Πρωτομαγιά: Ο ρυθμός του Πιτ Σίγκερ δεν σταμάτησε ποτέ

Τα τραγούδια του Πιτ Σίγκερ δεν σου λένε τι να σκεφτείς. Σου δίνουν όμως τον ρυθμό για να περπατήσεις δίπλα σε άλλους ανθρώπους και να ενώσεις τη φωνή σου μαζί τους. Κι αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό.

Κάποιοι θα έσπευδαν να πουν ότι σήμερα ο Πιτ Σίγκερ έχει ξεχαστεί. Τόσο τα τραγούδια όσο και οι κοινωνικοί του αγώνες. Είναι αλήθεια ότι οι καιροί είναι δύσκολοι όχι μόνο στην Αμερική αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο για τραγούδια που απαιτούν από σένα να σηκωθείς από τον καναπέ σου, να συναντήσεις άλλους ανθρώπους και να τα τραγουδήσεις μαζί τους. Όμως όσο πιο δύσκολοι είναι οι καιροί, τόσο πιο απαραίτητες γίνονται οι κοινωνικές απαντήσεις.

Ο Πιτ Σίγκερ δεν έγραφε τραγούδια για να τα κρατά κανείς για τον εαυτό του. Τα έφτιαχνε για να κυκλοφορούν: από στόμα σε στόμα, από συγκέντρωση σε συγκέντρωση, από γενιά σε γενιά. Ήθελε να τραγουδιούνται δυνατά, συλλογικά, χωρίς σκηνή και χωρίς απόσταση. Και ίσως γι’ αυτό η μουσική του επιστρέφει με τόση φυσικότητα κάθε χρόνο την Εργατική Πρωτομαγιά: γιατί εκείνη την ημέρα οι άνθρωποι στέκονται ο ένας δίπλα στον άλλο κι ενώνουν τις φωνές τους.

Πιτ Σίγκερ: Τραγούδια που ζητούν να ειπωθούν μαζί

Το «If I Had a Hammer» είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα απλότητας. Δεν έχει περίπλοκες εικόνες ούτε δύσκολους στίχους. Ένα σφυρί, μια καμπάνα, ένα τραγούδι. Κι όμως, μέσα σ’ αυτά χωράει μια ολόκληρη στάση ζωής: η ιδέα ότι η δικαιοσύνη και η ελευθερία δεν είναι αφηρημένες έννοιες, αλλά απαραίτητα συστατικά της καθημερινότητάς μας. Για να τα αποκτήσουμε, πρέπει απαραίτητα να αγωνιστούμε.

Στο «Which Side Are You On?» το ερώτημα είναι ευθύ και δεν χωράει υπεκφυγές: «Με ποια πλευρά είσαι;». Δεν έχεις την πολυτέλεια να μείνεις ουδέτερος. Και ειδικά στις εποχές των πολέμων και των κοινωνικών εντάσεων, είσαι υποχρεωμένος «ν’ αποφασίσεις με ποιους θα πας και ποιους θ’ αφήσεις». Αντίθετα, το «We Shall Overcome» κινείται σε πιο χαμηλούς τόνους. Δεν πιέζει, επιμένει όμως. Οι στίχοι προσπαθούν να σου δώσουν κουράγιο, να σου θυμίσουν ότι η αλλαγή δεν έρχεται πάντα με ένταση, αλλά και με υπομονή. Όταν τραγουδιέται από πολλούς μαζί, αποκτά τη δύναμη της επερχόμενης ελπίδας.

Στο «Where Have All the Flowers Gone?» τα πράγματα γίνονται πιο εσωτερικά. Δεν υπάρχει κορύφωση, υπάρχει μια θλίψη για όσα έχουν χαθεί. Όμως, μέσα από την επανάληψη των στίχων, αρχίζεις να βλέπεις πως ό,τι έχει χαθεί μπορεί να ξανακερδηθεί. Το «Turn! Turn! Turn!» θίγει το ζήτημα του χρόνου. Με στίχους από το βιβλικό κείμενο του Εκκλησιαστή μιλάει για τους κύκλους της ζωής. Είναι άλλη η στιγμή για να μιλήσεις και άλλη για να σωπάσεις, άλλη για να δράσεις και άλλη για να περιμένεις.

Ο Σίγκερ προσθέτει στο τέλος τον στίχο «I swear it’s not too late», προσφέροντας ελπίδα και μετατρέποντας το κείμενο του Εκκλησιαστή από στατικό σε δυναμικό. Το «This Land Is Your Land» γράφτηκε από τον Γούντι Γκάθρι το 1940. Είναι ένα από τα εμβληματικά αμερικάνικα folk τραγούδια, μια σαφώς πιο ευαίσθητη και κοινωνικά προσανατολισμένη απάντηση στο «God Bless America». Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά στο έργο του Σίγκερ, που φαίνεται σε τραγούδια όπως το «Solidarity Forever», το οποίο συχνά ερμήνευε στις συναυλίες του. Εδώ το μήνυμα είναι ακόμη πιο ξεκάθαρο: η δύναμη βρίσκεται στη συλλογικότητα, στη δημιουργία κοινοτήτων.

Αυτό που κάνει τα τραγούδια του Πιτ Σίγκερ να κρατάνε στον χρόνο δεν είναι η τεχνική τους αρτιότητα. Είναι η αμεσότητά τους. Ο τρόπος που αφήνουν χώρο στον καθένα να τρυπώσει μέσα τους. Να τα πει με τη δική του φωνή, να τα προσαρμόσει στη δική του στιγμή. Ο Πιτ Σίγκερ δεν προσπαθούσε να ξεχωρίσει από το κοινό του. Προσπαθούσε να γίνει μέρος του. Και αυτή η επιλογή είναι που κρατά τη μουσική του ζωντανή. Γιατί όσο υπάρχουν άνθρωποι που θέλουν να τραγουδήσουν μαζί –σε μια πορεία, σε μια απεργία, σε μια πλατεία– τα τραγούδια αυτά θα βρίσκουν τον δρόμο τους.

Έτσι, ειδικά στην Αμερική και ειδικά σήμερα, η Πρωτομαγιά δεν έχει νόημα να λειτουργήσει ως υπενθύμιση των αγώνων του παρελθόντος, αλλά ως μια ευκαιρία να συνδεθούν μεταξύ τους οι άνθρωποι και να τραγουδήσουν ξανά όλοι μαζί αυτά τα τραγούδια. Όχι σαν κάτι νοσταλγικό, αλλά σαν κάτι που αφορά το παρόν και ειδικά το μέλλον τους, το μέλλον μας.