Έλενα Καρακούλη: Είδα το Misery σαν μια βουτιά στο μυαλό του Πολ Σέλντον

Το 1987 κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στην Αμερική το «Misery» του Στίβεν Κινγκ, ένα από τα πιο γνωστά πλέον μυθιστορήματα του Αμερικανού συγγραφέα τρόμου: Ένας επιτυχημένος συγγραφέας βρίσκεται ακινητοποιημένος σε ένα σπίτι, έπειτα από ένα σοβαρό τροχαίο. Το σπίτι ανήκει στη «Νο1» θαυμάστριά του, την Άννι Γουίλκς, η οποία στην πορεία εμφανίζει έναν εμμονικό και επικίνδυνα ακραίο χαρακτήρα.

Στις αρχές της της δεκαετίας του 1990 ο Ρομπ Ρέινερ σκηνοθέτησε την πρώτη κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου, χαρίζοντας στην Κάθι Μπέιτς το Όσκαρ Α' Γυναικείου Ρόλου. Φέτος η Έλενα Καρακούλη σκηνοθετεί το έργο στο θέατρο Άνεσις, με τη Φιλαρέτη Κομνηνού και τον Αναστάση Ροïλό στους πρωταγωνιστικούς ρόλους. Μιλήσαμε με τη σκηνοθέτρια για τις δυσκολίες και τις προκλήσεις του κειμένου, τη συνεργασία της με τους συντελεστές της παράστασης, αλλά και τα υπόλοιπα σχέδιά της σε σχέση με τη σκηνοθεσία, τη συγγραφή και τη διδασκαλία. 

Η Έλενα Καρακούλη μιλάει για το «Misery» στο θέατρο Άνεσις

Πόσο δύσκολο αλλά και δελεαστικό είναι να μεταφερθεί το «Misery» στο θεατρικό σανίδι; Πόσο καιρό δουλεύατε πάνω στην παράσταση; Ήταν δική σας επιλογή ή κληθήκατε από την παραγωγή να αναλάβετε τη σκηνοθεσία;
To «Misery» μου προτάθηκε από την Φιλαρέτη Κομνηνού και τον Δημήτρη Αρχιμανδρίτη, τον παραγωγό του Άνεσις. Αποδέχτηκα με χαρά την πρόταση γιατί είναι ένα έργο συναρπαστικό και δύσκολο, η δε συνάντηση με τη Φιλαρέτη, μετά τα χρόνια του Εθνικού όπου είχαμε συνεργαστεί κάτω από άλλη συνθήκη, με ιντρίγκαρε πολύ. Κι εδώ, όπως σε όλες τις παραστάσεις που έχω κάνει ως τώρα, ακολούθησα έναν μοναχικό δρόμο στην αρχή, κάποιους μήνες μελέτης, θέλοντας να αφουγγραστώ τον κόσμου του έργου, τον συγγραφέα, να καταλάβω τι έργο είναι αυτό και γιατί το έγραψε ο δημιουργός του, ένα διάστημα καθοριστικό και γόνιμο που μου έδωσε τον χρόνο να σκεφτώ τι θέλω να πω μέσα από αυτή την παράσταση. Ακολούθησε ένα τρίμηνο συναντήσεων με τους εξαιρετικούς συνεργάτες αυτής της παράστασης - την Εύα, τον Θοδωρή, τον Νίκο, την Αλέγια, τη Φαίδρα, τον Ευθύμη και ένας κύκλος πρώτων αναγνώσεων. Το διάστημα των προβών ήταν το τελευταίο και βέβαια το πιο καθοριστικό δίμηνο αυτής της διαδικασίας που κράτησε ένα χρόνο περίπου.

Πώς δουλέψατε πάνω στο κείμενο; Τι αλλαγές έχετε κάνει στη θεατρική διασκευή του Γκόλντμαν;
Κατ’ εξαίρεση σε αυτή τη δουλειά είχα στα χέρια μου μια έτοιμη διασκευή, στην καλή μετάφραση του Αντώνη Γαλέου. Ενώ συνήθως μεταφράζω και διασκευάζω η ίδια το έργο που σκηνοθετώ, εδώ οφείλω να ομολογήσω ότι αυτή η εξαίρεση λειτούργησε πολύ απελευθερωτικά. Έκανα τις παρεμβάσεις μου βέβαια αντλώντας στοιχεία από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κιγκ. Με ενδιέφερε να φωτίσω -πέρα από την περίπλοκη σχέση των δύο ηρώων- την οπτική του Πολ Σέλντον. Στην ουσία είδα όλο το έργο σαν μια βουτιά στο μυαλό του συγγραφέα.

