Άγγελος Πλέσσας - Λυδία Δεληκούρα: «Τα Καρστικά Όνειρα είναι μια επιστροφή στη φροντίδα και την κοινότητα»

Η έκθεση «Καρστικά Όνειρα», με τη συμμετοχή των καλλιτεχνών Άγγελου Πλέσσα και Λυδίας Δεληκούρα, προσκαλεί το κοινό σε ένα μοναδικό διήμερο δράσεων στον Αρχαιολογικό χώρο Ορχομενού Αρκαδίας την Κυριακή 2 και τη Δευτέρα 3 Αυγούστου, στο πλαίσιο του προγράμματος του θεσμού του Υπουργείου Πολιτισμού «Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός 2026».

Εστιάζοντας στις ονειρικές καταστάσεις ως πεδία διεπαφής ανάμεσα στη φύση και τους συνανθρώπους μας, τα «Καρστικά όνειρα» καλούν σε μια ουσιαστική παρουσία, προτείνοντας μια επιστροφή στη φροντίδα, την κοινότητα και το περιβάλλον ως την απόλυτη εκπλήρωση της ανθρωπινότητάς μας. Το έργο, σε επιμέλεια της Στέφης Στούρη, στο πλαίσιο του ATOPOS Unbound, θα πάρει τη μορφή δράσεων οι οποίες θα ενεργοποιούν διαφορετικά σημεία του αρχαιολογικού χώρου του Ορχομενού Αρκαδίας, και του ευρύτερου τοπίου.

Η περφόρμανς του Άγγελου Πλέσσα «CeremonyOfLiquidMemory.com» αντηχεί καρστικές, υπόγειες τοπογραφίες και καλεί σε μια συμμετοχική τελετουργία γύρω από έναν αγωγό-διεπαφή. Μέσα από καθιστικούς κύκλους, ήχους και καθοδηγούμενο διαλογισμό, η γλώσσα του ψηφιακού πολιτισμού γίνεται ποιητικό εργαλείο ενάντια στην οικονομία της προσοχής. Ενώ στον ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο, η Λυδία Δεληκούρα οικειοποιείται επιστημονικές μεθοδολογίες μέσα από θραύσματα του εικαστικού της λεξιλογίου που εμφανίζονται σε τρείς εγκαταστάσεις.

Άγγελος Πλέσσας και Λυδία Δεληκούρα μιλούν για τα «Καρστικά Όνειρα» στον Αρχαιολογικό χώρο Ορχομενού Αρκαδίας

Τι σημαίνει για εσάς η έννοια του ονείρου και πώς συνδέεται με το έργο σας στα «Καρστικά Όνειρα»;

Στα όνειρα αναγνωρίζουμε μια ιδιαίτερη δυναμική καθώς αποτελούν προαφηγηματικές μορφές. Μέσα από τις αποσπασματικές εικόνες, τα πρωτογενή συναισθήματα και τους συνειρμούς των ονείρων, μπορούμε να δημιουργήσουμε πεδία συνάντησης μεταξύ της φύσης και των συνανθρώπων μας. Μεγάλη έμπνευση έχει αποτελέσει η συγγραφέας Ursula K. Le Guin και η ιστορία Τα Κοινά Όνειρα στο Φριν από το βιβλίο Ανταποκρίσεις από άλλες Διαστάσεις, όπου ο ύπνος λειτουργεί σαν ένα κοινόχρηστο, σχεδόν τηλεπαθητικό κανάλι: όσοι κοιμούνται στον ίδιο τόπο, άνθρωποι και ζώα, βλέπουν το ίδιο όνειρο. Έτσι στα «Καρστικά Όνειρα» αναρωτιόμαστε πως θα ήταν αν μοιραζόμασταν τα όνειρα μας με κάθε έμβιο ον στο τοπίο του Ορχομενού, με τα αμφίποδα, τους αετούς, την ασφάκα, τις άγριες ορχιδέες και τις παπαρούνες; Με τις αεικίνητες καταβόθρες, και τον ασβεστόλιθο; Μπορούμε μέσα από μια κατάσταση συνειδητής ονειρικότητας να συνδεθούμε ουσιαστικά και να έρθουμε αντιμέτωποι με την ανθρωπινότητά μας;

Πώς επηρεάζει ο τόπος και το φυσικό τοπίο τον τρόπο που δημιουργείτε και επικοινωνείτε το έργο σας;

Τα εικαστικά έργα όπως και η περφόρμανς είναι τοποειδικά, και αναπτύχθηκαν μέσα από πολλαπλές επισκέψεις και έρευνα στο συγκεκριμένο τοπίο. Κατά τη διάρκεια της έρευνας χρησιμοποιήσαμε όλα τα λεξιλόγια που περιγράφουν τον Ορχομενό Αρκαδίας, όπως την ορνιθολογία, τη βοτανολογία, τη γεωλογία και φυσικά την αρχαιολογία αλλά και διαισθητικούς τρόπους ανάγνωσης του τοπίου.

