα αρκετά νέος όταν συναντά τον Ζορμπά. Ενώ βρίσκεται σε ένα αδιέξοδο, γοητεύεται από την πληθωρική προσωπικότητα του Ζορμπά, ο οποίος του αλλάζει τη ματιά στα πράγματα.
Οι δυο άντρες συναντιώνται στον Πειραιά και αποφασίζουν να δουλέψουν μαζί στην Κρήτη. Ένα ορυχείο λιγνίτη -κληρονομιά του αφηγητή- πρέπει να τεθεί σε λειτουργία. Ο Ζορμπάς δέχεται την πρόταση και ακολουθεί το «αφεντικό» στην αποστολή του. Οι ρόλοι μοιράζονται, η σχέση εδραιώνεται. Και μεταξύ τους γεννιέται σιγά σιγά μια δυνατή φιλία. Ο αφηγητής είναι άνθρωπος της σκέψης, της ανάλυσης, των βιβλίων. Ο Ζορμπάς είναι άνθρωπος της πράξης και του αυθορμητισμού. Δυο φαινομενικά αντίθετοι κόσμοι συναντώνται και ξεπερνούν το μεταξύ τους χάσμα μέσα από έναν κοινό πόθο που μοιράζονται: την ανάγκη για ελευθερία και ανεξαρτησία, που ο καθένας τη βρίσκει με διαφορετικές διαδρομές.
Στον ρόλο του Ζορμπά ο Πασχάλης Τσαρούχας και τον Νίκο υποδύεται ο Νίκος Τσολερίδης. Τους πλαισιώνει ένας θίασος ηθοποιών από το δυναμικό του ΚΘΒΕ.
Ο άνθρωπος είναι το μόνο ον που γνωρίζει ότι η ζωή του έχει τέλος. Η γνώση αυτή γεννά έναν βαθύ, συχνά άρρητο φόβο. Όχι μόνο της ανυπαρξίας, αλλά και της απώλειας νοήματος, ελέγχου και συνέχειας. Από τη στιγμή που αρχίζει να αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, αναζητά στήριγμα στη μνήμη, στην αγάπη, στη σκέψη, στη σχέση του με τον Θεό ως πλάστη.
Στον κόσμο του Ζορμπά, αυτή η αγωνία παίρνει δύο μορφές.
Ο Νίκος στέκεται απέναντι στη ζωή με στοχασμό και δισταγμό. Θέλει να καταλάβει πριν ζήσει. Αναζητά απαντήσεις για το νόημα, για τον πόνο, για όσα βρίσκονται πέρα από το τέλος. Όμως η σκέψη του γίνεται συχνά βάρος. Όσο περισσότερο προσπαθεί να εξηγήσει τη ζωή, τόσο περισσότερο απομακρύνεται από αυτήν.
Ο Ζορμπάς, αντίθετα, παλεύει με τη ζωή όπως είναι. Δεν αρνείται τον Θεό, αλλά δεν τον αναζητά μακριά από τον άνθρωπο. Τον ψάχνει στη γη, στο σώμα, στον έρωτα, στη χαρά και στην αποτυχία. Η σχέση του με τον κόσμο είναι μια συνεχής δοκιμασία… να πέφτεις, να σηκώνεσαι και να συνεχίζεις. Δεν νικά τον φόβο του θανάτου επειδή τον ξεχνά, αλλά επειδή ζει μαζί του. Σαν να γνωρίζει πως τίποτα δεν χαρίζεται και πως το μόνο που μένει στον άνθρωπο είναι ο τρόπος που θα σταθεί απέναντι στη ζωή.
Ανάμεσα στους δύο αποκαλύπτεται μια βαθιά ανθρώπινη αντίφαση. Η ανάγκη να κατανοήσουμε και η ανάγκη να παραδοθούμε. Η σκέψη ζητά νόημα, ενώ η ζωή ζητά συμμετοχή. Ο ένας στέκεται και παρατηρεί, ο άλλος βουτά και δοκιμάζει. Κι όμως και οι δύο στέκονται μπροστά στο ίδιο μυστήριο… την ύπαρξη που τους δόθηκε χωρίς να τη ζητήσουν και που κάποτε θα επιστραφεί.
Η σχέση με τον Θεό γίνεται έτσι λιγότερο βεβαιότητα και περισσότερο αγώνας. Όχι για να δοθούν απαντήσεις, αλλά για να μπορέσει ο άνθρωπος να συνεχίσει να προχωρά, να δημιουργεί, να αγαπά, παρά την επίγνωση του τέλους. Και ίσως εκεί να βρίσκεται η συμφιλίωση. Όχι στην απουσία φόβου, αλλά στη μετατροπή του σε κίνηση προς τη ζωή. Στο γέλιο και στον χορό του Ζορμπά, όπου η θνητότητα δεν εξαφανίζεται, αλλά γίνεται αφορμή για μια βαθύτερη αποδοχή του κόσμου. Μια αποδοχή που δεν γεννιέται από βεβαιότητες, αλλά από τη θαρραλέα απόφαση να ζήσεις.
Λευτέρης Γιοβανίδης
*Το βιβλίο Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.
Ο ηθοποιός και σκηνοθέτης συναντά τη Λένα Κιτσοπούλου στην πολύκροτη διασκευή του «Σωσμένου» και μιλάει στην Athens Voice για το θέατρο, το σινεμά και τη ζωή του
Ο Θοδωρής Οικονόμου και ο Γιάννης Καλαβριανός μάς επανασυστήνουν το έργο του 1891, με πρωτότυπη μουσική και ενορχήστρωση και καινούργιο κείμενο σε δεκαπεντασύλλαβο
17°
