Μια site-specific μουσικοθεατρική εμπειρία υπό την καλλιτεχνική επιμέλεια της μεσοφώνου Αναστασίας Κότσαλη και των μουσικών Αλέξη Μαστιχιάδη και Δημήτρη Τίγκα
Στην καρδιά της Πλάκας, στην ιστορική Οικία Αγγελικής Χατζημιχάλη, μια ξεχωριστή συναυλία έρχεται να ανατρέψει όσα νομίζαμε ότι γνωρίζουμε για το μπαρόκ και τη μουσική της Μεγάλης Εβδομάδας. Το «Μπαρόκ Παράδοξο», που θα παρουσιαστεί τη Μεγάλη Δευτέρα 6 Απριλίου 2026 σε τρεις διαδοχικές παραστάσεις (18.00, 19.30 και 21.00) με ελεύθερη είσοδο, δεν είναι απλώς μια ακόμη πασχαλινή μουσική πρόταση. Είναι μια μουσικοθεατρική εμπειρία που φέρνει στο φως έναν αλλόκοτο, παιχνιδιάρικο και βαθιά συγκινητικό κόσμο, όπου θρησκευτικοί ύμνοι συνυπάρχουν με ορατόρια για φάλαινες, ομιλούντα δέντρα και παράδοξα πλάσματα από τα δάση της Λατινικής Αμερικής.
Υπό την καλλιτεχνική επιμέλεια της μεσοφώνουΑναστασίας Κότσαλη και των μουσικών Αλέξη Μαστιχιάδη και Δημήτρη Τίγκα, η site-specific αυτή δράση μετατρέπει έναν ιστορικό χώρο σε ζωντανό οργανισμό, όπου το παλιό συνομιλεί με το σύγχρονο και η ευρωπαϊκή παράδοση διασταυρώνεται με το εκρηκτικό μπαρόκ της Λατινικής Αμερικής. Σπάνια έργα, ιστορικά όργανα και μια πολυσυλλεκτική ομάδα ερμηνευτών συνθέτουν ένα ηχητικό σύμπαν που ακροβατεί ανάμεσα στην κατάνυξη και την ανατροπή.
Με αφορμή αυτή την ιδιότυπη μουσική εμπειρία, η Αναστασία Κότσαλη μιλά στην Athens Voice για την έμπνευση πίσω από το «παράδοξο», τις κρυφές όψεις της μπαρόκ εργογραφίας και τη δύναμη της μουσικής να μεταμορφώνει — ακόμη και μέσα στις πιο φορτισμένες στιγμές του χρόνου.
Η εκκίνηση του «Μπαρόκ Παραδόξου» ήταν η Πασχαλινή μουσική ιδωμένη αλλιώς ή μάλλον, ένας τρόπος να φανταστούμε τη θρησκευτική μουσική που πλαισιώνει σταθερά τη Μεγάλη Εβδομάδα μέσα σε ένα κέλυφος διαφορετικό. Το περιεχόμενο του προγράμματος, οι άριες, τα ντουέτι, οι μελωδίες, προέρχεται εξ ολοκλήρου από ορατόρια και έργα εκκλησιαστικά, υποσκάπτοντας «εκ των έσω» ό,τι έχουμε στο μυαλό μας ως «μουσική των ημερών». Η έννοια της κατάνυξης, του θρήνου για τα θεία Πάθη και της χριστιανικής ευλάβειας πήρε την εποχή εκείνη αναπάντεχες στροφές, κρυμμένες στις χαραμάδες των πασίγνωστων αριστουργημάτων της περιόδου.Ορισμένα από αυτά τα μουσικά παράδοξα της μπαρόκ εργογραφίας θα παρουσιάσουμε σε πανελλήνια πρεμιέρα με τον τσεμπαλίστα Αλέξη Μαστιχιάδη, τον κοντραμπασίστα Δημήτρη Τίγκα, τον κόντρα-τενόρο Νίκο Σπανάτη και σε «εξωτική» εμφάνιση την υψίφωνο Λητώ Μεσσήνη. Ένας ολόκληρος κόσμος μυθικών πλασμάτων και υβριδικών μελωδιών ζωντανεύει στις παρυφές του αντισυμβατικού και της θρησκευτικής «κανονικότητας», υπενθυμίζοντας ότι αυτό που θεωρούμε σήμερα ως πρέπον για τη μουσική έκφραση του χριστιανικού μας συναισθήματος ήταν κάποτε πιο ανοιχτό, αλλόκοτα «παιχνιδιάρικο» και βαθιά τρυφερό.
Το μπαρόκ της Λατινικής Αμερικής απηχεί το πολιτισμικό αμάλγαμα που κουβαλάει. Η ευρωπαϊκή αντιστίξη ταξίδεψε στον Νέο Κόσμο, φορτώνοντας μεσοπέλαγα τα δικά της τιμαλφή —τα ορατόρια και τις καντάτες των μεγάλων Ιταλών δασκάλων του 17ου αιώνα— αλλά στην πορεία, και κάπως αναπόφευκτα, δημιούργησε ένα σύμπαν βαθιά σωματικό και εξωστρεφές. Για τον σύγχρονο ακροατή, αυτή η συναυλία στην Οικία Χατζημιχάλη είναι μια πράξη ανακάλυψης. Συστήνουμε δημιουργούς όπως ο Orejón y Aparicio, των οποίων τα έργα παρέμεναν για χρόνια «σιωπηλά» στις βιβλιοθήκες των καθεδρικών ναών του Περού και της Βολιβίας. Είναι μια μουσική που γεννήθηκε μέσα από τη σύγκρουση και τίποτα μέσα σε εκείνη δεν είναι αυτό που φαίνεται.