Η γεωλογία αποτελεί ένα τρόπο διερεύνησης στα αποκλεισμένα ή και απωθημένα βάθη του τόπου, στο χρόνο και στο υπέδαφος. Η αρχαιολογία ανασύρει και φέρνει στην επιφάνεια κατάλοιπα τα οποία οργανώνει και ερμηνέυει. Στη συγκεκριμένη έκθεση διαλέγουμε να εστιάσουμε σε στοιχεία του τοπίου πέραν των καταλοίπων, στην ανάγκη ερμηνείας τους ίσως αλλά κυρίως σε μια άλλη λογική του χρόνου. Έτσι προκύπτει και ο γεωλογικός όρος «Καρστικό», που προέρχεται από τη Σλοβένικη λέξη Karst, δηλαδή ένα τοπίο που σχηματίζεται όταν το νερό διαλύει σιγά-σιγά ασβεστολιθικά πετρώματα, δημιουργώντας σπηλιές, καταβόθρες και υπόγεια ρεύματα. Ένα τέτοιο τοπίο είναι και ο Ορχομενός και συγκεκριμένα η πεδιάδα στην οποία βλέπει ο αρχαιολογικός χώρος είναι μια πόλγη, μια κλειστή καρστική λεκάνη. Η μνήμη της χαμένης λίμνης που σχηματιζόταν παλιά εκεί εμπνέει την περφόρμανς του Άγγελου Πλέσσα. Ο καλλιτέχνης δημιουργεί μια συμμετοχική περφόρμανς όπου προσεγγίζει το σώμα ως δοχείο, υδροφόρο ορίζοντα και αγωγό, σε μια ενσώματη κατανόηση του καρστικού τοπίου.

Τι θα θέλατε να κρατήσει το κοινό από την εμπειρία της συμμετοχής του στη δράση;

Ελπίζουμε μέσα από την επίσκεψη στην έκθεση «Καρστικά Όνειρα», το κοινό να διαισθανθεί περισσότερο από ότι να αναλύσει και ίσως να αφεθεί σε μια κάπως μαγική ή έστω ονειρική συνθήκη. Συγκεκριμένα η συμμετοχική τελετουργία του Άγγελου Πλέσσα επιχειρεί να συμφιλιώσει την ανθρωπινότητα, την πνευματικότητα και την τεχνολογία. Ο καλλιτέχνης είναι και ο σαμάνος, ο επιστήμονας, υπενθυμίζοντας μας ότι οι γεωμετρικές μορφές, οι ήχοι, τα σύμβολα, καθώς και το σχήμα των ονείρων είναι όλα διαφορετικά λεξιλόγια που περιγράφουν τον ίδιο κόσμο. Η περφόρμανς του Άγγελου Πλέσσα, συνδέει αρχαία ελληνικά θεραπευτικά τελετουργικά, όπως η εγκοίμησις, μια πρακτική θεϊκά εμπνευσμένων, θεραπευτικών ονείρων, με αυτόχθονες σαμανικές πρακτικές και σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία. Ενώ μέσα από το εκπαιδευτικό πρόγραμμα, σχεδιασμένο βάσει των αρχών της περιβαλλοντικής τέχνης και της προσέγγισης της παιδαγωγικής του δάσους, τα παιδιά 4 - 9 ετών, καλούνται να εξερευνήσουν τη φύση. Μέσα από μαγικές και αναπάντεχες συναντήσεις με τα εικαστικά έργα, εμπλέκονται σε μια διαδικασία νοηματοδότησης. Σε αυτή τη διαδικασία, το περιβάλλον γίνεται πηγή έμπνευσης, ενώ το ίδιο το έργο τέχνης λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στον εσωτερικό κόσμο του παιδιού και τον φυσικό κόσμο που το περιβάλλει.

Πώς συνδέεται η καλλιτεχνική σας πρακτική με την έννοια της φροντίδας, της κοινότητας και της σχέσης μας με το περιβάλλον;

Με αφετηρία τη φράση του Μένανδρου «Ὡς χαρίεν ἔστ' ἄνθρωπος, ἂν ἄνθρωπος ᾖ» (Πόσο ωραίος –ώριμος– είναι ο άνθρωπος όταν πραγματικά είναι άνθρωπος), που είναι το θέμα του προγράμματος «Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός 2026», τα «Καρστικά Όνειρα» προτείνουν ακριβώς μια επιστροφή στην φροντίδα, στην κοινότητα και στο περιβάλλον, ως την απόλυτη εκπλήρωση της ανθρωπινότητάς μας.