Πώς έγινε η επιλογή των ηθοποιών; Είχατε εξ αρχής στο μυαλό σας αυτό το δίδυμο;
Η χημεία των ηθοποιών είναι κάτι που δεν οργανώνεται ούτε προεξοφλείται. Είναι αυτό που εύχεσαι να λειτουργήσει και που επωάζεται μέσω αυτοσχεδιασμών, μέσα από την πρόβα. Ήθελα πολύ να δουλέψω και με τους δύο και ένιωθα ότι θα μοιράζονταν κάτι που εκ πρώτης όψεως μπορεί να μην είναι το προφανές, νομίζω έτσι και έγινε.

Πώς έγινε η μεταμόρφωση της Φιλαρέτης Κομνηνού σε Άννι Γουίλκς;
Η Φιλαρέτη Κομνηνού επέλεξε να μπει σε μια «περιπέτεια» παίζοντας αυτόν τον ρόλο. Ως έμπειρη ηθοποιός που έχει δοκιμαστεί σε τόσα διαφορετικά είδη, εδώ τσαλακώνεται. Ακούω σχόλια για την εξωτερική της μεταμόρφωση -είναι ομολογουμένως εντυπωσιακή και δεν περιμένει κανείς να δει μια ωραία γυναίκα να γίνεται αυτό το απωθητικό πλάσμα- αλλά το πιο σημαντικό για μένα, για μας, το στοίχημα αν θέλετε, είναι η εσωτερική αλλαγή, το πώς προσέγγισε δηλαδή τον ψυχισμό της Άννι. Η Φιλαρέτη έκανε μια γενναία βουτιά εδώ και έγινε η διαταραγμένη, η εμμονική, η περιποιητική, η βαθιά πληγωμένη Άννι. Ένα τέρας, και την ίδια στιγμή ένα παιδί που δεν μεγάλωσε ποτέ.

Πώς δουλέψατε με τον Αναστάση Ροïλό τόσο για την αληθοφάνεια των τραυμάτων του όσο για την κίνησή του πάνω στη σκηνή. Πόσο δύσκολο και επίπονο είναι για εκείνον και πόσο έχει αλλάξει μέσα στις πρόβες και κατά τη διάρκεια των παραστάσεων;
Η σωματικότητα του Αναστάση ήταν εξαρχής ένα μεγάλο ατού, αλλά εξίσου σημαντική ήταν για μένα η διαθεσιμότητά του στο να δοκιμάσει απαιτητικές δράσεις. Είναι πολύ δύσκολος και καθόλου αναμενόμενος ο ρόλος του Πολ Σέλντον. Θυμίζω ότι στο μισό τουλάχιστον έργο βρίσκεται καθηλωμένος στο κρεβάτι, πλήρως εξαρτημένος από την νοσοκόμα - θαυμάστρια Άννι Γουίλκς. Θεωρώ ότι αυτή ακριβώς η συνθήκη ήταν η πρόκληση για έναν ηθοποιό με τόσο έντονη σωματικότητα, το να προτείνει δηλαδή άλλους τρόπους και λεπτές αποχρώσεις του πόνου που βιώνει. Όσον αφορά την αληθοφάνεια των τραυμάτων αυτό το ανέλαβε η Αλέγια Παπαγεωργίου, η ενδυματολόγος μας.

Στο Άνεσις παίζεται άλλο ένα έργο του Στίβεν Κινγκ, όπου πρωταγωνιστεί ο σύζυγός σας, Νίκος Ψαρράς. Δεν δουλεύετε μαζί του αυτή τη φορά, αλλά μοιράζεστε το ίδιο θέατρο. Πώς μοιράζεστε το θέατρο και τον χρόνο σας αυτή τη χρονιά;
Όντως διανύουμε φέτος χρονιά Στίβεν Κινγκ, οικογενειακώς. Χαίρομαι γιατί είμαστε σε ένα φιλόξενο θέατρο που είναι γεμάτο από κόσμο, κυρίως νεαρόκοσμο και όχι μόνο, που έρχεται να δει και τις δύο παραστάσεις. «Η Τελευταία Έξοδος- Ρίτα Χέιγουορθ» είναι ένα έργο που παρουσιάζεται πρώτη φορά στην Ελλάδα, μια φρέσκια πρόταση που την υπογράφουν δύο ταλαντούχοι σκηνοθέτες. Όσο για τον Νίκο, τι να πω; Βλέπουμε ο ένας τη δουλειά του άλλου και καμαρώνουμε...

Δουλεύετε συχνά με τον σύζυγό σας. Φέρνετε δουλειά στο σπίτι; Τώρα που έχετε διαφορετικά έργα του Στίβεν Κινγκ, πώς κινήθηκαν οι συζητήσεις σας στο σπίτι; Μοιραστήκατε άγχη, απορίες και προβληματισμούς;
Αυτό κι αν είναι θρίλερ! Δύο Στίβεν Κιγκ στο ίδιο σπίτι, αντιλαμβάνεστε τι μπορεί να σημαίνει αυτό... Τα μοιραζόμαστε όλα αυτά ναι και προχωράμε στα επόμενα...