H εμπειρία στην ιστορική Οικία Αγγελικής Χατζημιχάλη
Η ιστορική Οικία Αγγελικής Χατζημιχάλη είναι ένα παράδοξο από μόνο του μέσα στην Πλάκα, τουριστική και «εξευγενισμένη» πριν ακόμα γεννηθεί ο όρος, είναι πνιγμένο στα φλουό υφαντά και τα είδη λαϊκής τέχνης σαν ένα εξωτικό πουλί στο αστικό τοπίο. Με μια σαρακατσάνικη καλύβα στο πατάρι του και το περίβλημα του μοντερνιστικού φολκλόρ στην αρχιτεκτονική του, γίνεται ο κόσμος της Αγγελικής Χατζημιχάλη: Ωκεανίδα στον Χορό των πρώτων Δελφικών Γιορτών (οι πρόβες με την Εύα Πάλμερ γίνονταν σε αυτόν τον χώρο), ιδρύτρια του «Ελληνικού Σπιτιού» στην Κυψέλη, όπου ο Διαμαντής Διαμαντόπουλος δίδασκε ζωγραφική και παραδοσιακές τεχνίτριες ελληνική χειροτεχνία σε άπορες γυναίκες, παθιασμένη λαογράφος, δημοτικίστρια, μια χειραφετημένη γυναίκα. Παραφράζοντας τον ΜακΛούαν, το ίδιο το οίκημα γίνεται μέρος του μηνύματος• τροφοδοτεί τη μουσική, συμπεριληπτικό, ετερόκλητο και ευεργετικά αλλόκοτο.
José de Orejón y Aparicio, Giovanni Battista Bassani, Michelangelo Falvetti. Τι ενώνει αυτά τα τόσο διαφορετικά μουσικά «σύμπαντα»
Ο Aparicio ήταν ένας καλλιτέχνης ειδικού βάρους και η πρώτη παρουσίαση του έργου του στην Ελλάδα αποκτά, με έναν τρόπο, ξεχωριστή αξία. Γιατί πώς αλλιώς θα μπορούσε κανείς να χαρακτηρίσει αυτόν τον Περουβιανό μιγά συνθέτη, που ήδη από τον 17ο αιώνα ήρθε αντιμέτωπος με τον ρατσισμό στην αποικιοκρατούμενη πατρίδα του, ενώ τα έργα του, χαμένα για χρόνια σε καθολικές βιβλιοθήκες, αποτελούν καλλιτεχνήματα σπάνιας φινέτσας και οικονομίας; Τα σικελικά πονήματα του Falvetti, ως υβρίδια που σμίγουν την Ανατολή με τη Δύση, ο τολμηρός Ιωνάς του Bassani και οι κόσμοι που γεννούν —με τα στοιχεία της φύσης, τα ζώα, τις αρετές και τις κακίες μας να αποτελούν τους εξανθρωπισμένους ήρωες των έργων τους— κλονίζουν ακόμη και τις βασικές μας βεβαιότητες. Γιατί στα θρησκευτικά έργα αυτών των ευλαβών καλλιτεχνών (όλοι τους είχαν οργανική σχέση με την Εκκλησία) υπήρχε ακόμη χώρος για χιούμορ, παιχνίδι και αναπάντεχα ερωτήματα• ένα σύμπαν αλαφροίσκιωτο και ετερογενές, όπως και η εποχή που το γέννησε... Άραγε, πόσος χώρος υπάρχει για όλα αυτά και στη δική μας;
Οι μουσικές μας δράσεις διαρκούν τριάντα πέντε λεπτά και έχουν ενιαία ροή. Η σύνθεση και η αποσύνθεση, οι ενώσεις, ο διάλογος των κομματιών σε μια κομψή και ιδιότυπη performance δημιουργούν συνθήκες σχεδόν παραστασιακές, με τις ανάλογες απαιτήσεις. Η αγωνία μου παραμένει, στην πραγματικότητα, πάντα η ίδια: να είναι η φωνή καλά, να μην ξεχάσω τους στίχους, ό,τι δουλέψαμε μουσικά να είναι εκεί. Και ειδικά για την περίπτωση του «Μπαρόκ Παράδοξου», η ευχή μου είναι να μπορέσουμε για λίγο να αλληλεπιδράσουμε, καλλιτέχνες και θεατές, με κάτι μουσικά ατρόμητο και ιστορικά αντισυμβατικό• μέσα στην καρδιά της Μεγάλης Εβδομάδας, να μεταμορφωθούμε.
Μακάρι ο θεατής να σκεφτεί τον 17ο αιώνα διαφορετικά, τη θρησκευτική Μπαρόκ μουσική διαφορετικά, την οικία της Αγγελικής Χατζημιχάλη διαφορετικά• Να φύγει, τελικά, με ένα ευεργετικό συναίσθημα ανατροπής.
17°