Η Λυδία Δεληκούρα αναπτύσσει μια φροντιστική πρακτική και σχέση με το τοπίο και το περιβάλλον του Ορχομενού καθώς δημιουργεί εικαστικές αναγνώσεις μιας διαειδικής κατοίκησης του τοπίου. Σε πολλαπλά στρώματα λεπτών χειροποίητων χαρτιών, η καλλιτέχνης αποτυπώνει την τοπική χλωρίδα, αποξηραινοντας φυτά και λουλούδια, τα οποία μεταμορφώνονται σε ένα ενιαίο υλικό που θυμίζει δέρμα ή ύφασμα. Οι τεχνικές που αναπτύσσει εμπνέονται από τα ερμπάριουμ, τις επιστημονικές συλλογές διατηρημένων φυτικών δειγμάτων, ενώ ταυτόχρονα τα εύθραυστα, απαιτητικά χάρτινα μέρη των έργων της, φέρνουν σε επαφή διαφορετικές χρονικότητες, εξερευνώντας την κυκλικότητα του τοπίου μέσα από τις αλλαγές των εποχών.

Η ανάγκη επιστροφής στην κοινότητα και ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση σε αυτή τη διαδικασία, η επαναδιαπραγμάτευση της σχέσης μας με την τεχνολογία, αρθρώνεται μέσα από τη συμμετοχική περφόρμανς του Άγγελου Πλέσσα. Ο καλλιτέχνης μας καθοδηγεί στη περφόρμανς/τελετουργικό η οποία ξεκινά με ένα διαδικτυακό οπτικό και ηχητικό έργο, και στην πορεία μας καλεί να τοποθετήσουμε για λίγο τα κινητά μας, σε ένα μακρινό σημείο. Συνδέοντας τα υπόγεια ύδατα με τις οπτικές ίνες, το διαδίκτυο και τις αόρατες ροές του, η γλώσσα του ψηφιακού πολιτισμού μεταμορφώνεται σε ποιητικό εργαλείο ενάντια στην οικονομία της προσοχής.

Πληροφορίες για την έκθεση
Ώρες λειτουργίας έκθεσης 10.00 – 13.00 και 17.00 – 21.00.
Η performance «CeremonyOfLiquidMemory.com» (2026) του Άγγελου Πλέσσα θα πραγματοποιηθεί και τις δύο ημέρες στις 19:00.
Η εκδήλωση προσφέρεται δωρεάν από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Η προκράτηση θέσης είναι υποχρεωτική.
Πληροφορίες & προκρατήσεις: allofgreeceoneculture.gr

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα  (για παιδιά 4 - 9 ετών)
Ημέρες: Κυριακή 2 & Δευτέρα 3 Αυγούστου
Ώρες: 17.30-19.00 (2/8), 10.00-11.30 (3/8)
Τοποθεσία: Αρχαίος Ορχομενός Αρκαδίας
Ηλικίες: από 4 έως 9 ετών
Σημείο συνάντησης: Στο parking του Αρχαιολογικού χώρου
Απαραίτητος εξοπλισμός: Καπέλα,  νερά, αντηλιακό, γυαλιά ηλίου
Πληροφορίες και προκρατήσεις για το εκπαιδευτικό πρόγραμμα εδώ.

Στο πλαίσιο της έκθεσης «Καρστικά Όνειρα» θα πραγματοποιηθεί εκπαιδευτική δράση σχεδιασμένη βάσει των αρχών της περιβαλλοντικής τέχνης και της προσέγγισης της  παιδαγωγικής του δάσους. με αφετηρία τη φράση της συγγραφέας  Ούρσουλα Λε Γκεν: «Αναρωτιέμαι, δεν θα μπορούσαμε να αρχίσουμε να ακούμε τα όνειρά μας, και τα όνειρα των παιδιών μας; Πού έπεσες, και τι ανακάλυψες;»

Η εκπαιδευτική δράση ακολουθεί μια ονειρική περιήγηση στο ευρύτερο τοπίο του Ορχομενού όπου τα παιδιά καλούνται να εξερευνήσουν τη φύση και μέσα από μαγικές, αναπάντεχες συναντήσεις με τα έργα της Λυδίας Δεληκούρα και να εμπλακούν σε μια διαδικασία νοηματοδότησης, όπου το περιβάλλον γίνεται πηγή έμπνευσης και το ίδιο το έργο τέχνης λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στον εσωτερικό κόσμο του παιδιού και τον φυσικό κόσμο γύρω του.