Πρόσφατα εκδόσατε τη συλλογή διηγημάτων «Δέκα τρόποι για να εκτεθείς», που εστιάζει σε ιστορίες γυναικών. Σκοπεύετε κάποια στιγμή να τα ανεβάσετε και στο θέατρο;
Αυτό είναι κάτι που μου πέρασε πριν λίγες μέρες από το μυαλό για πρώτη φορά και είναι παράξενο που μου κάνετε τώρα αυτή την ερώτηση, που είμαι βέβαια στη φάση της αναζήτησης του επόμενου έργου που θα σκηνοθετήσω. Το «Δέκα τρόποι να εκτεθείς» είναι η πρώτη μου συλλογή διηγημάτων, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτη πριν από ένα χρόνο. Είναι δέκα ιστορίες γυναικών. Σε έναν κόσμο που απαιτεί τελειότητα και καλές επιδόσεις, εκείνες τολμούν να συστηθούν αλλιώς. Σκοντάφτουν, πέφτουν και ξανασηκώνονται. Μια ασθενής, η κόρη ενός διάσημου ηθοποιού, μια γραμματέας, μια επίδοξη συγγραφέας, μια καθηγήτρια και κάποιες άλλες γυναίκες ακόμα πρωταγωνιστούν σε αυτές τις ιστορίες. Έχω νιώσει μεγάλη χαρά από την ανταπόκριση, με ξαφνιάζει που μου λένε ότι ταυτίζονται, ότι συγκινούνται, ότι βρίσκουν κάτι δικό τους μέσα στις ιστορίες μου. Μακάρι να γίνει στο θέατρο!

Διδάσκετε λογοτεχνία στη Γερμανική Σχολή Αθηνών. Πώς μπορεί σήμερα κάποιος να μυήσει τους εφήβους στη λογοτεχνία όταν έχουν συνηθίσει να σκρολάρουν εικόνες και βίντεο από πολύ νεαρή ηλικία;
Για πολλά χρόνια δίδασκα λογοτεχνία και πάντα προσπαθούσα να κάνω συνδέσεις με το θέατρο ή τον κινηματογράφο, με τις τέχνες γενικότερα. Σε μια εποχή που όλοι ανεξαιρέτως -και όχι μόνο τα παιδιά- πάσχουμε από διάσπαση προσοχής, προσπαθούσα και προσπαθώ να πείσω τους μαθητές μου να χαθούν σε μια αίθουσα για δύο ώρες απενεργοποιώντας τις οθόνες τους. Τα τελευταία χρόνια συναντώ τους εφήβους μέσα από το μάθημα της φιλοσοφίας, που είναι ευτυχώς επιλεγόμενο και το επιλέγουν παιδιά που έχουν ήδη τον σπόρο της αμφιβολίας και τη διάθεση να προσεγγίσουν αλλιώς τα πράγματα. Αυτό είναι το αγαπημένο μου μάθημα και θεωρώ πως αυτό, συνδυαστικά με τις τέχνες, είναι ένα ισχυρό αντίδοτο, μια πρόταση ζωντανή και τόσο επείγουσα, σε έναν κόσμο που σκρολάρει ακατάσχετα. Ξέρετε αυτό που είναι εντυπωσιακό είναι η ανάγκη των εφήβων να μιλήσουν, να ακουστούν, να μοιραστούν, να αμφισβητήσουν, να απομακρυνθούν για λίγο από τα τάμπλετ. Το έχω δει να συμβαίνει και το βρίσκω εξαιρετικά αισιόδοξο.

Πώς μοιράζετε τον χρόνο σας ανάμεσα στο θέατρο, τη διδασκαλία και την οικογένεια;
Τρέχω με αγωνία από την πρόβα στο μάθημα και μετά στο ποδόσφαιρο του γιου μου και στα παιδικά πάρτι. Προσπαθώ να οργανώνω και να προλαμβάνω αλλά τις περισσότερες φορές καταλήγω να αυτοσχεδιάζω. Αναβάλλω, σκοντάφτω, πέφτω και ξανασηκώνομαι πολλές φορές κι εγώ όπως οι ηρωίδες του βιβλίου μου. Κάπου εκεί ανάμεσα προσπαθώ να εξασφαλίσω λίγο χρόνο για να γράψω και παραπονιέμαι που δεν τον έχω, την ίδια όμως στιγμή αυτή η περίπλοκη καθημερινότητα με τα εμπόδια και τις προκλήσεις της, μου χαρίζει ιδέες που ξέρω ότι κάποια στιγμή θα γίνουν κάτι άλλο.

Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας;
«Το Υπουργείο Μοναξιάς», το πρώτο μου μυθιστόρημα αφιερωμένο στην νόσο της εποχής μας, τη μοναξιά, είναι υπό έκδοση και θα κυκλοφορήσει το πρώτο εξάμηνο του 2026 από τις εκδόσεις Καστανιώτη.