Αντόνιο Βιβάλντι: 300 χρόνια από την έκδοση των «Τεσσάρων εποχών»

Φέτος, 300 χρόνια από την έκδοση των «Τεσσάρων εποχών» του Βιβάλντι, έχει προγραμματιστεί στη Μαδρίτη μια μεγάλη immersive εμπειρία της μουσικής του Βενετσιάνου συνθέτη η οποία συνδυάζει τη μουσική με τη σύγχρονη τεχνολογία. Το event που θα γίνει στις 2 Μαρτίου στη Sala Neptuno υπόσχεται εμπειρία όλων των αισθήσεων. Στις 6 Απριλίου, στο Carnegie Hall της Νέας Υόρκης, θα παιχτούν οι «Τέσσερις εποχές» με το ανανεωμένο ανσάμπλ του ιδρύματος, ενώ στη Βιέννη, στον ναό του Αγίου Καρόλου θα παίζονται οι «Τέσσερις εποχές» όλο τον χρόνο. Επίσης, το έργο παρουσιάζεται στο Palazzo Poli της Ρώμης από την 7η Φεβρουαρίου και στην Παλαιά Βουλή στην Αθήνα από 21 Φεβρουαρίου με το Stellar Quartet. Συνολικά, έχουν προγραμματιστεί για φέτος 99 συναυλίες μουσικής του Βιβάλντι.

«Οι τέσσερις εποχές» είναι ο τίτλος ενός πασίγνωστου κύκλου τεσσάρων κοντσέρτων για βιολί του Ιταλού συνθέτη Αντόνιο Βιβάλντι, καθένα από τα οποία εκφράζει μουσικά μια εποχή του χρόνου. Αν και γράφτηκαν γύρω στα 1718-1720, όταν ο Βιβάλντι ήταν ο ιεροψάλτης της αυλής στη Μάντοβα, εκδόθηκαν το 1725 στο Άμστερνταμ. Η έκδοση συνοδευόταν από οκτώ επιπλέον κοντσέρτα με τίτλο «Il cimento dell'armonia e dell’inventione» (Ο αγώνας μεταξύ αρμονίας και εφεύρεσης).  Αν και «Οι τέσσερις εποχές» είναι το πιο γνωστό έργο του Βιβάλντι, ο Ιταλός συνθέτης υπήρξε κάτι πολύ περισσότερο από δημιουργός των «Τεσσάρων εποχών»: ο μεγάλος Βενετσιάνος επηρέασε τόσο τον Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ όσο και τον Γκέοργκ Φίλιπ Τέλεμαν. Αρκετά έργα του τα συνέθεσε για το γυναικείο μουσικό σχήμα του Ospedalle della Pietà, το οποίο ήταν ένα ορφανοτροφείο όπου ο Βιβάλντι εργάστηκε τις περιόδους 1703-1705 και 1723-1740.

Το 1725 ήταν μια χρυσή εποχή για τη μουσική του μπαρόκ. Εκείνη τη χρονιά ο Μπαχ δώρισε στη δεύτερη σύζυγό του, Άννα Μαγκνταλένα, ένα λεύκωμα που περιείχε δύο σουίτες για πιάνο, που έμεινε γνωστό ως «Λεύκωμα της Άννα Μαγκνταλένα Μπαχ». Το «Λεύκωμα» περιλαμβάνει κομμάτια που διδάσκονται συχνά σε αρχάριους πιανίστες και αποτελεί σημαντικό μέρος του ρεπερτορίου για πιάνο. Ένας άλλος μεγάλος του ιταλικού μπαρόκ, ο Σκαρλάττι, που θεωρείται «πατέρας» της ναπολιτάνικης όπερας, απεβίωσε το 1725, αλλά, λόγω του θανάτου του, παίχτηκαν παντού στην Ιταλία οι όπερες και οι καντάτες δωματίου που είχε δημιουργήσει. Το 1725 ο Βιβάλντι, είχε ήδη γίνει ιμπρεσσάριος στο Teatro Sant’Angelo στη Βενετία όπου και παρουσιάστηκε η όπερά του «Ο Ορλάντο που παριστάνει τον τρελό» (Orlando finto pazzo, RV 727), χωρίς επιτυχία όμως. Το προοδευτικό ύφος του στην όπερα δημιούργησε στον συνθέτη προβλήματα με κάποιους συντηρητικούς κριτικούς όπως ο Μπενεντέττο Μαρτσέλλο (ειρηνοδίκης και ερασιτέχνης μουσικός) που έγραψε ένα φυλλάδιο κατηγορώντας δημόσια τον Βιβάλντι.

Στις «Τέσσερις εποχές» σκιαγραφούνται σκηνές για κάθε εποχή του χρόνου. Τρία από τα τέσσερα κονσέρτα είναι πρωτότυπα ενώ για την «Άνοιξη» ο συνθέτης δανείστηκε μοτίβα από την εισαγωγή της πρώτης πράξης της όπερας «Ιουστίνος» (Il Giustino). Έμπνευση για τη σύνθεση των κονσέρτων αποτέλεσε πιθανώς η εξοχή γύρω από τη Μάντουα, αλλά και μια νέα και πολλά υποσχόμενη τραγουδίστρια ονόματι Άννα Τεσσιέρι Τζίρο η οποία έγινε η αγαπημένη του πριμαντόνα. Αυτά τα τέσσερα κονσέρτα σηματοδότησαν επανάσταση στο τρόπο της μουσικής σύλληψης: σε αυτά ο Βιβάλντι παρουσιάζει με νότες ρυάκια, πουλιά που κελαηδούν, σκυλιά που γαβγίζουν, κουνούπια που βουίζουν, καταιγίδες, μεθυσμένους χορευτές, ήσυχες νύχτες, γιορτές κυνηγιού (που τις εικονογραφεί μουσικά τόσο από την πλευρά των κυνηγών όσο και από τη μεριά των θυμάτων), παγωμένα τοπία, παιδιά που κάνουν πατινάζ και χειμωνιάτικες φωτιές. Το έργο παρουσιάζει ποικιλία ρυθμών και τρόπων (απροσδόκητες μεταβάσεις από τον μείζονα στον ελάσσονα τρόπο, αδόκιμα διαστήματα τόνων): ο Βιβάλντι μοιάζει να επιχειρεί εικαστική αποτύπωση των διαφόρων σκηνών.

Ο Βιβάλντι έζησε μέχρι το 1741. Στην ακμή της καριέρας του, δέχτηκε τιμές από Ευρωπαίους ευγενείς και βασιλείς. Η γαμήλια καντάτα «Δόξα και Υμέναιος» (Gloria e Imeneo, RV 687) γράφτηκε για τον γάμο του Λουδοβίκου ΙΕ΄ της Γαλλίας (1725), ενώ συνέθεσε και την καντάτα «Η εορτάζουσα Σελήνη» (La Sena festeggiante, RV 693) για τη γέννηση των διδύμων θυγατέρων του βασιλιά, της Λουίζας Ελισάβετ και της Ερριέττας (1727). Όπως πολλοί συνθέτες του 18ου αιώνα, έτσι και ο Βιβάλντι πέρασε τα τελευταία του χρόνια με πολλές οικονομικές δυσκολίες. Πέθανε σε ηλικία 63 ετών, εξαιτίας «εσωτερικής λοίμωξης» στο σπίτι της χήρας ενός Βιεννέζου κατασκευαστή σελών για άλογα και 28η τάφηκε στο νεκροταφείο του νοσοκομείου της Βιέννης.